Pierwszenstwo: 28 kwietnia 1950 r. W lozyskach igielkowych ozyli lozyskach, pp- siadajacych toczne elemeniy waleczkowe o sto¬ sunkowo malej srednicy w porównaniu do ich dlugosci, które sa osadzone bez szczególnych osobnych narzadów sterujacych miedzy po¬ wierzchnia biezni pierscienia wewnetrznego i zewnetrznego lozyska, pierscien wewnetrzny lozyska jest niekiedy poddany wychyleniom ka¬ towym w odniesieniu do pierscienia zewnetrzne¬ go lozyska. W takich przypadkach wazne jest, azeby lozyska funkcjonowaly zadowolajaco lub, gdy pierscien wewnetrzny tak wykonanego lo¬ zyska zostaje katowo wychylony wzgledem pier¬ scienia zewnetrznego (pod takim wychyleniem nalezy oczywiscie rozumiec wychylenie osi pier¬ scienia wewnetrznego wzgledem osi pierscienia zewnetrznego lozyska o maly kat, wychylenie to jest rzedu wielkosci, jakie zachodza w prak¬ tyce) w lozyskach powstaja sily, które daza do wychylenia igielek i powoduja zuzycie ich kon¬ ców jak i miejscowe przeciazenia. Wydajnosc mechaniczna takiego lozyska zmniejsza sie znacznie. Lozysko ma równiez tendencje do skre¬ cania sie, to znaczy, ze pierscien zewnetrzny wy¬ wiera nacisk na piersciien wewnetrzny, nacisk ten jest spowodowany pochyloscia, przyjeta wte¬ dy przez igielki, a w koncu podczas obracania sie lozyska pod obciazeniem temperatura jego wzrasta niepokojaco.Dla wszystkich tych powodów korzystnym by¬ loby posiadac lozyska igielkowe, odpowiada¬ jace równoczesnie nastepujacym czterem wa¬ runkom: 1) by zapewnialo dobre dzialanie w przypadku wychylenia sie katowego pierscienia we¬ wnetrznego lozyska, 2) by w tym przypadku lozysko zachowywalo zdolnosc dobrego funkcjonowania przy pel¬ nym obciazeniu,3) by w przypadku usuniecia pierscienia we- mnapna\^go lozyska igifelki -pozostawaly w pierscieniu zewnetrznym lozyska 4) by ijillkl lktw^rzchnie biedni lapska wy¬ kazywaly normalny olwes dzialania.Lozysko igielkowe, odpowiadajace równocze¬ snie tym czterem warunkom, mozna uzyskac wedlug niniejszego wynalazku, gdy wykona sie je tak, ze stanowi ono wspólpracujacy zespól we¬ wnetrznego pierscienia o wypuklej powierzchni wzgledem igielek, przy jednoczesnym uzyciu tych igielek z zakonczeniami walcowymi o mniej¬ szej srednicy oraz dwóch obrzezy, przytwierdzo¬ nych trwale do pierscienia zewnetrznego lozyskaT umieszczonych przed zakonczeniami tych igie¬ lek.Dotychczas rózne te srodki, jak bieznia we¬ wnetrznego pierscienia lozyska o wypuklej po¬ wierzchni wzgledem igielek, igielki o zakoncze¬ niach o zmniejszonej srednicy i obrzeza, przy¬ twierdzone do pierscienia zewnetrznego lozyska, umieszczone ponad koncami tych igielek, byly uzywane oddzielnie, a obydwa ostatnie srodki stosowano równiez na zmiane, lecz polaczenie wszystkich tych trzech srodków razem w jed¬ nym lozysku, którego bieznia pierscienia we¬ wnetrznego bylaby zdatna wykonac katowe wy¬ chylenia, jest nowoscia i stanowi ono zasadnicza ceche niniejszego wynalazku, dajac lozysko, od¬ powiadajace równoczesnie rozmaitym wyzej wy¬ mienionym warunkom.Nalezy istotnie zaznaczyc, ze w zwyklym lo¬ zysku igielkowym, którego igielki posiadaja zakonczenia walcowe o mniejszej, niz one sred¬ nicy, zakonczenia te byly szczególnie wrazliwe na zuzycie i delikatniej.sze, anizeli konce o ksztal¬ cie pólkolistym lub o ksztalcie kropel tluszczo¬ wych igielek lozysk, biegnacych bez narzadów utrzymujacych, jak obrzeza. Dzieki polaczeniu wyzej wymienionych srodków, na skutek czego punkty styku miedzy bieznia pierscienia we¬ wnetrznego lozyska a igielkami zostaja utrzy¬ mywane w czesci srodkowej kazdej igielki, na¬ ciski, wywierane na zwezone zakonczenia igie¬ lek, posiadaja stale wartosci, dopuszczalne dla dobrego dzialania i dobrego zachowywania sie lozyska nawet przy pelnym obciazeniu i w przy¬ padku maksymalnego wychylenia pierscienia wewnetrznego lozyska.Ponadto w tego rodzaju lozysku, w celu utrzy¬ mania punktu styku biezni pierscienia wewnetrz¬ nego lozyska z kazda igielka w przypadku ma¬ ksymalnego wychylenia katowego w czesci srod¬ kowej cylindrycznej