Wynalazek dotyczy samoczynnego urzadzenia nastawczego do urzadzen hamujacych pojazdów szynowych lub podobnych. Dotyczy on zwlaszcza samoczynnego urzadzenia nastawczego, posiada¬ jacego drazek hamulcowy, skladajacy sie z dwóch czesci osadzonych nieobrotowo lecz przesuwnie wzajemnie osiowo, mianowicie z drazka wydra¬ zonego i osadzonego w nim nagwintowanego wrzeciona, oraz dwie nakretki blokujace osadzo¬ ne na tym VTzecionie, oslone zamocowana na koncu tego drazka i otaczajaca jedna z tych na¬ kretek, nazywana sprzegajaca, wspólpracujaca z odpowiednim jej gniazdkiem przy przenosze¬ niu mocy hamowania miedzy tym drazkiem i wrzecionem podczas hamowania. Ponadto urza¬ dzenie takie posiada tulejkowy narzad sterowni¬ czy, osadzony przesuwnie wspólosiowo na draz¬ ku wydrazonym w jednym kierunku z polozenia normalnego przy hamulcu wylaczonym, przy czym narzad sterowniczy otacza druga z wymie¬ nionych nakretek, zwana nakretka przesuwu, wspólpracujaca ze swoim gniazdkiem przy blo¬ kowaniu nagwintowanego wrzeciona w narze¬ dzie sterowniczym w celu zapobiezenia przesu¬ waniu sie osiowemu tego narzadu wzgledem drazka wydrazonego w jednym kierunku, majac na celu wytworzenie luzu, przyczyniajacego sie do zmniejszenia wielkosci przesuniecia wrzecio¬ na wzgledem wydrazonego drazka. Urzadzenie zawiera równiez inny narzad sterowniczy, dziala¬ jacy samoczynnie w zaleznosci od wielkosci su¬ wu hamulczego podczas zabiegu hamowania, w celu uzyskania przesuniecia osiowego tulejko¬ wego narzadu sterowniczego y/zdluz drazka wy¬ drazonego w kierunku odwrotnym.Przedmiotem wynalazku jest ulepszenie zna¬ nych samoczynnych urzadzen nastawczych, po¬ zwalajace na latwe nastawienie reczne nagwin¬ towanego wrzeciona i drazka wydrazonego przy ich wzajemnym przesuwaniu sie osiowym przy¬ najmniej w kierunku zwiekszenia luzów przea reczny obrót tulejkowego narzadu sterownicze¬ go, ustawionego w jego polozeniu normalnym podczas wylaczenia hamulca, na drazku wydra¬ zonym lub najlepiej przez obrót tego narzadu za pomoca znanego mechanizmu zapadkowego, *uruchomianego za pomoca odpowiednich raczek wystajacych z boku pojazdu, przez co odpada koniecznosc wchodzenia ped po|azd w celu recz¬ nego nastawienia wzaj&zenia./ ?.-* Reczne nastawienie samoczynnego urzadzenia nastawczego, majace na celu zwiekszanie luzów, czesto jest potrzebne w zwiazku z wymiana zu¬ zytych klocków hamulcowych. Takie nastawie¬ nie reczne urzadzenia wedlug wynalazku moze byc dokonywane bez koniecznosci stosowania ja¬ kiegokolwiek demontazu i ponownego montazu, polegajacego np. na wyjmowaniu i osadzeniu srub w urzadzeniu hamulczym, co jest do pew¬ nego stopnia uciazliwe, zwlaszcza gdy podwozie pojazdu jest scisle polaczone z karoseria a jest malo miejsca jak przy samochodach, obciazonych silnikiem i innymi urzadzeniami zajmujacymi duzo miejsca. Nawet w przypadku dysponowa¬ nia potrzebna przestrzenia do nastawiania urza¬ dzenia wchodzenie pod pojazd np. wagon kole¬ jowy zwiazane jest z pewnym niebezpieczen¬ stwem.Obydwa rodzaje opisanego wyzej samoczynne¬ go urzadzenia nastawczego, dzialajacego jedno¬ stronnie i dwustronnie, sa na ogól znane. Urza¬ dzenie o dzialaniu jednostronnym, zmniejszajace samoczynnie luz, wystepujacy zasadniczo miedzy klockami hamulcowymi, gdy luz taki staje sie zbyt duzy, np. zwiekszony wskutek zuzycia sie klocków hamulcowych. Urzadzenia takie nie po¬ siadaja jednak wlasciwosci charakteryzujacych urzadzenia o dzialaniu dwustronnym, umozliwia¬ jace samoczynne zwiekszanie luzu, gdy jest on bardzo maly, np. przy zastapieniu klocków zu¬ zytych klockami