Pierwszenstwo: 29 maja 1933 r. dla zastrz. 1, 2, 3, 9; 14 czerwca 1933 r. dla zastrz, 10; 5 sierpnia 1933 r. dla zastrz. 8; 30 marca 1934 r, dla zastrz. 4^7, 11, 12 (Stany Zjednoczone Ameryki) Wynalazek dotyczy urzadzenia pozwalajacego na zastosowanie sprezonego powietrza lub inne¬ go gazu do rozsadzania lub kruszenia np. wegla kamiennego.Urzadzenie jest stosowane w dwóch róznych odmianach. Jedna z nich polega na tym, ze do zbiornika wprowadza sie sprezone powietrze lub gaz o odpowiedniej objetosci i sprezeniu, a na¬ stepnie to powietrze wypuszcza sie gwaltownie z tego zbiornika. Wedlug drugiej odmiany zbior¬ nik moze byc umieszczony w weglu lub w po¬ blizu i polaczony za pomoca przewodu ze zró¬ dlem sprezonego powietrza, znajdujacym sie w miejscu oddalonym, przy czym stosuje sie od¬ powiedni przewód, w którym powietrze spre¬ zone ze zródla zasilajacego plynie do zbiornika, a nastepnie wypuszcza sie gwaltownie powietrze z tego zbiornika.Zbiornik posiada wewnatrz zawór, za pomo¬ ca którego uzyskuje sie odpowiednia zaleznosc wzajemna miedzy cisnieniem powietrza sprezo¬ nego lub gazu, wprowadzonego do tego zbior¬ nika, oraz szybkoscia, z jaka powietrze sprezo¬ ne zostaje wypuszczone do wegla, podlegajace¬ go rozsadzeniu lub skruszeniu.Zbiornik jest zaopatrzony w otwór wyloto¬ wy, rozrzadzany za pomoca zaworu otwierajace¬ go sie przy cisnieniu, wyzszym od okreslonej wartosci.Na rysunku fig: 1 przedstawia przekrój po¬ dluzny jednej z postaci urzadzenia wedlug wy¬ nalazku, fig. 2 — przekrój podluzny innej od¬ miany, fig. 3 — przekrój podluzny o nieco od¬ miennym wykonaniu niz na fig. 2, fig. 4 — przekrój podluzny urzadzenia napelnionego za¬ wczasu, w odróznieniu od urzadzenia, napelnio¬ nego z odleglosci jak na fig. 2 i 3, fig. 5 — prze¬ krój czesci innej odmiany urzadzenia, napelnia¬ nego zawczasu, fig. 6 — przekrój wzdluz linii 6—6 na fig. 4, fig. 7, 8 i 9 przedstawiaja urza¬ dzenie, napelniane z odleglosci, przy czym fig. 7 przedstawia urzadzenie, zalozone w otwór, wy-wiercony w scianie weglowej, (podlegajacej roz¬ sadzeniu, f^. A — p»zelm3j fodlafeny urzadze¬ nia, np4j3fciMigo z oiegloscV tigry — przekrój podluzny zajyoru B rozrzadzanego z odleglosci, a sluzacego do napelniania i oprózniania urza¬ dzenia, przedstawionego na fig. 8. Fig 10 — przekrój podluzny odmiennej postaci zaworu, rozrzadzanego z odleglosci, fig. 11 — przekrój podluzny innej odmiany urzadzenia, fig. 12 — dzialanie przyrzadu, uzywanego lacznie z urza¬ dzeniem, przedstawionym na fig. 11, a sluza¬ cym do oprózniania, jak równiez dó zakotwia- nia w otworze, fig. 13 — przekrój podluzny in¬ nej odmiany urzadzenia, napelnianego i opróz¬ nianego z miejsca odleglego, fig. 14 — widok szczególu przedstawionego na fig. 13, fig. 15 — przekrój podluzny odmiennej postaci urzadze¬ nia wecllug -fig. 14, fig. 16 — przekrój odmiany urzadzenia, wedlug fig. 15 i fig. 17 — przekrój podluzny urzadzenia, bedacego równiez odmia¬ na urzadzenia, przedstawionego na fig. 15.Luska 1 (fig. 1) jest zaopartrzona w pokrywke 2 oraz kaptur 3. Zawór 2a pokrywki 2 ma na celu umozliwienie wprowadzenia sprezonego powietrza lub gazu do glównej komory 12 utwo¬ rzonej w lusce 1 miedzy jej koncami. Zawór grzybkowy 5 opiera sie o krawedz 6 siodelka 7, umieszczonego miedzy koncowa powierzchnia kaptura 3 a powierzchnia luski 1. Zawór grzyb¬ kowy 5 jest osadzony na koncu sworznia 8 umieszczonego na calej dlugosci luski zakon¬ czonego okraglym sworzniem 9, umieszczonym wewnatrz komory rozrzadczej 10, utworzonej w pokrywce 2.Komora rozrzadcza 10 ma postac walcowego wydrazenia, wywierconego w pokrywce 2, w ko¬ morze tej porusza sie tlok 11 w ksztalcie pier¬ scienia. Pomiedzy wydrazeniem w tloku 11 a sworzniem 8 zachowano znaczny luz tak, iz w pewnych warunkach z komory 10 jest mozli¬ wy swobodny przeplyw powietrza lub gazu do glównej komory 12. Rozszerzenie sworznia 8 i tlok 11 sa zaopatrzone w powierzchnie usz¬ czelniajace X, które w pewnych warunkach wspóldzialaja, zamykajac z komory 10 prze¬ plyw sprezonego powietrza lub gazu do.komo¬ ry 12.Na koncu pokrywki 2 jest wykonany kanal 1$ o malej srednicy, laczacy sie z komora 10.Kanal 13 jest zamkniety normalnie za pomoca cienkiej tarczy 14, która jest utrzymywana w po¬ lozeniu uszczelniajacym na podkladce 15 za po¬ moca nakretki 16 wydrazonej lub zaopatrzonej w otwór. Przebicie tarczy 14 ma na celu pola¬ czenie komory 10 z powietrzem zewnetrznym.W celu napelniania tego rodzaju urzadzenia mozna przylaczyc w pokrywce 2 odpowiednie zlacze do wglebienia, otaczajacego bezposrednio zawór wlotowy 2a. Zlacze to moze byc zaopa¬ trzone w uszczelniony trzpien, majacy na celu wykrecenie zaworu 2a tak, aby podniesc ostrze zaworu nad przewodem ladunkowym, lacza¬ cym sie z kanalem 13 i komora 10. Odpowied¬ nie kanaliki, przepuszczajace powietrze lub gaz, umozliwiaja przeplyw tego powietrza dokola za¬ woru lub poprzez zwoje gwintu zaworu 2a.W tych warunkach, zakladajac, ze zlacze jest polaczone ze zródlem powietrza lub gazu o wy¬ sokiej preznosci nastepuje swobodny przeplyw tego gazu do komory 10. Po wpuszczeniu spre¬ zonego powietrza do komory 10 zarówno swo- rzen 8 jak i tlok 11 przesuwa sie w kierunku osi. Przesuniecie sworznia 8 powoduje docisnie¬ cie zaworu grzybkowego 5 do siodelka 7 u wy¬ lotu. Tlok 11 poczatkowo posuwa sie w kierun¬ ku osi, dopóki nie zetknie sie ze zrebem 17 lu¬ ski 1 tak, iz nastepuje rozlaczenie powierzchni uszczelniajacych X. Gdy poszczególne narzady zajmuja wlasnie takie polozenie, to sprezone powietrze przeplywa swobodnie naokolo sworz¬ nia pa-zez tlok 11 do glównej komory 12. W ten sposób. mozna wprowadzic sprezone powietrze do komory 12, poczem zawór 2a mozna zam¬ knac, zapobiegajac wypuszczeniu powietrza z komory 10. Zawór grzybkowy 5 jest oczywis¬ cie nadal szczelnie oparty na krawedzi 6, unie¬ mozliwiajac odplyw powietrza przez kaptur 3.W celu przesuniecia zaworu grzybkowego 5 w polozenie, umozliwiajace swobodny wyplyw powietrza z komory 12 przez otwór wylotowy kaptura 3, wystarczy tylko polaczyc komore 10 z powietrzem zewnetrznym przez przebicie ma¬ lej metalowej tarczy 14, co spowoduje natych¬ miastowe zmniejszenie cisnienia w komorze 10, przy czym na obydwie strony tloku 11 dzialaja rózne cisnienia. Chwilowe zmniejszenie cisnie¬ nia wewnatrz komory 10 powoduje przewage cisnienia, dzialajacego na przeciwlegla strone tloku 11 dzieki sprezonemu powietrzu, zawar¬ temu w glównej komorze 12. Dzialanie cisnienia na tlok 11 jest takie, ze powierzchnie uszczel¬ niajace X zostaja do siebie docisniete wskutek przesuniecia pierscienia wzdluz. Zamkniecie tych powierzchni zapobiega wyrównaniu cisnie¬ nia w komorach 12 i 10, poniewaz sprezone po¬ wietrze z komory 12 nie moze plynac do komo¬ ry 10. Jednak posuwanie sie tloka 11 nie usta¬ je po zetknieciu sie powierzchni uszczelnionych, lecz trwa nadal w tym samym kierunku wsku¬ tek przewagi cisnienia w komorze 12, powodu¬ jac szybki przesuw sworznia 8 i przymocowa¬ nego do jego konca zaworu grzybkowego 5.Z tego wynika, ze przebicie tarczy 14 pozwala ng swobodne wypuszczenie sprezonego powie- Nr patentu 37193 — 2 —trza z komory 12 przez otwory wypustowe kap¬ tura 3. Aczkolwiek po przebiciu tarczy 14 po¬ szczególne czynnosci nastepuja po sobie w pe¬ wnej kolejnosci, to jednak w rzeczywistosci d/zialanie jest natychmiastowe.Do ponownego uzycia urzadzenia wystarczy zamiana przebitej tarczy 14 nowa tarcza i wpro¬ wadzenie swiezego powietrza sprezonego przez zawór 2a.Urzadzenie moze byc uzywane stale, a jedy¬ nym wydatkiem bedzie wymiana tarczy 14 i koszt sprezonego powietrza oraz wydatek na¬ pelniania. Nalezy równiez zaznaczyc, ze urza¬ dzenie daje bezwzgledne bezpieczenstwo nawet w tak wyjatkowych warunkach, jak np. w po¬ kladach wegla w obecnosci gazu wybuchowego.Tarcza 14 moze byc zabezpieczona za pomoca korków gwintowanych lub innego zamkniecia, umieszczonego w otworze kanalu 13. Mozna bo¬ wiem przypuscic, ze pozostawienie otwartego kanalu moze byc przyczyna przypadkowego przebicia tarczy 14. I chociaz takie przebicie przypadkowe wydaje sie bardzo malo prawdo¬ podobne, to jednak mozna mu calkowicie za¬ pobiec.Przy uzyciu urzadzenia do rozsadzania wegla nalezy stosowac odpowiedni mechanizm, uru¬ chomiany z odleglosci, a sluzacy do przebijania tarczy 14 w celu raptownego wypuszczenia po¬ wietrza sprezonego. Przebicie tarczy 14 z odle¬ glosci moze byc dokonane wieloma sposobami.Jednym ze sposobów, jest umieszczenie pistoletu powietrznego w otworze pokrywki. Tlok tego pistoletu posiada niewielka iglice do przebija¬ nia tarczy 14. Pistolet tego rodzaju jest przed¬ stawiony na fig. 12.Na fig. 12 przedstawiono zbiornik w postaci dlugiej rurkowatej luski dowolnej pojemnosci.Luska 1 jest zaopatrzona w pokrywke 2 i kap¬ tur 3, który posiada otwór podluzny i szereg polaczonych z nim promieniowych otworów wy- pustowych 19. Kolowa krawedz otworu podluz¬ nego kaptura 3 wspóldziala z zaworem grzybko¬ wym 20, który zamyka sprezony gaz wewnatrz zbiornika. Zawór grzybkowy 20 moze stykac sie bezposrednio z kapturem 3 lub tez moze byc zastosowana uszczelka 21, przylegajaca do sio¬ delka 22. Uszczelka 21 moze byc wykonana z metalu innego niz grzybek 20, lub tez moze byc wykonana z tego samego metalu i sluzyc poprostu jako latwo wymienne gniazdo zaworu.Zawór grzybkowy 20 posiada przedluzenie 23, które umieszczone w odpowiednim otworze, wy¬ wierconym w koncu kaptura 3, sluzy do prowa¬ dzenia grzybka.Zawór grzybkowy 20 jest przymocowany do jednego konca drazka 24, umieszczonego na ca¬ lej dlugosci zbiornika, a na przeciwleglym kon¬ cu posiada mechanizm, rozrzadzajacy wprowa¬ dzenie i wypuszczanie powietrza, sprezonego wewnatrz zbiornika. Mechanizm ten sklada sie z tloka 25, osadzonego przesuwnie w komorze rozrzadczej 26, wykonanej w pokrywce 2. Usz¬ czelka skórzana jest zamocowana wewnatrz tloka 25 za pomoca nakretki 28. Na przeciwle¬ glym koncu tloka 25 jest umocowany inny ze¬ spól tloków, zlozony z nakretki 29, odwróco¬ nych uszczelek miseczkowych 30 i tarczy po¬ sredniej 31. W nakretce 29 jest utworzony ka¬ nal 32, laczacy komore rozrzadcza 26 z kana¬ lem poprzecznym 33 i komore 34, która znaj¬ duje sie miedzy dwoma zespolami tloków. Po¬ przeczny kanal 33 laczy sie kanalikiem z wy¬ drazeniem 35, w którym miesci sie kulkowy za¬ wór zwrotny 36. Od gniazda 37 zaworu kulko¬ wego prowadzi kanal 38 do poprzecznego kana¬ lu 39, polaczonego z glówna komora 40. Po¬ krywka koncowa 2 jest zaopatrzona w szereg kanalów promieniowych 41, które normalnie w polozeniu zamkniecia znajduja sie na wprost srodkowej czesci zespolu tloków, zlozonego z mi- seczkowatych uszczelek 30, tarczy 31 i nakretki 29. Glówny przewód, ladunkowy 42 i zlacze 43 sa polaczone z pokrywka koncowa 2 i lacza sie z kanalem 44, który poprzez krótki kanal 45 la¬ czy sie z komora 34, utworzona miedzy dwoma zespolami tloków. Pomiedzy koncami kadluba i pokrywkami sa umieszczone uszczelki 46.Dzialanie tego urzadzenia widac, sledzac prze¬ plyw powietrza z przewodu zasilajacego po¬ przez rózne kanaly w mechanizmie zaworowym i tlokowym. Powietrze z przewodu ladunkowego 42 i zlacza 43 przeplywa przez kanaly 44 i 45 do komory 34, nastepnie przez kanal promienio¬ wy 41 i kanal osiowy 32 do komory rozrzadczej 26. Strumien sprezonego powietrza plynie rów¬ niez z kanalu promieniowego 33 przez kanalik 47 do wydrazenia" 35 zaworu zwrotnego i poza zawór zwrotny przez kanaly 38 i 39 do glównej komory 40. Badajac dzialanie przeplywu po¬ wietrza przez rózne kanaly widac, ze natych¬ miast po wpuszczeniu sprezonego powietrza do komory rozrzadczej 26 na koniec zespolu tlo¬ ka, zlozonego z nakretki 29 i uszczelek misecz¬ kowych 30, dziala sila w kierunku osiowym, powodujaca przesuniecie osiowe zaworu grzyb¬ kowego 20, który zostaje docisniety do siodelka 22 w pokrywce wylotowej. Gdy poszczególne narzady zajmuja takie polozenie, to kanaly pro¬ mieniowe 41 pokrywki 2 sa zamkniete tak, ze nie przepuszczaja sprezonego powietrza zarów¬ no z komory rozrzadczej 26 jak i z komory 34 dzieki uszczelkom 30. Uszczelka 27 nie przepusz¬ cza sprezonego powietrza z komory glówne] 40 Nr patentu37193 _ 3 _do malej komory 34 miedzy dwoma zespolami tloków. Przeplyw sprezanego powietrza z prze¬ wodu ladunkowego 42 do komory glównej 40 przez