Przy budowie obrabiarek Wadzie sie duzy na¬ cisk na latwosc i przejrzystosc rozrzadu obra¬ biarki. Konstruktorzy obrabiarek daza zatem do zespolenia w jednym narzadzie sterowym, roz¬ rzadu kilku urzadzen roboczych, zwlaszcza jesli sluza one wspólnemu zadaniu. Taki narzad lacz¬ nego sterowania powinien byc przy tym latwy w obsludze i w miare moznosci wykluczac mo¬ zliwosc pomylek.Dotychczas stosuje sie liczne rodzaje narzadów sterowych, sluzacych zwlaszcza do rozrzadu suw¬ nic obrabiarek, przesuwalnych w róznych kie¬ runkach. Tak np. przy suwnicy tokarni rewol¬ werowej stosuje sie zazwyczaj samodzielne na¬ rzady roarzajdcze dla /wlaczania mechanicznego przesuwu suportu wzdluz i w poprzek, dla wla¬ czania przesuwów mechanicznych, dla zwrotnego przestawiania kierunku przesuwów itd. Poniewaz odpowiednie urzadzenia wlacza sie stale w okre¬ slonej kolejnosci, okazalo sie celowym pola¬ czenie ich rozrzadu w jednym narzadzie stero¬ wym.Znany jest sposób lacznego sterowania przesu¬ wem podluznym i poprzecznym w obu kierunkach przy pomocy jednego narzadu, zwanego dzwignia wyrównawcza. Dzwignie tte wychyla sie odrecznie z polozenia spoczynkowego w dwóch prostopa¬ dlych do siebie kierunkach, przy czym kierunek wychylenia odpowiada kierunkowi wlaczonego przesuwu mechanicznego.Wynalazek niniejszy polega przede wszystkim na polaczeniu dzialania tego rodzaju dzwigni wyrównawczej z samoczynnym wlaczaniem urza¬ dzenia wylaczajacego przesuw mechaniczny z chwila uderzenia suportu o odpowiedni zde¬ rzak. Stosownie do wynalazku urzadzenie to zo¬ staje z powrotem [wlaczone przez przestawienie dzwigni wyrównawczej w polozenie spoczyn¬ kowe.Wynalazek polega poza tym na polaczeniu dzialania wspomnianej wyzej dzwigni wyrów-nawczaj ze zwalnianiem safnoryglujacego; urza^ dzenia dla mechanicznego poruszania czesci obra¬ biarki, JMfo^uportu, a to gdjr dzwignia znajduje mSzna Lylo urScnorfflc fcdrecinie.Na rysunku przedstawiono urzadzenie rozrzad- cze i napedzajace obrabiarki wedlug wynalazku w przykladowej postaci wykonania. Fig. 1 przed¬ stawia szesc urzadzenia posuwowego w prze¬ kroju pionowym, fig. 2 przedstawia czesc fig. 1 w widoku z boku, fig. 3 przedstawia to samo urzadzenie w innym przekroju, uwidoczniajacym uklad urzadzenia do mechanicznego i recznego przesuwania suportu.Stosownie do fig. 1 kierunkiem posuwu suportu steruje sie przy pomocy dzwigni wyrównawczej 1, a mianowicie przesuwajac kolo 20 wzdluz walka 21' — jesli chodzi o posuw poprzeczny, równole¬ gly do plaszczyzny ciecia, oraz przesuwajac kolo 25 wzdluz wajka 24 — jesli chodzi o posuw po¬ dluzny, prostopadly do tej plaszczyzny.Dzwignia wyrównawcza 1 moze sie przechylac w plaszczyznach równoleglych do wspomnianych posuwów, a mianowicie albo w kierunku A — B, okolo sworznia 2 w piascie 3 albo tez w kie¬ runku C — D, prostopadlym do kierunku A— B, okolo aai podlu&nfej tulei. 5, z która jest zespolona piasta 3. Wychylenia dswjgni wyrpfroijfwczjai w kie runku A lub B, powoduja wlaczenie posuwu po¬ przecznego suportu obrabiarki równiez w kierun¬ ku A lub B, w nastepujacy sposób: Dzwignia 1 przesuwa wal 4; na wale 4 naciete sa zeby 11, o które zazebia sie kolo zebate 9, osa¬ dzone obrotowo na osi 8. Na kole zebatym 9 jest osactoony czopik 10, wchodzacy w wykrój w ra¬ mieniu dzwigni dwuramiennej 23, osadzonej obrotowo na walku 28. Drugie ramie dzwigni 23 przy pomocy wodzika 22 przesuwa kolo 20 po wale 21 w obu kierunkach, zaleznie od kierunku wychylenia dzwi^ii 1.Wychylenia dzwigni wyrównawczej w kierun¬ ku C lub D, powoduja mechaniczny posuw po¬ dluzny suportu równiez w kierunku C lub D.Przy tych ruchach dzwigni 1 obraca sie równiez tuleja 5 za posrednictwem trzpienia 2, osadzonego w piascie 