strefy nosnej tych igielek, to znaczy, by ten punkt styku nie mógl sie prak¬ tycznie przesuwac w tym przypadku w kierunku zakonczen tych igielek, jak tylko o wielkosc mniejsza, anizeli cwierc calkowitej dlugosci igiel¬ ki, liczac od jej srodka; wypuklosc biezni pier¬ scienia wewnetrznego lozyska powinna byc funk¬ cja dlugosci igielki dla calego szeregu lozysk, to znaczy, jakiejkolwiek badz srednicy i jakie¬ gokolwiek badz ksztaltu, gdyz promien zalcrzy- wienia powinien pozostac w funkcji liniowej wzgledem dlugosci igielki. Promien krzywizny R powinien byc zatem równy co najmniej jed¬ nej dwunastej tysiackrotnej calkowitej dlugosci L igielki dla zachowania zdolnosci normalnego obciazenia tak wykonanego lozyska, tj.R=TtX1oool W ten sposób otrzymuje sie w kazdym przy¬ padku lozysko, utrzymujace na biezni zewnetrz¬ nej igielki o cienszych zakonczeniach, którego zdolnosc obciazenia jest w kazdym przypadku równa zdolnosci lozyska o biezniach cylindrycz¬ nych i które zachowuja praktycznie ta pelna zdolnosc obciazenia nawet w przypadku wy¬ chylenia katowego pierscienia wewnetrznego.Najwiekszy kat wychylenia tego pierscienia wy¬ nika z prostej zaleznosci ujmujacej, jak wyzej zaznaczono, promien krzywizny biezni w sto¬ sunku do najdalszego przesuniecia punktu sty¬ ku miedzy ta bieznia a elementem tocznym, liczac od jego srodka.Ostatecznie zgodnie z niniejszym wynalazkiem w celu zachowania jeszcze szczególnych warun¬ ków dzialania, bieznia pierscienia wewnetrzne¬ go lozyska o wypuklym obwodzie wzgledem igielek moze tez byc równiez niesferyczna i po¬ siadac promien krzywizny zmienny, i to albo w sposób ciagly albo tez w sposób nieciagly, li¬ czac od przeciecia jej przez plaszczyzne srodko¬ wa, prostopadla do osi biezni w celu umozliwie¬ nia zachowania szczególnych wymogów dziala¬ nia, np. pod wplywem rozmaitych obciazen.Wynalazek niniejszy obejmuje równiez urza¬ dzenia, zaopatrzone w takie lozysko.Lozyska, przedstawione na rysunku schema¬ tycznie tytulem przykladu nie moga w zadnym przypadku ograniczyc niniejszego wynalazku.Odnosza sie one do lozyska igielkowego, wyko¬ nanego odpowiednio do zasad, wyzej okreslo¬ nych. Na rysunku fig. 1 jest przekrojem wzdluz osi podluznej lozyska o pierscieniu wewnetrz¬ nym w normalnym polozeniu dzialania; fig. 2 — widokiem podobnego przekroju tego samego lo¬ zyska, pokazujacym polozenie pierscieni w przy¬ padku maksymalnego wychylenia biezni pier¬ scienia wewnetrznego lozyska. W obydwóch tych figurach liczby oznaczaja te same szczególy. — 2 —Lozysko igielkowe wedlug wynalazku posiada pierscien wewnetrzny 1, zaopatrzony w bieznie 2 Oraz igielki 3 o cienkich zakonczeniach 4, umie¬ szczonych w pierscieniu zewnetrznym 5. W tym lozysku po pierwsze — bieznia pierscienia we¬ wnetrznego 2 jest wypukla wzgledem igielek, po drugie bieznia ta posiada promien krzywizny R, co najmniej równy jednej dwunastej czesci tysiackrotnej calkowitej dlugosci igielki, co okresla wychylenie katowe maksymalne dla biezni tak, ze punkt styku a tej biezni z igielka nie oddala sie od plaszczyzny osiowej lozyska X — X o wiecej anizeli cwierc d calkowitej dlu¬ gosci L igielki, po trzecie — pierscien zewnetrzny 5 lozyska, w którym osadzone sa igielki 3 jest zaopatrzony w obrzeza 6 — 6, przymocowane do lozyska za pomoca znanych spososób zamocowa¬ nia i osadzone ponad zakonczeniami 4 —-'4 o srednicy mniejszej, anizeli srednia igielek tak, by w przypadku usuniecia pierscienia wewnetrz¬ nego 1, igly pozostaly w swym lozysku w pier¬ scieniu zewnetrznym.Na fig. 2 — linia 7 — 7 okresla punkty styku biezni pierscienia wewnetrznego z igielkami, gdy os X — X tego pierscienia jest wychylona wzgle¬ dem normalnego polozenia i zajela plaszczyzne X' — X'.Jak juz wspomniano, gdy nalezy uzyc w miej¬ scu biezni pierscienia wewnetrznego o wypuklej powierzchni i o stalym promieniu krzywizny we wszystkich jej czesciach lub biezni wypuklej, posiadajacej promienie krzywizny rozmaite w róznych jej czesciach, to zmiana krzywizny moze byc ciagla lub nieciagla. PL