rozne kanaly moze trwac w dalszym cia¬ gu, dopóki preznosc w komorze glównej nie osiagnie zadanej wysokosci, która jest zwykle okreslona z góry przez obsluge jako wielkosc energii, potrzebnej do wykonania danej pracy.Gdy preznosc powietrza wewnatrz urzadzenia osiagnie zadana wartosc, to przeplyw sprezone¬ go powietrza przez poszczególne kanaly moze byc przerwany za pomoca uruchomienia zawo¬ ru wlaczonego w przewód 42 w poblizu zródla zasilania. Aby umozliwic wypuszczenie sprezo¬ nego powietrza z urzadzenia, wystarczy opróz¬ nic przewód ladunkowy 42, polaczywszy go z po¬ wietrzem zewnetrznym.Zmniejszenie cisnienia wewnatrz przewodu ladunkowego 42 powoduje natychmiast zmniej¬ szenie odpowiednio cisnienia w komorze 34 i ka¬ nalach 33, 32, 47 i w komorze rozrzadczej 26.Takie zmniejszenie cisnienia wewnatrz kanalu 47 powoduje ruch kulki zaworu 36 w taki spo¬ sób, ze kulka zaslania kanalik 47, nie pozwalajac na odplyw sprezonego powietrza z kanalów 38, 39 i z glównej komory 40. Zmniejszenie prez¬ nosci w komorze 26 powoduje natychmiast prze¬ suniecie osiowe calego zespolu zaworowego i tlo¬ kowego w lewo tak, iz grzybek zaworu 20 zo¬ staje odsuniety od pokrywki wylotowej dzieki dzialaniu przewazajacej sily w tym kierunku wskutek nacisku powietrza komory glównej 40 na. powierzchnie nakretki 28. Jednoczesnie z cal¬ kowitym otwarciem zespolu zaworowego zosta¬ ja polaczone z komora 34 poszczególne kanaly 41 tak, iz otrzymuje sie dodatkowe polaczenie z powietrzem zewnetrznym calego ukladu ka¬ nalów oraz komory 26 i komory 34. Dodatkowe kanaly wylotowe 41 maja na celu zabezpiecze¬ nie przed zamknieciem zespolu zaworowego w wyniku szybszego spadku preznosci w ko¬ morze glównej 40, anizeli w komorze rozrzad¬ czej 26. A zatem, gdy rozpoczal sie ruch otwar¬ cia zespolu zaworowego, to zespól ten pozosta¬ je otwarty, pozwalajac w ten sposób na swo¬ bodne i zupelne wypuszczenie przez otwory wy¬ lotowe 19 calej objetosci sprezonego powietrza, zawartego w komorze 40.Glównym czynnikiem ruchu jest powierzch¬ nia tloka, skladajaca sie z nakretki 29 i usz¬ czelki miseczkowatej 30. Powierzchnia ta jest w rzeczywistosci równa powierzchni przekroju poprzecznego komory rozrzadczej 26. Preznosc powietrza wprowadzonego do komory 26 dzia¬ la na powierzchnie, równa powierzchni przekro¬ ju poprzecznego komory, wskutek czego naste¬ puj* osiowe przesuniecie zespolu tlokowego Nr patentu37193 . — i wszystkich polaczonych z nim czesci i doci¬ sniecia zaworu 20 do pokrywki wylotowej. Przez caly czas napelniania i az do poczatku wypusz¬ czania sila, dzialajaca na tlok, dociska grzybek zaworu do gniazda. W tych warunkach cisnie¬ nie nie tylko dziala na zespól tlokowy, lecz ró¬ wniez takie same cisnienie dziala na powierz¬ chnie nakretki 28 i zawór 20. Czynna powierz¬ chnia nakretki 28 jest to calkowita powierzch¬ nia tej nakretki, zmniejszona o powierzchnie przekroju poprzeoznego drazka 24. Czynna po¬ wierzchnia zaworu 20 jest równa powierzchni przekroju poprzecznego kanalu osiowego w kap¬ turze, równiez zmniejszona o powierzchnie prze¬ kroju poprzecznego drazka 24. A zatem sila, dzialajaca na nakretke 28, dazy do otwarcia za¬ woru, natomiast sila, dzialajaca na zawór 20, dazy do jego zamkniecia. Zanim nastapi wy¬ puszczenie sprezonego powietrza, to na cala po¬ wierzchnie przekroju poprzecznego zespolu tlo¬ kowego dziala pelna preznosc. W tych warun¬ kach sily, dzialajace w przeciwnych kierunkach na nakretke 28 i na zawór 20, nie maja zadne¬ go znaczenia. Skoro jednak cisnienie w komo¬ rze rozrzadczej 26 spadnie, to stosunek miedzy silami* dzialajacymi na nakretke 28 i zawór 20 ma ogromne znaczenie. Przekrój poprzeczny na¬ kretki 28, zmniejszony o przekrój drazka 24, jest nieco wiekszy od przekroju poprzecznego otworu w kapturze 3, -zmniejszonego o powierz¬ chnie przekroju drazka 24, wskutek czego dzia¬ la przewazajaca sila, dazaca do przesuniecia za¬ woru w polozenie otwarcia, A zatem zachodzi wyrazne oddzialywanie, róznicowe' pomiedzy skierowanymi przeciwnie silami, dzialajacymi na nakretke 28 i zawór 20, a kiedy cisnienie w komorze rozrzadczej 26 spadnie 4o wartosci, mniejszej od wartosci cisnienia róznicowego, to caly zespól posuwa sie i nastepuje wypuszcze¬ nie gazów sprezonych.Urzadzenie, przedstawione na fig. 3, jest za¬ sadniczo takie same jak i na fig. 2. W pokryw¬ ce 48 kanaly wylotowe 41 zajmuja odmienne polozenie wzgledem normalnego polozenia ze¬ spolu zaworowego i tlokowego. Kanaly 41 sa zasloniete jedna z uszczelek miseczkowatych 30, przy czym uklad jest tego rodzaju, ze kanaly te zostaja polaczone odrazu zkomora, zawarta miedzy dwoma zespolami tloków na poczatku ruchu tloka. Uklad taki: ma na celu szybsze opróznienie komory rozrzadczej 26. Kanal 45, którym doplywa powietrze sprezone, jest umie¬ szczony przed zespolem i kanal ten zostaje za¬ sloniety przednia uszczelka miseczkowata 30 na poczatku ruchu zespolu zaworowego%U tiefewe- go. Pozostawiony jednak kanal dodatijowy 49, polaczony z kanalem^ladunkowym 44i aluzy donrprowadzania sprezonego powietrza do komo¬ ry 26 przez kanal 44, gdy tlok zasloni kanal 45.W celu zapewnienia pelnego otwarcia mecha¬ nizmu zaworowego ' przy kazdym opróznianiu sprezyna 50, cisnie na nakretke 51, a cylinder 52 posiada otwór 53, którym moze przeplywac powietrze. Sprezyna 50 jest scisnieta, gdy za¬ wór jest zamkniety i dazy stale do przesunie¬ cia zaworu w polozenie otwarcia. W tym przy¬ padku równiez istnieje taka sama zaleznosc róznicowa miedzy powierzchniami, jak podano wyzej, a sprezyna sluzy tylko do pomocy przy otwieraniu zaworu, umozliwiajac jednak zam¬ kniecie zaworu. Potrzeba sprezyny 50 wynika stad, ze w pewnych warunkach cisnienie w ko¬ morze glównej 40 moze zmniejszac sie szybciej, anizeli w komorze rozrzadczej 26, powodujac odwrotne dzialanie sily wypadkowej, dzialaja¬ cej na zespól zaworowy. Inna potrzeba stoso¬ wania sprezyny wynika z tego, ze przeplyw po¬ wietrza z duza szybkoscia z glównej komory 40 dookola rozszerzonego grzybka zaworu 20 i przez kanaly 41 w pokrywce wylotowej 48 wywoluje bardzo znaczne tarcie na grzybek zaworu 20, dazace do pociagniecia calego