Przyrzad wedlug wynalazku sluzy do ozna¬ czania wytrzymalosci cegly termalitowej na sci¬ skanie i zbudowany jest w oparciu o zasade równosci momentów sily. Istota wynalazku po¬ lega na zastosowaniu dzwigni, wahliwej w pla¬ szczyznie pionowej i obciazonej ciezarem oraz zagietej tak, iz sklada sie z dwóch ra¬ mion, których stosunek dlugosci wynosi np. 1 :20; krótsze ramie jest odchylone o 45°, a za¬ giecie tej dzwigni znajduje sie w punkcie za¬ czepienia, ramiona zas sa odchylone na przecie¬ ciu osi ramion pod katem 135°. Do krótszego ramienia przymocowany jest przy pomocy sru¬ by drazek naciskowy, na którym w górnej cze¬ sci ramienia jest przymocowana plaszczyzna, na¬ ciskajaca na próbke cegly termalitowej. Przy naciskaniu próbki od góry — dzwignia z cie¬ zarkiem unosi sie, a sile nacisku, wywolana sto¬ sunkiem ramion, mozna odczytac na odpowied¬ niej podzialce tarczy. Przedmiot wynalazku uwidoczniono na rysunku w widoku na dzwi¬ gnie z ciezarkiem i tarcza odczytowa. Na dluz¬ szym ramieniu dzwigni c umocowany jest cie¬ zarek, który mozna wymieniac, zmieniajac w ten sposób wielkosc sily naciskajacej. Dzwignia umieszczona jest trwale na walku o w punkcie jej zagiecia, walek zas o prowadzony jest na lo¬ zyskach kulkowych. Na tym walku o przy po¬ mocy klina umocowane jest kólko zebate K w ten sposób, ze o kat, o który wychyli sie dzwi¬ gnia, obróci sie równiez kólko zebate K. Ruch ten przenosi sie na mniejsze od poprzedniego kólko zebate M, które polaczone jest z wska¬ zówka W; ruch dzwigni spowoduje zatem ruch wskazówki o pewien kat. Poniewaz, jak wyni¬ ka z budowy przyrzadu dzwignia moze wychy¬ lic sie o kat 72°, zatem wskazówka moze wychy- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Józef Poniedzialek.lic sie o 360*. Przekladnia kólek zebatych wy- * nosi 1:5. Pódzialke tarczy nalezy zatem wyli¬ czyc na jeden pelny obrót wskazówki. W gór¬ nej czesci aparatu umieszczona jest sruba na¬ ciskowa S, do dolnego konca której przymoco¬ wana jest górna plaszczyzna naciskajaca A. W górnej czesci sruby umocowane jest kólko obro¬ towe R, sluzace do nakrecania sruby i tym sa¬ mym wywolywania nacisku na .próbke mate¬ rialu.Wykonanie badania. Wycina sie próbke 5X5 cm2 z badanego materialu, po czym umieszcza sie ja miedzy górna a dolna pla¬ szczyzna naciskajaca A i B. Nastepnie wywolu¬ je sie nacisk przy pomocy sruby S, a równo¬ czesnie obserwuje sie próbke, stopniowo i rów¬ nomiernie zwiekszajac nacisk. W pewnym mo¬ mencie pojawia sie na próbce pierwsze rysy; bardzo powoli wzmaga sie nacisk, az do zgnie¬ cenia próbki. Z polozenia wskazówki na tarczy odczytuje sie wielkosc sily, która wywolala skruszenie próbki. Wytrzymalosc oblicza sie, dzielac wielkosc sily P przez powierzchnie prze¬ kroju S naciskanej próbki, tj. wzoru: PkG W kG/cm2 = , przyjmujac, ze S cm2 W -— oznacza wytrzymalosc na sciskanie, mie¬ rzona w kG/cm2, P — odczytana na tarczy sile sciskania w kG, S — powierzchnie próbki w cm2.Do wyeechowania podzialki W tarczy przy¬ rzadu sluzy wzór: K W = 5 arc ctg ( — 1).PI Wzór ten wyraza zaleznosc funkcyjna miedzy katem wychylenia wskazówki W a dzialajaca sila Piy a K jest pewna stala dla danego urza¬ dzenia i danego ciezaru C; stala te oblicza sie ze wzoru K -= 2 . C kG . 20.Wzór ten jest wazny tylko dla podanych w opisie danych, a mianowicie dla stosunku ra¬ mion dzwigni 1 :20 i przeniesienia kól zeba¬ tych 1 : 5. PL