nowymi.Wynalazek dotyczy wprawdzie samoczynnego urzadzenia nastawczego tak o dzialaniu jedno¬ stronnym jak i dwustronnym, to jednak dotyczy on zwlaszcza urzadzenia o dzialaniu jednostron¬ nym, które jakkolwiek nie posiada mechanizmu do samoczynnego zwiekszania luzów, moze jed¬ nak byc w razie potrzeby nastawiany w tym celu recznie. Przy urzadzeniu o dzialaniu dwu¬ stronnym moze byc jednak pozadane, np. w celu ulatwienia zdejmowania zuzytego klocka hamul¬ cowego lub osadzenia klocka nowego, zwieksza¬ nie luzu przez nastawienie reczne przy hamulcu wylaczonym.Jak wiadomo, nagwintowane wrzeciono opisa¬ nego urzadzenia nastawczego powinno byc osa¬ dzone przesuwnie osiowo wzgledem kazdej z dwóch nakretek blokujacych w jednym kie* runku, mianowicie w kierunku, w którym prze¬ suwa sie go wzgledem drazka wydrazonego w celu zmniejszenia luzu. Rózne sposoby takie¬ go przesuwania osiowego tego wrzeciona wzgle¬ dem nakretek blokujacych sa juz dobrze znane.Jednym z takich sposobów jest zastosowanie na¬ gwintowanego wrzeciona i nakretek blokujacych o tak duzym skoku, aby byly one samohamowne i aby kazda z tych nakretek mogla sie obracac na wrzecionie pod dzialaniem nacisku, wywiera¬ nego przez gwint wrzeciona na nagwintowanie nakretek, powodujacego przesuwanie sie wrze¬ ciona osiowo wzgledem nakretek.Wedlug innego podobnego sposobu kazda z na¬ kretek blokujacych zaopatruje sie w odpowie¬ dnie sektory utrzymywane elastycznie dokola nagwintowanego wrzeciona i przystosowane do ruchu promieniowo na zewnatrz przy wspóldzia¬ laniu gwintu wrzeciona z nagwintowaniem na¬ kretek przy przesuwaniu go osiowym wzgledem nakretek blokujacych. W tym przypadku skok gwintów wrzeciona i nakretek moze byc dobra¬ ny tak, aby gwinty te byly samohamowne. Wy¬ nalazek dotyczy urzadzenia, którego gwinty wrze¬ ciona i nakretek moga byc samohamowane lub nie samohamowane.Urzadzenie nastawcze wedlug wynalazku wy¬ róznia sie w porównaniu ze znanymi urzadze¬ niami podobnymi tym, ze posiada odpowiedni narzad dzialajacy przy ustawieniu tulejkowego narzadu sterujacego w polozeniu normalnym w celu utrzymywania nakretek blokujacych w stanie sprezenia z tym narzadem sterujacym oraz utrzymywania nakretki sprzegajacej w po¬ lozeniu odsunietym od jej gniazdka, znajdujace¬ go sie w oslonie drazka wydrazonego; narzad sterujacy w jego polozeniu normalnym moze byc swobodnie obracany recznie ria drazku wydra¬ zonym w celu przesuniecia nakretek blokuja¬ cych wzdluz nagwintowanego wrzeciona przy¬ najmniej w kierunku powodujacym powstawanie luzu zwiekszajacego wielkosc przesuwu wzajem¬ nego nagwintowanego wrzeciona i wydrazonego drazka hamulcowego.Opisane wyzej oraz inne zalety i korzysci wy¬ nalazku sa zupelnie dobrze zrozumiale dla specja^ listy z ponizszego opisu. Urzadzenie wedlug wy¬ nalazku przedstawiono na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schematycznie w widoku z gó¬ ry urzadzenie hamulcze, obejmujace samoczyn-- ne urzadzenie nastawcze, zamocowane pod pod¬ woziem pojazdu, zaznaczonego na rysunku lini^ przerywana, fi£. 