zespolu zaworo¬ wego w polozenie zamkniecia. Skutecznosc sto¬ sowania sprezonego powietrza jest zalezna w znacznym stopniu od szybkosci, z jaka ta energia zostala izuzyta do pracy. Wobec tego zawór winien przesunac sie bardzo szybko w pelne polozenie otwarcia, aby mógl byc utrzy¬ mywany w tym polozeniu az do ukonczenia przeplywu. Uzycie sprezyny 50 okazalo sie za^ dawalajacym rozwiazaniem tego zagadnienia.Fig. 4, 5 i 6 dotycza urzadzenia, napelniane¬ go zawczasu, podobnego do urzadzenia wedlug fig. 1.Urzadzenie wedlug fig. 4 [posiada luske 54, pokrywke koncowa 55 i kaptur 36, który jest uszczelniony uszczelka 57 i zaopatrzony w sze¬ reg otworów wylotowych 58. Zawór grzybko¬ wy 59 wspóldziala z krawedzia Y uszczelki 57 lub z krawedzia kaptura i jest osadzony na drazku 60, który jest polaczony na przeciwle¬ glym koncu z tlokiem 62, osadzonym przesuw¬ nie w komorze rozrzadczej 61, wykonanej w po¬ krywce koncowej 55. Tlok 62 posiada szereg kanalów przelotowych 63, laczacych sie z komo¬ ra rozrzadcza 61 i z komora glówna 40. Kanaly 63 sa rozrzadzane tarczowym zaworem zwrot¬ nym, skladajacym sie z tarczy 64, sprezyny 65 i nakretki 66. W pokrywce koncowej 55 jest umieszczony zawór 67, który pozwala napelniac urzadzenie przy pomocy odpowiedniego zlacza.Podczas napelniania powietrze lub gaz przeply¬ wa przez zawór 67 i kanaly 68, 69 do komory rozrzadczej 61, nastepnie przez kanaliki 63 i za¬ wór zwrotny do glównej komory 40. Powietrze jednak nie moze przeplywac w odwrotnym kie¬ runku z komory 40 do komory 61, przy czym istnieje taka sama zaleznosc powierzchni czyn¬ nych jak i w poprzedniej odmianie wykonania.Wprowadzenie sprezonego powietrza do komo¬ ry rozrzadczej 61 powoduje natychmiastowe zamkniecie zespolu zaworowego. Tak samo zmniejszona preznosc w komorze 61 powoduje otwarcie zespolu zaworowego dzieki róznicowej zaleznosci powierzchni grzybka zaworu 59 i po¬ wierzchni tloka 62, podlegajacych dzialaniu ci¬ snienia w komorze glównej 40.Na zewnetrznym koncu pokrywki koncowej 55 jest wkrecona nakretka 70, posiadajaca po¬ wierzchnie uszczelniajaca 71 zaworu grzybko¬ wego 72, przesuwanego wewnatrz komory 73 i posiadajacego rowki 74 (fig, 6), umozliwiajace przeplyw powietrza z komory rozrzadczej 61 przez kanal 69 i nazewnatrz przez otwór srod¬ kowy w nakretce 70. Preznosc gazu w komorze rozrzadczej 61 i kanale 69 dociska grzybek za¬ woru 72 do nakretki 70.Gdy urzadzenie jest gotowe do umieszczenia w weglu, podlegajacym rozsadzeniu, nalezy wkrecic oslone 75 na koniec pokrywki konco¬ wej 55. W oslonie 75 jest umieszczony tlok 76, posiadajacy dlugie tloozysko 77, które moze oprzec sie o drazek 78 zaworu 72 w celu jego otwarcia i umozliwienia wypuszczenia sprezo¬ nego powietrza z komory 61. Gdy grzybek za¬ woru 72 jest w polozeniu otwartym, to sprezo¬ ne powietrze odplywa z komory 61 przez szereg kanalów wylotowych 79. Glowica 80 oslony 75 moze byc zaopatrzona w zlacze 81, które pozwa¬ la doprowadzic do tej oslony jakikolwiek czyn¬ nik, przenoszacy energie, czyli tlok moze byc uruchomiany np. hydraulicznie luib pneumatycz¬ nie. Cylinder 82, w którym przesuwa sie tlok 76, jest zaopatrzony w kilka kanalików 82a, umozliwiajacych odplyw powietrza. W ten spo¬ sób urzadzenie moze byc opróznione z dowol¬ nie odleglego miejsca wskutek przekazania spre¬ zonego powietrza lub cisnienia hydraulicznego do oslony 75.Na fig. 5 przedstawiono przebijak, w którym stosuje sie elektryczny zapalnik wybuchowy ¦ 83 do przerwania tarczy 84, która zwykle nie po¬ zwala na odplyw powietrza nazewnatrz z ko¬ mory rozrzadczej 61 przez kanal 69 i kanaly 85 i 86. W tym przypadku kadlub 87 musi byc po¬ laczony z pokrywka koncowa 55 w lym celu, aby tarcza 84 mogla byc utrzymana na kanale 69 w polozeniu zamkniecia. Gdy napelnione urzadzenie jest gotowe, to do otworu 88, utwo¬ rzonego w kadlubie 87, zaklada sie zapalnik 83, a nastepnie wkreca sie korek 89, zapobiegajacy Nr patentu 37193 * — 5 —przypadkowemu wypadnieciu zapalnika. Przy¬ rzad tego rodzaju równiez pozwala na urucho¬ mienie urzadzenia z odleglosci. Przewody, pro¬ wadzace do zapalnika, moga byc przeciagniete na zadana odleglosc od naboju i polaczone z od¬ powiednim ogniwem lub elektromagnesem do wywolania wybuchu.Fig. 7, 8 i 9 przedstawiaja inna odmiane urza¬ dzenia wedlug wynalazku i inny sposób dzia¬ lania. Na ifig. 7 urzadzenie A jest umieszczone w otworze, wywierconym w weglu, podlegaja¬ cym skruszeniu, a przewód 90 jest przeprowa¬ dzony do zlacza 91, z którym jest polaczony za¬ wór B, nastawiany z odleglosci. Przewód 92 jest przylaczony do zlacza Ul po drugiej stronie za¬ woru B.Urzadzenie, przedstawione na fig. 8, posiada kaptur, zawór i drazek w zasadzie takie same jak na fig. 2, natomiast zespól tlokowy miesz¬ czacy sie wewnatrz pokrywki koncowej 94, jest nieco inny. Tlok 95 jest osadzony przesuwnie w komorze 26, utworzonej w pokrywce konco¬ wej i jest polaczony gwintem z koncem drazka 24. Zespól uszczelki miseczkowej, skladajacy sie ze skórzanej miseczki 96 i nakretki 97, nie po¬ zwala na przeplyw powietrza z komory glów¬ nej 40 do komory rozrzadczej 26. Tlok 95 jest zaopatrzony w kanalik 47, polaczony normalnie z.kanalami 38 i 39, a wiec z komora glówna 40.Kulkowy zawór zwrotny 36 pozwala na prze¬ plyw sprezonego powietrza z komory 26 do ko¬ mory 40, a nie na odwrót. Pokrywki koncowa i wylotowa sa uszczelnione za pomoca uszczelki 46 na kadlubie. Zlacze 43 sluzy do polaczenia pokrywki koncowej z przewodem zasilajacym 90.Stwierdzono, ze za pomoca urzadzenia (fig. 8) wypuszczanie powietrza nie jest prawidlowe wtedy, gdy zachodzi potrzeba uzycia dlugiej rur¬ ki zasilajacej o malym przeswicie miedzy urza¬ dzeniem i zródlem sprezonego powietrza lub gazu. Dzieje sie to wskutek tego, ze objetosc sprezonego powietrza, wprowadzonego do ko¬ mory 26 podczas napelniania, nie moze byc wy¬ puszczona przez stosunkowo dluga rurke o ma¬ lym przeswicie z taka szybkoscia, aby preznosc w komorze glównej 40 mogla byc wyzwolona przez pokrywke wylotowa, gdy zawór przesuwa sie w polozenie otwarcia. A zatem, jezeli prze¬ wód zasilajacy 90 zostaje polaczony z powie¬ trzem zewnetrznym w