Opublikowano dnra 29 marca T957 r.Urzedu Palentow*^; POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 38629 KI. 42 k, 7/05 Instytut Mechanizacji Górnictwa*) Katowice, Polska Sprzeglo dynamometryczne do pomiaru przenoszenia momentu obrotowego przy osiowo przesuwajacych sie wzgledem siebie walach Patent trwa od dnia 24 grudnia 1954 r.Przedmiotem wynalazku jest sprzeglo dyna¬ mometryczne do pomiaru przenoszenia momen¬ tu olbroitowego przy osiowo przesuwajacych sie wzgledem siebie walach, mogace ponadto slu¬ zyc do pomiaru sil poosiowych przenoszonych przez sprzeglo.Znany jest szereg sprzegiel dopuszczajacych wzajemne przesuniecia osiowe walów powodo¬ wane dylatacja cieplna, niedokladnoscia mon¬ tazu, odksztalceniami elastycznymi itp. Dziala¬ ja one poprawnie przy bardzo malych i rzadko wystepujacych przesunieciach, przy znacznych zas i stale powtarzajacych sie przesunieciach wystepuja w nich znaczne sily, powodujace ich zuzycie i straty energii. Ujemny wplyw sil tar¬ cia wystepuje szczególnie w przypadku, jesli zachodzi potrzeba pomiaru (ugieciem sprezyny luib innym sposobem) sily poosiowej przenoszo¬ nej z walu na wal.Stosowany w tych przypadkach sposób prze¬ noszenia momentu obrotowego przez uzycie zmniejszajacych tarcie kulek, umieszczonych w *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórcami wy¬ nalazku sa inz. mgr Tadeusz Opolski i Franciszek Boj- dol. pólokraglych rowkach walu i tulei sprzeglowej, ma szereg niedogodnosci, jak wyifte£ewafite (mimo kulek) tarcia slizgowego amSlleJszaJ^e^ go trwalosc sprzegla, a zwielffiza$$cegó && %ar^ cia i powodujacy duze naciski jSdn&srtkowte, zmuszajace do uzycia wysokiej Jakosci inuftfe* rialów, utrudniony montaz oraz koniecznosc wielkiej dokladnosci obróbki walu i tulei.Niedogodnosci te w znacznej mierze eliminu¬ je sprzeglo, bedace przedmiotem wynalazku, w którym zastosowane sa lozyska kulkowe, co za¬ pewnia minimalne opory przy tarciu potoczys¬ tym, latwy montaz i proste wykonanie. Ko¬ nieczna precyzja wykonania oraz jakosc mate¬ rialów czesci wspólpracujacych z kulkamd jest zachowana bezposrednio w samym lozysku kul¬ kowym, w stopniu nieosiagalnym przy normal¬ nym warsztatowym wykonaniu.Przyklad rozwiazania konstrukcyjnego podano na* dwóch rysunkach. Fig. 1 przedstawia prze¬ krój podluzny sprzegla przeznaczonego do prze¬ noszenia malych momentów, posiadajacego dwa lozyska kulkowe, fig. 2 — przekrój poprzeczny sprzegla wedlug fig. 1, fig. 3 — widok zewne-trzny sprzegla wedlug fig. 1, a fig. 4 — prze¬ krój poprzeczny sprzegla do przenoszenia du¬ zych Inómentow.Sprzeglo do przenoszenia malych momentów obrotowych, na przyklad z wiertarki recznej (fig. 1, 2 i 3), sklada sie z tulei 2, nakreconej na wrzeciono 2 wiertarki oraz z walu 3 sprze¬ gla prowadzacego koncem w otworze wrzeciona 2 i w lozyskach tocznych 4 osadzonych w wys¬ tepach tulei 1. Na wale 3 jest osadzony na gwin¬ cie uchwyt 5 wiertla oraz tuleja 6, której ostra krawedz (fig. 3) wskazuje na skali nacietej na tulei 1 sile nacisku P przenoszaca z wrzeciona 2 wiertarki na wal 3 sprzegla, poprzez sprezy¬ ne 7. Moment obrotowy przenosi sie z tulei 1 przez lozysko toczne 4 wpuszczone w rowki wa¬ lu 3 na ten wal, a z niego na wiertlo. W takim ukladzie na lozyska toczne dzialaja sily równo¬ legle do osi lozyska, co jest dopuszczalne tylko przy malych momentach, w granicach kilku kGm.Sprzegla do przenoszenia wiekszych momen¬ tów obrotowych (fig. 4) posiadaja lozyska kul¬ kowe 10, usytuowane w tulei 8 sprzegla w ten sposób, ze sila przenosi sie przez nie na wal 9.Zamiast drugiego prowadzenia walu sprzegla w wrzecionie 2, mozna zastosowac w pewnej odle¬ glosci drugi uklad lozysk tocznych co zapewni minimalne opory przy wzajemnych ruchach po¬ osiowych tulei 8 i walu 9.Sprzeglo wedlug wynalazku pozwala na prze¬ noszenie momentu obrotowego przy wzajemnie osiowo przesuwajacej sie czesci napedzajacej i napedzanej, zapewniajac minimalne opory poo¬ siowe. W przypadku przenoszenia sily poosio¬ wej, wstawienie pomiedzy czesc napedowa i napedzana wycechowanej sprezyny lub innego elementu dynamometrycznego umozliwia do¬ kladny pomiar tej sily. PL