2 — w przekroju podluznym czesci samoczynnego urzadzenia nastawczego o dzialaniu jednostronnym, fig. 3 — w przekroja poprzecznym urzadzenie. wzdluz linii _Ul — HJ na fig. 2, fig. 4 — w widoku bocznym urzadze^ nie nastawcze wedlug fig. 1 — 3, fig. 5 — w wi- Zdoku bocznym czesci odmiany urzadzenia we¬ dlug fig. 1 — 4, fig. 6 — w przekroju podluznym czesci innej odmiany urzadzenia, a fig. 7 — w podobnym przekroju jeszcze inna odmiane urza¬ dzenia nastawczego.Samoczynne urzadzenie nastawcze wedlug wy¬ nalazku posiada drazek hamulcowy skladajacy sie z dwóch czesci, z których jedna w postaci drazka wydrazonego 2 zaopatrzona jest w szcze¬ ke 1, a druga czesc posiada postac wrzeciona na¬ gwintowanego 3 osadzonego w wydrazeniu draz¬ ka 2 przy jego koncu przeciwleglym do konca zaopatrzonego w szczeke 1. Na wrzecionie 3 osa¬ dzone sa dwie nakretki blokujace 5, 8, przy czym gwinty tego wrzeciona i nakretek blokujacych posiadaja taki skok, iz nie sa one samohamowne.Na jednym koncu drazka 2 osadzona jest oslo¬ na 4, otaczajaca jedna z nakretek blokujacych, mianowicie nakretke sprzegajaca 5, która wspól¬ pracuje z gniazdkiem 6 zamocowanym w oslo¬ nie 4. Nakretka 5 sluzy do wzajemnego sprze¬ gania czesci 2, 3 drazka hamulcowego podczas przesuwu w jednym kierunku do przenoszenia mocy hamowania przy wlaczeniu hamulca. Lo¬ zysko przeciwcierne 7, osadzone w oslonie 4 u- •mozliwia obracanie nakretki 5 przy wzajemnym przesuwaniu drazka 2 i wrzeciona 3 w innym kierunku. Druga nakretka 8, zwana nakretka przesuwu, jest obracana za pomoca tulejkowego narzadu sterowniczego 9, osadzonego przesuwnie osiowo wzdluz drazka 2 i posiadajacego gniazd¬ ko 10, z którym wspólpracuje nakretka 8. Na¬ rzad sterujacy 9 posiada przy jednym koncu oslo* ne, otaczajaca nakretke 8 i stanowiaca gniazd¬ ko 20.Nakretka 8 wspólpracuje w jednym kierunku z gniazdkiem Ifl, a w drugim kierunku z lozys¬ kiem przeciwtarciowym 12, które wspólpracuje z pierscieniem oporowym 13, osadzonym na oslo¬ nie 11 narzadu 9. Miedzy narzadem koncowym 14 zamocowanym przy jednym koncu narzadu sterowniczego 0 i oslona 4 drazka 2 osadzona jest napieta sprezyna srubowa 15, która sluzy do przesuwania osiowego narzadu sterowniczego 9 w jednym, kierunku (w kierunku szczeki 1) wzdluz drazka 2 w polozenie normalne przy ha¬ mulcu wylaczonym, W oslonie 11 osadzona jest na gwint tulejka 16, otaczajaca wrzeciono 3 i sluzaca do ochrony na¬ gwintowania tego wrzeciona przed zanieczysz¬ czeniem. Zewnetrzny koniec wrzeciona 3 zaopa¬ trzony jest w szczeke 17. Szczeki 1 i 17 sluza do polaczenia z hamulcem drazka hamulcowego, skladajacego sie z drazka 2 i wrzeciona 3.Fig. 1 przedstawia, tytulem przykladu, ogólny widok samoczynnego urzadzenia nastawczSgo, pó- — 3 laczonego ze znanym urzadzeniem hamulczym, posiadajacym dzwignie 18, wspólpracujaca z tlo¬ kiem cylinrda 19, dzwignie 20 polaczona draz¬ kiem 21 z dzwignia 18, i ciegna hamulcowe do przenoszenia mocy hamowania z dzwigien 13, 20 do hamulców, znajdujacych sie przy oby¬ dwóch koncach pojazdu. Urzadzenie nastawcze stanowi jedno z tych ciegien hamulcowych, a drugie z tych ciegien jest oznaczone na rysun¬ ku liczba 22.Gdy suw klocków hamulcowych podczas ha¬ mowania jest zbyt duzy wskutek wytworzenia sie zbyt duzjTh luzów, nastepuje przesuniecie narzadu sterowniczego 9 wzgledem drazka 2, przezwyciezajac napiecie sprezyny 15 pod dzia¬ laniem oporka 3 sterowniczego 23. Przy nastepr nym wylaczeniu hamulca narzad sterowniczy 5 wraca do swego polozenia normalnego pod dzia¬ laniem sprezyny 25. Podczas powrotu tego na¬ rzadu do polozenia normalnego przesuwa on wrzeciono 3 wzgledem drazka 2 za pomoca na¬ kretki 8 w kierunku zmniejszenia luzu klocków hamulcowych. W wiekszosci przypadków opo- rek sterowniczy 23 jest zmontowany na drazku sterowniczym 24, polaczonym z dzwignia 20 ha¬ mulca. W przykladzie wykonania wynalazku, przedstawionym na fig. 1, urzadzenie nastawcze stanowi ciegno hamulcowe, polaczone z dolnym koncem dzwigni 18, a drazek sterowniczy 24 jest polaczony z koncem dzwigni 20 hamulca.W pewnych przypadkach, gdy moc hamowania jest przenoszona tylko na jeden koniec pojazdu i w zwiazku z tym droga przesuwu szczeki 1 przy normalnych luzach hamulca jest okreslona nie tylko jej dlugoscia, lecz i polozeniem (szcza- ka 1, polaczona z dzwignia hamulca, posiada sta¬ ly punkt obrotu i niezmienne polozenie luzowa- nia, z którego jest ona wychylana w pewnyrn stopniu podczas hamowania), drazek sterowniczy. 