W zwiazku z opracowaniem magnetometru do pomiaru anizotropii magnetycznej materialów ferromagnetycznych zastosowano oryginalny spo¬ sób pomiaru sil, bedacy przedmiotem niniejszego zgloszenia.Sposób ten posiada szereg cennych zalet. Po¬ zwala na pomiar malych i bardzo malych sil i momentów, na pomiar ze znikomym tylko prze¬ mieszczeniem ciala, na które dziala sila, na po¬ miar sil w trudno dostepnych miejscach, przy czym mozna mierzyc sily szybko zmienne i z du¬ za dokladnoscia.Urzadzenie odbierajace impuls pomiarowy jest bardzo proste, a przyrzadem wskazujacym moze byc czuly miliwoltomierz, galwanometr, poten¬ cjometr automatyczny lub oscyloskop katodowy, a wiec przyrzady dostepne w kazdym prawie la¬ boratorium. Sygnal pomiarowy mozna wzmocnic i uzyskac wskazania lub rejestracji na normal- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórcami wynalazku sa dr Ludwik Kozlowski, inz. Ed¬ mund Romer i Adarri Cais. nych ruchowych przyrzadach pomiarowych. Po¬ wyzsze urzadzenie pomiarowe opiera sie na zna¬ nej wlasciwosci drutów oporowych, które pod dzialaniem sily rozciagajacej zwiekszaja swój opór proporcjonalnie do naprezenia pod warun¬ kiem, by nie zostala przekroczona granica pro¬ porcjonalnosci drutu oporowego.Znane jest wykorzystanie opisanej wlasciwo¬ sci drutów oporowych do pomiaru naprezen w czesciach narazonych na naprezenie mecha¬ niczne. W tym celu przykleja sie do powierzchni badanego ciala wzdluz kierunku naprezenia pa- seczek zazwyczaj z papieru, na którym naklejo¬ ny bardzo cienki drucik oporowy tworzy szereg ciaglych linii równoleglych do dlugich boków paseczka. Naprezenie materialu powoduje zmia¬ ny dlugosci drucika i zmiane jego oporu, która jest proporcjonalna do naprezenia. Tym sposo¬ bem mozna droga posrednia mierzyc równiez sily, lecz nie nadaje sie on do pomiaru malych sil i momentów.Zasade dzialania urzadzenia elektrooporowego do pomiaru malych sil i momentów wyjasniaprzykladowo Jig. 1," przedstawiajaca schematycz¬ nie magnetometr do pomiaru anizotropii magne¬ tycznej. Na osi 1 przenoszacej moment sil, który ma byc mierzony, umieszczone sa dwie poprzecz¬ ki 2 i 3, a w klockach 4 i 5 umocowanych na plycie podstawowej 6, umieszczone sa dwie dal¬ sze poprzeczki 7 i 8, równolegle do poprzednich 2 i 3. Os 1 umieszczona jest obrotowo w plycie podstawowej 6. Miedzy obydwoma koncami po¬ przeczek 2 i 7 oraz 3 i 8 nawinieta jest pewna liczba zwoi cienkiego drutu oporowego pod rów¬ nomiernym naprezeniem. Zwoje drutu sa izo¬ lowane od siebie i poprzeczek. Konce drutów za¬ bezpieczone sa tak, by sie nie mogly odwinac, ani tez wstepne naprezenie nie moglo sie zluz- nic. Cztery opory 9, 10, U i 12 powstale z wy¬ mienionych drutów laczy sie w uklad mostkowy przedstawiony na fig. 2. Mostek zasila sie z zró¬ dla o niezmiennym napieciu elektrycznym, na przyklad z baterii 13, a róznice napiecia na prze¬ katnej mostka mierzy sie odpowiednim przy¬ rzadem, na przyklad galwanometrem 14. Wszyst¬ kie opory 9, 10, 11 i 12, powinny byc sobie rów¬ ne, a mostek przy( braku sil powinien byc w sta¬ nie równowagi, jednak drobne odchylenia od te¬ go sa dopuszczalne, ale w takim przypadku zero momentu jest nieco przesuniete w stosunku do elektrycznego zera przyrzadu 14. Moment sil dzialajacy na os 1 (fig. 1), skierowany np. w kie¬ runku wskazówki zegara powoduje naprezenie drutów oporowych 10 i 12, a zatem zwiekszenie ich oporu, a równoczesnie zmniejszenie napre¬ zenia drutów y i 11, a zatem zmniejszenie ich oporu. Wskutek tego mostek (fig. 2) zostaje wy¬ tracony z równowagi, a napiecie powstajace na jego przekatnej jest proporcjonalne do momentu sil dzialajacego na os 1. Znak tego napiecia jest zalezny od kierunku dzialania momentu sil, a wiec wychylenie przyrzadu 14 wykazuje nie tylko wielkosc momentu sil, ale takze i jego kie¬ runek.Dteieki symetrii budowy przyrzadu jest on nie¬ wrazliwy na wplywy temperatury. Przez zmiane napiecia zródla 13 (fig. 2) mozna zmieniac czu¬ losc przyrzadu w granicach zakreslonych z jed¬ nej strony mechaniczna wytrzymaloscia drutów oporowych, z drugiej zas wielkoscia tarcia osi 1 (fi# 1) w jej lozyskach.Przyrzad do pomiaru sil mozna zbudowac na zasadach podobnych do przedstawionych tu przy¬ kladowo na opisanym magnetometrze. W takim przypadku usuwa sie os 1 i zamiast dwu poprze¬ czek 2 i 3 (fig. 1) mozna zastosowac jedna wspól¬ na dla wszystkich czterech oporów. Do tej po¬ przeczki zaczepia sie mierzona sile i skierowuje ja równolegle do kierunku drutów oporowych.Mozna tez zastosowac odmienne uklady, zaleznie od potrzeby. PL