punkcie dosc oddalonym od urzadzenia, to preznosc w komorze 26 za¬ czyna natychmiast spadac i zespól zaworowy przesuwa sie w polozenie otwarcia. Jednak w chwili otwarcia zaworu 20 szybki odplyw sprezonego powietrza z komory 40 przez kap¬ tur powoduje spadek cisnienia w komorze 40 w znacznie wiekszym stopniu, niz nastepuje spadek preznosci w komorze 26, wskutek cze¬ go nastepuje odwrócenie sil wypadkowych, dzialajacych na zaworowy mechanizm róznico¬ wy i wtedy grzybek zaworu 20 przesuwa sie lub dazy do przesuniecia sie w polozenie zam¬ kniecia. Aby zapobiec niepewnemu dzialaniu przewidziano dodatkowy samoczynny zawór wyzwalajacy B (fig. 9), który winien byc wla¬ czony w przewód zasilajacy.Dodatkowy zawór zasilajacy B posiada oslo¬ ne walcowa 98, w której umieszczony jest ze¬ spól tloków 99 i 100, miedzy którymi miesci sie uszczelka miseczkowa 101. Tlok 100 posiada przedluzenie o wezszym przekroju i stozkowym zakonczeniu 102, które stanowi zawór, rozrza¬ dzajacy kanal 103. Osiowe kanaly 104 i 105 wy¬ konane sa w tlokach 99 i 100, a pomiedzy nie¬ mi umieszczony jest kulkowy zawór zwrotny 106, który pozwala na przeplyw sprezonego po¬ wietrza z przewodu ladunkowego 92 do prze¬ wodu 90, lecz nie pozwala na przeplyw powie¬ trza w kierunku odwrotnym. Sprezyna 108 dziala na tlok 100, dazac do przesuniecia cale¬ go zespolu w lewo, oddalajac tlok od jego gnia¬ zda, wewnatrz którego znajduje sie kanal 103.Z prawej strony oslony 98 znajduja sie kanaly promieniowe 109, laczace wewnetrzne oslony z po¬ wietrzem zewnetrznym. Przewód ladunkowy 90, przeprowadzony od urzadzenia, laczy sie z ka¬ nalem 103 za pomoca zlacza 91. Glówny prze¬ wód ladunkowy 92, prowadzacy od zródla spre¬ zynowego powietrza do zaworu, laczy sie z ka¬ nalem 110 przez zlacza Ul, polaczone gwintem z korkiem 93, wkreconym do oslony zaworu.Dzialania zaworu B, nastawianego z odleglo¬ sci, pod wielu wzgledami jest podobne do dzia¬ lania urzadzen, przedstawionych na fig. 2 i 3.Sprezone powietrze z przewodu ladunkowego 92 plynie przez kanal 110 do komory 107, która moze byc nazwana komora rozrzadcza, gdyz dziala zupelnie tak samo jak komora rozrzad¬ cza 26 wedlug fig. 2 i 3. Pierwszym skutkiem wprowadzenia sprezonego powietrza do komo¬ ry 107 jest nacisk na czynna powierzchnie tlo¬ ka 99 i przesuniecie calego zespolu w kierunku osiowym w prawo oraz docisk zakonczenia stoz¬ kowego 102 do gniazda. Przesuniecie to powsta¬ je wskutek nacisku powietrza wbrew oporowi sprezyny 108. Jednoczesnie z tym dzialaniem sprezone powietrze plynie przez kanal 104, za¬ wór zwrotny 106, kanaly 112, 105 i 103 oraz przewód 90, a nastepnie tym przewodem do ko¬ mory rozrzadczej 26. Gdy zachodzi potrzeba wy¬ puszczenia powietrza, to trzeba tylko otworzyc zawór, wlaczony w przewód ladunkowy 92 w ce¬ lu opróznienia tego zaworu i spowodowanie Nr patentu 37193 —. 6spadku cisnienia w komorze rbzrzadczej 107.Gdy cisnienie w komorze 107 osiagnie taka wartosc, ze preznosc, dzialajaca na mala po¬ wierzchnie czynna zakonczenia 102 lacznie z si¬ la sprezyny 108, powoduje przesuniecie osiowe zespolu zaworowego w lewo. Nalezy zaznaczyc, ze gdy nastapi takie dzialanie, komora, w któ¬ rej miesci sie sprezyna 108, oraz kanal 103, prze¬ wód ladunkowy 90 i komora rozrzadcza 26 zo¬ staja polaczone z powietrzem zewnetrznym przez kanaly wylotowe 109. A zatem nastepuje szyb¬ kie wypuszczenie sprezonego powietrza z komory 26 i z przewodu, polaczonego z ta komora, dzieki czemu nastepuje szybki spadek cisnienia i szyb¬ kie otwarcie zespolu zaworowego. Zawór B na¬ stawiany z odleglosci, moze byc w dowolnym miejscu wlaczony w przewód zasilajacy, laczacy urzadzenie ze zródlem sprezonego powietrza lub tez zawór ten imoze byc bezposrednio pola¬ czony z koncem urzadzenia, przy czym zawór ten nie moze byc zamkniety, aby nie stawiac zbyt duzego oporu przeplywowi sprezonego po¬ wietrza na zewnatrz z komory rozrzadczej 26.Waznym czynnikiem jest tu tarcie strumienia powietrza o duzej szybkosci w przewodzie o ma¬ lym (przeswicie.Odmienna budowa zaworu, nastawianego z odleglosci, jest przedstawiona na fig. 10. Spre¬ zyna srubowa, stosowana w zaworze poprzed¬ nim, jest zastapiona powietrzem sprezonym, któ¬ re przesuwa zespól zaworowy i tlokowy w po¬ lozenie otwarcia. Przewód 90, laczacy zawór B z urzadzeniem A, i przewód 92, laczacy zawór B ze zródlem sprezonego powietrza, sa polaczo¬ ne Iprzy pomocy zlaczy 91 i 111 z oslona 133 i korkiem 119a. Przesuwny zespól tego zaworu zawiera tuleje 113, do której konca jest przymo¬ cowany zespól tlokowy, skladajacy sie z tloka 114, uszczelki miseczkowej 115 i nakretki 116.Tloczysko 117 tloka 114 porusza sie w komorze 118, utworzonej w korku 119b. Komora 118 jest polaczona z powietrzem zewnetrznym kanalem 120, alby uniknac sprezania powietrza w tej ko¬ morze. Tloczysko 117 tloka jesf uszczelnione za pomoca odpowiedniej uszczelki skóirzanej 121 w miejscu przenikania do komory 118. Dzieki temu powierzchnia przekroju tloczyska 117 nie pozostaje pod dzialaniem cisnienia, jakie istnie- jo w komorze 122. Tuleja 113 jest zaopatrzona w kanaly 123 i 124, z których pierwszy jest po¬ laczony z komora 125j, znajdujaca sie w poblizu wlotu powietrza. Kanal 124 laczy sie z wne¬ trzem komory 122 przez kulkowy zawór zwrot¬ ny 126 i kanal 127. Na przeciwleglym koncu ka¬ nal 124 laczy sie z wylotem 128 przez zawór zwrotny 129, kanal 130 i komore 131. Podczas doplywu powietrza tuleja 123 jest docisnieta do gniazda 132 w oslonie. W poblizu krawedzi 132 oslona 133 jest zaopatrzona w szereg promie¬ niowych kanalów wylotowych 134. Uszczelka skórzana 135, umieszczona wewnatrz komory 125, zapobiega odplywowi sprezonego powietrza z tej komory.Gdy zawór, nastawiany z odleglosci, jest wla¬ czony w przewód zasilajacy w pewnym miejscu miedzy zródlem sprezonego powietrza i urza¬ dzeniem, powietrze sprezone moze przeplywac ze zródla przewodem 92 do komory 125. Bezpo¬ srednim skutkiem doplywu sprezonego powie¬ trza lub gazu do komory 125 jest to, ze caly ze¬ spól zaworowy przesunie sie w skrajne poloze¬ nie prawe dzieki cisnieniu, dzialajacemu na czynna powierzchnie nakretki. 