24 moze byc równiez zupelnie pominiety, a w ta¬ kim przypadku oporek sterowniczy 23 moze byc uzyty jako oporek staly.Wynalazek ma na celu pokonanie niedogodno¬ sci, wystepujacych czesto w znanych samoczyn¬ nych urzadzeniach nastawczych w zwiazku z na¬ stawieniem recznym urzadzenia w celu zwiek¬ szenia luzu hamulca w przypadku wymiany klocków hamulcowych lub podobnym. Nastawie- nie takie wykonuje sie przy wylaczeniu hamulca przez obrót wrzeciona 3 i nakretek 5, 8 w kie¬ runku zwiekszania luzu. W celu unikniecia kom¬ plikacji, wystepujacych miedzy wrzecionem £ i szczeka 1? lub miedzy drazkiem 2 i szczeka i zastosowano polaczenie obrotowe i srodki do blo¬ kowania tych czesci urzadzenia w przypadku je¬ go recznego nastawiania. Wynalazek wprowadzaCisnienie miedzy dwiema nakretkami 5, 3 jest okreslone za pomoca sprezyny 36, które jest wy¬ starczajace do spowodowania przesuniecia osio¬ wego nakretki £ prz? obracaniu nakretki 8 wraz z narzadem sterowniczym 9.W odmianie urzadzenia na fig. 1 nakretka 8 jest równiez odciazona z wiekszej czesci nacisku sprezyny 15, przenoszonego w kierunku oslony 4, przy czym narzad koncowy 11 narzadu 9 w jego normalnym polozeniu opiera sie o przedni koniec oslony 4 i przenosi bezposrednio wieksza czesc nacisku osiowego, wywieranego sprezyna 15 na narzad 9. W tym przypadku, gdy narzad sterow¬ niczy 9 znajduje sie w polozeniu normalnym, na¬ cisk nakretki 8 na jej gniazdko 10 moze okazac sie niewystarczajacy do spowodowania przesu¬ niecia osiowego nakretki 8 przy Obrocie narza¬ du 9. W zwiazku z tym moze byc konieczne lub pozadane zastosowanie odpowiedniego sprzegla miedzy narzadem 9 i nakretka 8 do przesuwania osiowego tej nakretki przy obrocie narzadu 9 w celu przesuniecia nakretek 5, 8 wzdluz na¬ gwintowanego wrzeciona & w kierunku zwiek¬ szania luzów.Na fig. 7 przedstawiono takie sprzeglo, obej¬ mujace kolnierz uzebiony 37 osadzony na na¬ kretce 8 i przesuwny trzpien 38, dociskany osio¬ wo odpowiednia sprezynka osadzona w wydra¬ zeniu narzadu koncowego 11, przy czym trzpien 38 wspólpracuje z kolnierzem uzebionym 37. To sprzeglo 37, 38 jest wlaczone przy polozeniu nor¬ malnym narzadu 9 i pozostaje wylaczone przy przesunieciu osiowym narzadu 9 wzgledem dra¬ zka 2 wbrew dzialaniu sprezyny 15. W tym przy¬ padku równiez sprezyna 15 przy ustawieniu na¬ rzadu sterowniczego 9 w jego polozeniu normal¬ nym dziala tak, aby utrzymac nakretke sprzega¬ jaca 5 odsunieta od jej gniazdka 6 oraz utrzy¬ muje obydwie nakretki 5, 8 sprzegniete z narza¬ dem 9.Oczywiscie wynalazek moze obejmowac rózne odmiany urzadzenia, a opisane i przedstawione na rysunku samoczynne urzedzenie nastawcze tylko tytulem przykladu nie ogranicza zakresu wynalazku. W zakresie glównych cech wynalaz* ku i podanych nizej zastrzezen patentowych moz¬ liwe sa rózne odmiany, a urzadzenie zostalo przedstawione jako przyklad najkorzystniejszego zastosowania go w praktyce. Na przyklad na¬ kretka 8, jako podpora, która moze byc przesu¬ wana wraz z narzadem 9 podczas powrotu do jego polozenia normalnego przy wylaczeniu hamulca, odsuwa nakretke 5 od jej gniazdka 6 i sprzega ja z narzadem P. Zamiast tych nakretek mozna zastosowac osobny narzad sprzegniety z narza* dem 9. PL