116 Jednoczes¬ nie sprezone powietrze doplywa do kanalu osio¬ wego 124 zaworu przez kanaly 123 i rozdziela sie w przeciwnych kierunkach, przy czym czesc sprezonego powietrza przeplywa przez zawór zwrotny 126 do komory 122, a druga czesc — przez zawór zwrotny 129 do komory 134. Nale¬ zy zaznaczyc, ze pierwotny ruch osiowy zespolu zaworowego w lewo powoduje natychmiastowe zamkniecie gniazda 132 tak, iz sprezone powie¬ trze moze doplywac z komory 131 tylko do prze¬ wodu ladunkowego 90, prowadzacego do urza¬ dzenia. Powierzchnia tloka 114, na która oddzia¬ lywa cisnienie, jakie istnieje w komorze 121, jest nieco mniejsza od czynnej powierzchni na¬ kretki X16, na która dziala cisnienie w kierunku przeciwnym. Podczas napelniania cisnienie w komorze 131 dziala na czynna powierzchnie grzybka zaworowego, przesuwajac zawór'i ze¬ spól tlokowy w lewo. Powierzchnia przekroju tloczyska 117 nie podlega dzialaniu cisnienia wewnatrz komory 122 dzieki temu, ze tloczysko jest wprowadzone do otwartej komory przez uszczelke 121. A zatem podczas napelniania spre¬ zone powietrze przeplywa przez kanaly 123, 124, zawór zwrotny 129 kanal 130 komore 131 i prze¬ wód 90 do urzadzenia A. Po napelnieniu w ten sposób sprezonym powietrzem urzadzenia, wy¬ puszczanie powietrza mozna uskutecznic tylko przez polaczenie przewodu ladunkowego 92 z powietrzem zewnetrznym za pomoca odpo¬ wiedniego zaworu wylotowego, wlaczonego w przewód 92 w poblizu zródla sprezonego po¬ wietrza. Gdy cisnienie w komorze 125 spada, zawory zwrotne 126 i 129 przelaczaja sie w po¬ lozenie zamkniete, zapobiegajac odplywowi spre¬ zonego powietrza z komór 122 i 131 z powrotem do komory 125. Gdy cisnienie w komorze 125 spadnie do okreslonej wartosci, wtedy dzialaja¬ ca na powierzchnie tloka 114 sila, podlegajaca Nr patentu 37193 ^ 7 -r-dzialaniu cenienia w komorze 122, przesuwa zespól zaworów w prawo, odslaniajac gniazdr 132 i umozliwiajac odplyw sprezonego powie¬ trzaz komory 131 na zewnatrz przez kanaly wy¬ lotowe 134. 'Zakonczenie 136 grzybka zaworowe¬ go ma rowek poprzeczny, który zapobiega zam¬ knieciu przeplywu sprezonego powietrza z prze¬ wodu 90 do komory 131 i nastepnie na zewnatrz przez otwory wylotowe 134. Bezposrednio po zniesieniu szczelnego zamkniecia 132 cisnie¬ nie jakie dzialalo poprzednio na grzybek zawo¬ rowy, dazace do przesuniecia go w lewo, spada od razu, wskutek czego sila ta zostaje usunieta jako czynnik, wplywajacy na polozenie narza¬ dów. Teraz powietrze sprezone, zawarte w ko¬ morze 422, dziala stale na czynna powierzchnie tloka 114 utrzymujac zespól zaworowy w pra¬ wym polozeniu skrajnym przy otwartej tulei 113 tak, iz mozliwy jest szybki odplyw sprezo¬ nego powietrza z komory rozrzadczej 26 do ko¬ mory 131 i nastepnie na zewnatrz.Fig. 11 przedstawia urzadzenie wedlug fig. 4 z ta róznica, ze zamiast zaworu grzybkowego 72, uruchomionego preznoscia powietrza uzyta jest tarcza 137 ze stali lub fibry, zaslaniajaca kanal wlotowy 69, prowadzacy z komory rozrzadczej 61. W tym przypadku wypuszczanie powietrza odbywa sie wskutek przebicia tarczy 137, co umozliwia odplyw na zewnatrz sprezonego po¬ wietrza z komory rozrzadczej 61. W tym celu zastosowany jest pistolet powietrzny (fig. 12).Pistolet posiada cylinder 138, zamkniety na jednym koncu pokrywka 139, a na drugim kon¬ cu zaopatrzony w gwintowany kolnierz 140, w który wkrecona jest gwintowana. czesc po¬ krywki koncowej 55. Pomiedzy pokrywka 139 i kolnierzem 140 umieszczona jest gietka tulejka 141, zamocowana na koncach 142. Cylinder 138 jest zaopatrzony w kilka kanalów 143, które umozliwiaja przeplyw sprezonego powietrza przez cylinder, powodujac rozprezenie gietkiej tulei 141; Celem tego ukladu jest pewne zamo¬ cowanie i zakotwienie urzadzenia i pistoletu wewnatrz otworu, wywierconego w weglu.Pistolet powietrzny posiada tlok 144, zakon¬ czony iglica 145, która przebija tarcze 137. Tlok 144 jest utrzymywany normalnie w polozeniu poczatkowym za pomoca zapadki sprezynowej 146, która z kolei jest nastawiana za pomoca ukladu wyzwalajacego, wprowadzanego w ruch za pomoca sprezonego powietrza i utworzonego z blony 147, przymocowanej pierscieniem 148 do kadluba 149 wewnatrz cylindra 138. Blona 107 posiada zaczep 150. Koniec zapadki 146 po¬ siada zazebienie 151, które zachodzi za wciecie 152, utworzone w tloku 144, a koniec tej zapad¬ ki jest zaostrzony tak, iz powierzchnia 153 ula¬ twia zachodzenie na nia tloka. Przewód ladun¬ kowy 154 jest polaczony z pokrywka 139 i laczy sie z wnetrzem cylindra 138.Gdy narzady zajmuja takie polozenie w otwo¬ rze, wywierconym w weglu, jak zaznaczono na rysunku, to nalezy doprowadzic przewodem 154 sprezone powietrze do cylindra 138. Wzrost ci¬ snienia wewnatrz cylindra 138 powoduje stale zwiekszenie sily, dzialajacej na tlok, a dazacej do przesuniecia go w kierunku urzadzenia, w którym jest polaczony pistolet. Ruch tloka 144 jest jednak powstrzymywany dopóki cisnie¬ nie nie osiagnie okreslonej z góry wartosci.W tym czasie sprezone powietrze dostaje sie przez szereg otworów 143 i wydyma gietka tu¬ lejke 141 tak, iz dociska ja do scianki wywier¬ conego otworu, w którym pistolet jest umiesz¬ czony. Gdy cisnienie w cylindrze osiagnie okre¬ slona wartosc, wtedy blona 14.7 odksztalca sie i pociaga zapadke 146, która wyzwala tlok 144 tak, iz tenze zostaje gwaltownie wyrzucony ku urzadzeniu wraz z iglica 145. Iglica 245 prze¬ bija blone 147, a powietrze sprezone z komory rozrzadczej 61 odplywa na zewnatrz przez szereg kanalów 143, wykonanych w kolnierzu 140. Te same otwory sluza do wypuszczania powietrza sprezonego z komory 155 podczas ruchu tloka 144 ku przodowi. Jedynym warunkiem, wyma¬ ganym przy powtarzaniu tej czynnosci, jest za¬ stapienie przebitej tarczy 137 nowa tarcza, po czym urzadzenie moze byc napelniane ponownie i uzyte w podany wyzej sposób. Pistolet po¬ wietrzny moze byc równiez uzywany lacznie z urzadzeniem wedlug fig. 1 do przebijania tar¬ czy 14 w pokrywce koncowej 2.Na fig. 13 i 14 przedstawiono inna odmiane urzadzenia do rozsadzania po umieszczeniu go w weglu. Urzadzenie jest zasadniczo takie same jak urzadzenie wedlug fig. 3; róznica po¬ lega na tym, ze kanaly 41 zastaly pominiete ja¬ ko niekonieczne w tym przypadku, a dzialanie sprezyny 50 wedlug fig. 3, zastepuje sprezone powietrze. Wylotowy koniec urzadzenia jest dosc podobny do konca urzadzenia fig. 3. Po¬ miedzy koncem pokrywki 156 i obrzezem kon¬ ca luski 157 jest umieszczona przegroda stalowa 158, do której jest przymocowana uszczelka 159, otaczajaca powierzchnie drazka 24 i uszczelnia¬ jaca je. Zespól tlokowy jest znacznie uproszczo¬ ny w porównaniu z zespolem 'wedlug fig. 3 i sklada sie z tloka stalowego 160, miseczkowej uszczelki 161 i nakretki 162. Zawór kulkowy kontrolny 163 wraz ze sprezyna 164, umieszczo¬ ny w tloku 160, umozliwia przeplyw sprezonego powietrza z komory rozrzadczej 165 do komory Nr patentu31193 — 8 —glównej 40, lecz nie pozwala na przeplyw w kie¬ runku odwrotnym.Przewód ladunkowy 166 sprezonefeo powietrza umozliwia wpuszczanie tego powietrza do ko¬ mory rozrzadczej 165. Wskutek tego nastepuje przesuw osiowy zespolu zaworowego tak, iz zawór grzybkowy 20 zostaje szczelnie docisnie¬ ty do konca kaptura. Jednoczesnie sprezone po¬ wietrze z komory rozrzadczej 165 przeplywa przez kanal 167, zawór 163, szczeline 168, kana¬ ly 38 i 39 i komore glówna 40. Gdy preznosc wzrasta w komorze 40, sprezone powietrze z tej komory plynie w tyl wzdluz drazka 24 do ko¬ mory, utworzonej pomiedzy przegroda 158 i uszczelka 161, przy czym uszczelka 159 dziala wtedy jako zawór zwrotny. Preznosc powietrza w komorze 40, dzialajaca wzdluz drazka 24, da¬ zy do rozszerzenia uszczelki 159 i odchylenia jej od drazka, umozliwiajac przeplyw sprezonego powietrza do malej komory 169, znajdujacej sie miedzy przegroda 158 i uszczelka 161. W przy¬ padku gdy cisnienie w komorze 40 spadnie po¬ nizej preznosci, jaka zostala utrzymana w malej komorze 169 nie nastepuje odwrócenie kierunku strumienia powietrza. Gdy "powietrze sprezone zostalo wprowadzone do glównej komory 40, to opróznianie odbywa sie jak zwykle przez wypuszczenie powietrza z przewodu ladunko¬ wego 166 na zewnatrz za pomoca zaworu, wla¬ czonego w przewód zasilajacy w poblizu zródla sprezonego powietrza. Wskutek tego w komorze rozrzadczej 165 nastepuje natychmiast spadek cisnienia, a poniewaz cisnienie utrzymane w ko¬ morze 169 pomiedzy uszczelka 161 i przegroda 158 jest takie same jak cisnienie w komorze 40, przeto zmniejszenie preznosci w komorze 165 wywoluje natychmiast przesuniecie osiowe ze¬ spolu zaworowego w lewo. Poczatkowe otwarcie zaworu 20 jest przyczyna natychmiastowego i bardzo szybkiego spadku cisnienia wewnatrz komory 40, a wiec cisnienie pozostanie utrzy¬ mane w komorze 169 dzieki róznicy cisnien, dzialajacych na uszczelke 159. W ten sposób powietrze sprezone, zatrzymane w komorze 169, sluzy do przesuniecia zespolu zaworowego w po¬ lozenie otwarcia i utrzymania go w tym polo¬ zeniu. Urzadzenie to zapewnia niezawodnie i nadzwyczaj szybkie wypuszczenie sprezonego powietrza, zawartego w komorze 40 i usuwa po¬ trzebe stosowania dodatkowego zaworu, urucha¬ mianego z odleglosci wedlug fig. 7, 8 i 9, jak równiez usuwa potrzebe stosowania podwójne¬ go tloka z dodatkowymi wylotami wedlug fig. 2 i 3. Jednoczesnie komora powietrza zastepuje sprezyne w urzadzeniu wedlug fig. 3.Urzadzenie, przedstawione na fig. 15, jest po¬ dobne pod wielu wzgledami do urzadzenia we¬ dlug fig. 4. Napelnianie urzadzenia odbywa sie jednak inaczej, albowiem urzadzenie wedlug fig. 4 jest typu napelnianego zawczasu, nato¬ miast urzadzenie wedlug fig. 15 jest napelniane po umieszczeniu w otworze, wywierconym w weglu. Na fig. 15 urzadzenie jest napelnione ze zbiornika 170 sprezonego powietrza lub gazu przez przewód 171, który jest polaczony z po¬ krywka koncowa 55 za pomoca zlacza 172, przy czym laczy sie z kanalem 173, prowadzonym do komory rozrzadczej 61.Grzybek zaworu 59 zostaje mocno docisniety do gniazda, utworzonego w uszczelce 57.Szybkie zmniejszenie cisnienia wewnatrz ko¬ mory 61 wywola przesuniecie osiowe grzybka 59 w lewo, odsuwajac go od uszczelki 57 i powo¬ dujac opróznienie urzadzenia.Spadek cisnienia wewnatrz komory 61 naste¬ puje samoczynnie po osiagnieciu okreslonej preznosci w tej komorze. W tym celu w po¬ krywce koncowej 55 jest wykonany stosunko¬ wo duzy otwór 174^ który jest zwykle zasloniety tarcza 175, zamocowana za pomoca nakretki 116.Przez odpowiedni dobór metalu i jego grubosci mozna zawsze otrzymac tarcze 175, która bedzie pekac przy okreslonym z góry cisnieniu. Bardzo cienkie tarcze z miekkiej stali najlepiej nadaja; sie do tego celu, jak stwierdzono doswiadczal¬ nie, aczkolwiek z powodzeniem mozna stosowac fibre lub podobne tworzywo.W zalozeniu ze dany rodzaj rozsadzania wy¬ maga powietrza lub gazu o preznosci okolo 460 atmosfer, tarcza 175, która ma pekac przy tym cisnieniu, zostaje odpowiednio dobrana i zamo¬ cowana w pokrywie 55. Przy tym zalozeniu sprezone powietrze mozna przepuszczac zezlbior- nika 170 lub sprezarki przewodem 171 do ko¬ mory 61 tak, iz nastepuje natychmiastowe zam¬ kniecie zaworu 59. Ciagly strumien sprezonego powietrza plynacego do komory 61, podwyzszy w bardzo krótkim czasie cisnienie do zadanej wartosci, przy którym tarcza 175 peka i powo¬ duje gwaltowny wylot sprezonego powietrza, zawartego w komorze 61, a tym samym naste¬ puje gwaltowny spadek cisnienia w tej komo¬ rze. Natychmiast po peknieciu tarczy 175 ob¬ sluga zbiornika 170 winna zamknac zawór, prze¬ rywajac doplyw sprezonego powietrza ze -zbior¬ nika do urzadzenia. W tym celu moze byc uzy¬ ty zawór dowolny, umieszczony badz przy zbior¬ niku, badz tez w przewodzie w poblizu zbior¬ nika.Fig. 16 przedstawia odmiane urzadzenia we¬ dlug fig. 15, w której zostaje zmniejszona szyb¬ kosc przeplywu powietrza 61 po peknieciu tar- Nr patentu37193 _ 9 —czy 175. Osiaga sie to przez umieszczenie wa¬ skiego kanalu 177, laczacego sie z szerokim otworem 174, który zaslania tarcza 175. Wsku¬ tek zmniejszenia szybkosci przeplywu powie¬ trza z komory 61 zawór róznicowy wykonywa szybkie ruchy kolejne otwierania i zamykania w czasie odplywu sprezonego powietrza z glów¬ nej komory 40, Otwieranie i zamykanie naprze- mian pochodzi stad, ze pierwsze otwarcie zawo¬ ru 59 powoduje natychmiastowy spadek cisnienia w glównej komorze 40 do wartosci ponizej cisnie¬ nia w komorze 61, gdyz powietrze przeplywa z tej komory waskim kanalikiem. Nastepnie ci¬ snienie w komorze 61 przewaza znowu i powo¬ duje zamkniecie zaworu 59. Jednak ciagly od¬ plyw powietrza z komory 61 waskim kanalikiem 177 znowu powoduje spadek cisnienia ponizej cisnienia w komorze 40 tak, iz nastepuje po raz drugi otwarcie zaworu 59. Dzialanie to powta¬ rza sie dopóty, dopóki komora 40 nie zostanie calkowicie oprózniona. Tarcza 64 zapobiega przeplywowi sprezonego powietrza z komory 40 do komory 61, uniemozliwiajac w ten sposób wyrównanie cisnienia w komorze rozrzadczej i komorze glównej.Urzadzenie, przedstawione na fig. 17, jest podo¬ bne do urzadzenia wedlug fig. 15. W celu zmniej¬ szenia cisnienia w komorze rozrzadczej 61 ko¬ nieczne jest opróznienie na zewnatrz przewodu 171, jak juz podano w zwiazku z urzadzeniem na fig. 2. Jezeli zawór, przez który opróznia sie przewód 171, znajduje sie w pewnej odleglosci od urzadzenia i jezeli przewód 171 ma mala srednice, to zawór róznicowy moze naprzemian otwierac sie i zamykac w szybkiej kolejnosci kilka razy podczas wypuszczania sprezonego po¬ wietrza, zawartego w komorze glównej 40 w ta¬ ki sam sposób, jak za pomoca zwezonego kana¬ liku 177 na fig. 16. Jezeli jest pozadane otrzy¬ mac szybkie i calkowite opróznienie urzadzenia, mozna wyzyskac pierwszy ruch tloka 62 i po¬ laczonego z nim drazka 60 do przebicia tarczy 175 za pomoca iglicy 178, zapewniajac w ten sposób calkowity i szybki spadek cisnienia w komorze rozrzadczej 61. W ten sposób na¬ tychmiast po opróznieniu przewodu 171 cisnie¬ nie w komorze 61 spadnie na tyle, ze nastapi Bzybki przesuw osiowy tloka 62 i drazka 60, dzieki temu, ze ruch ten odbywa sie pod wply¬ wem bardzo znacznej róznicy cisnien, panuja¬ cych w komorach 40 i 61, przeto sila wystarcza do przebicia tarczy 175 za pomoca iglicy 178, osadzonej na drazku 60. Przebicie tarczy 175 po¬ woduje znaczne przyspieszenie wyplywu powie¬ trza z komory 61.Specjalna uwage zwraca sie na konstrukcje kaptura wedlug fig. 3 i 13. Kanaly wylotowe 10 sa nachylone ku tylowi od konca kaptura. Taki uklad kanalów wylotowych ma na celu wyzyska¬ nie sily wypuszczania powietrza w celu wytwo¬ rzenia reakcji, wystarczajacej do utrzymania urzadzenia w weglu. Jezeli np. urzadzenie jest umieszczone w otworze, wywierconym w scia¬ nie weglowej, a koniec wylotowy znajduje sie w poblizu dna otworu, to powietrze sprezone, wyplywajace z duza szybkoscia z kanalów wy¬ lotowych, nachylonych ku tylowi, bedzie od¬ dzialywac na otaczajace scianki otworu wy¬ wierconego, dajac sile wypadkowa, która bedzie dazyc do przesuniecia calego urzadzenia i jesz¬ cze dalej wglab wywierconego otworu. W przy¬ padkach, kiedy jest pozadane odwrócic poloze¬ nie urzadzenia w otworze wywierconym, to zna¬ czy w ten sposób, aby koniec wylotowy byl zwrócony ku ujsciu otworu wywierconego, wte¬ dy kanaly wylotowe 45 powinny byc nachylone w odwrotnym kierunku tak, aby otrzymac za¬ dana sile wypadkowa, dazaca do utrzymania urzadzenia w wywierconym otworze az do ukon¬ czenia pracy, Utrzymanie urzadzenia w weglu jest bardzo wazne wtedy, gdy stosuje sie stosun¬ kowo male cisnienie, mniej zas wazne przy sto¬ sunkowo duzym cisnieniu, poniewaz nizsze cis¬ nienie dziala znacznie wolniej i dlatego pozosta¬ wia wiecej czasu na wysuniecie sie urzadzenia z otworu wywierconego, podczas wzrostu cisnie¬ nia miedzy wewnetrznym koncem urzadzenia a spodem otworu wywierconego. Zatem jezeli stosuje sie cisnienie od 55 — 170 atmosfer, jest pozadane zastosowanie srodków dodatkowych oprócz zwyklego zatykania otworu, w którym urzadzenie zostalo umieszczone. Stwierdzono, ze takie nachylenie kanalów wylotowych jest wla¬ snie doskonalym srodkiem do tego celu, przy czym kat nachylenia kanalów moze byc zmie¬ niony w zaleznosci od róznych warunków.Odmiany konstrukcyjne wskazuja na latwosc przystosowania wynalazku do róznych warun¬ ków. W pewnych okolicznosciach jest nieko¬ rzystnym doprowadzenie zródla sprezonego po¬ wietrza az do miejsca uzycia. W takich ra¬ zach stosowane sa urzadzenia, które moga byc przeniesione do miejsca uzycia w stanie napel¬ nionym i gotowym do uzytku. Samo zródlo sprezonego powietrza jest równiez wazna oko¬ licznoscia rozstrzygajaca o rodzaju obranego urzadzenia. W niektórych przypadkach korzyst¬ ne jest napelnianie poszczególnych urzadzen za pomoca zródla sprezonego powietrza, utrzymywa¬ nego pod stalym cisnieniem, w innych zas przy- padkadch moze byc pozadane napelnianie i sprezanie stopniowo, poczynajac od cisnienia Nr patentu37193 — 10 —atmosferycznego. Te i inne okolicznosci maja wielki wgalyw na wybór urzadzenia i jego rodzaj oraz sposoby dzialania w szerokich granicach, napotykanych w praktyce warunków.Urzadzenia zapewniaja najwiecej bezpieczen¬ stwa i moga jednoczesnie wykonywac prace w sposób bardziej ekonomiczny i bez zbytniego rozkruszenia odbudowywanego wegla. Calkowi¬ ty brak ciepla, plomienia i elektrycznosci oraz pelne bezpieczenstwo urzadzenia, czynia je przy¬ datnym do róznych zastosowan.Do wylamywania wegla za pomoca urzadzen tego rodzaju stosowane cisnienie mozna zmie¬ niac od 35 — 700 atmosfer. Sprezone powietrze lub gaz moze byc uzywany przy kazdym zada¬ nym cisnieniu w granicach wytrzymalosci urza¬ dzenia w dostosowaniu do poszczególnych wa¬ runków.Pistolet powietrzny najlepiej dziala przy sto¬ sowaniu cisnienia, wynoszacego okolo 7 atm.W praktyce pistolet powietrzny zostaje polaczo¬ ny przewodem z odpowiednim zródlem sprezo¬ nego powietrza o preznosci 7 atm., przy czym w poblizu tego zródla umieszczony jest zawór, umozliwiajacy doplyw powietrza do pistoletu.A zatem uruchomienie urzadzenia z dowolne¬ go miejsca, odleglego od miejsca zalozenia urza¬ dzenia i miejsca jego dzialania, wymaga tylko uzycia rurek odpowiedniej wielkosci, nadaja¬ cych sie do przeprowadzenia ze zródla do pisto¬ letu powietrza sprezonego. Samo urzadzenie mo- 'j ze byc napelniane z miejsca centralnego i to wewnatrz kopalni lub na zewnatrz i moze byc przeniesione nastepnie do miejsca uzycia. PL