3. Tuleja 5 posiada kolnierz 6 z czo- pikiem 7; czopik ten wchodzi w wykrój wykonany w jednym z ramion dzwigni 27, zamocowanej nteobrotowo na walku 28, osadzonym obrotowo w oslonie 29. Wychylenie dzwigni 1 w kierunku C lub D, powoduje wiec, za posrednictwem opi~ sactego mechanizmu, obracanie sie dzwigni 27; drugie ramie tej dzwigni, wodzikiem 26 przesuwa kolo 2S po wale 24, rozrzadzajac w ten sposób me¬ chanicznym posuwem suportu w kierunku C lub D.Gdy dzwignia 1 powraca z wychylenia w kie¬ runku A, B, C lub D, do polozenia spoczynko¬ wego, wówczas, stosownie do wynalazku, urza¬ dzenie wylaczajace mechaniczny posuw suportu, zostaje znowu wlaczone przez uderzenie suportu o odpowiedni zderzak. Dzieki temu odpada po¬ trzeba oddzielnego narzadu rozrzadczego dla wla¬ czania tego urzadzenia.Wlaczenie wylaczonego urzadzenia uskutecznia sie w przedstawionym przykladzie w sposób opi¬ sany ponizej.Na koncu Wialu 4 jest osadzony trzpien 12 (por. tez fig. 2) z kulka 15. Gdy dzwignia 1 znaj¬ duje eie w polozeniu spoczynkowym, kulka 15 sty ka sie z kulka 16, osadzona w dzwigni 14; dzwi¬ gnia 14 jest osadzona obrotowo na wale 13.Gdy dzwignia 14 znajduje sie w tym polozeniu koncowym wzgledem kierunku E, sprzeglo 18 zo¬ staje sprzezone przy pomocy wodzika 17 tak, iz urzadzenie zostaje przygotowane do wylaczenia posuwu z chwila uderzenia suportu o zderzak.Gcbr dzwignia 1 zostaje przestawiona w jedno z polozen A, B, C, lub D, tzn. gdy zostaje uru¬ chomiany posuw suportu w okreslonym kierunku, wówczas kulka 16 traci oparcie w kulce 15, wsku¬ tek czego dzwignia 14 zostaje zwolniona, i przy uderzaniu suportu o zderzak przesuwna czesc Sprzagl* ^pczasuwa «t w kierunku F, wyla¬ czajac posuw. Brzez przestawienie dzwigni 1 w polozenie spoczynkowe, sprzeglo 18 zostaje znowu wlaczone, i opitóny przebieg moze sie po¬ wtórzyc, ewentualnie dla posuwu w innym kie¬ runku.Poniewaz wtedy gdy dzwignia 1 znajduje sie w polozeniu spoczynkowym, koja 20 i 2$ sa wy¬ laczone, wiec jakiekolwiek uszkodzenie maszyny wskutek nieodpowiedniej obslugi urzadzenia wy~ laozajacego jest zupelnie niemozliwe; uszkodzenia takie zdarzaja sie natomiast w tych maszynach, przy których posuwy sa wlaczane przez oddzielne narzady, uruchomiane wskutek uderzenia o zde¬ rzak. Z tego samego powodu przy obrabiarce we* dlug wynalazku zbedne sie staja stosowane dotad sprzegla bezpieczenstwa.Dla napedu mechanicznego posuwu podluznego suportu,, stosuje sie czesto przekladnie slimakowa.Poniewaz jest to przekladnia samoryglujaca, wieje dla umozliwienia posuwu recznego trzeba ja wytaczac. Aby uniknac koniecznosci wprowadza- nia w tym celu oddzielnego narzadu roerzadczego, mozna, stosownie óo wynalazku, funkcje togo na¬ rzadu zetpolic równiez z dzwignia wyrównaw¬ cza 1, Jak przedstawiano na lig, 1, posuwem podluz¬ nym suportu steruje sie przy pomocy dzwigni 1, przesuwajac kolo 25 za posrednictwem dzwigni - 2 -27, zamocowanej na walku 28. Walek ten obraca sie wiec przy przesuwaniu kola 25. Na koncu walka 28 jest zamocowany wycinek zebaty 19 (p. tez fig. 3). Naped posuwu mechanicznego prze¬ chodzi z walka 24, przez kola zebate, na slimacz¬ nice i slimakowe kolo zebate 38, które jest osa¬ dzone obrotowo na wale kola zebatego 30 i które za posrednictwem drobnych zabków i sprzegla 35 napedza zebatke 40 ruchomego suportu.Zeby sprzegla 35 sa dociekane do zebów na pia¬ scie kola slimakowego 38 przez lozysko osiowe 34, kolo zebate 33 i tuleje 32, przytwierdzona do scia¬ ny 31 oslony.Polozenie przedstawione na rysunku odpowiada neutralnemu polozeniu dzwigmi 1. W tym polo- zendu zeby sprzegla 35 nie zazebiaja sie ze soba; mozna wiec za posrednictwem kola recznego 37, kól zebatych 36, 39 i 30 oraz izebatki 40, przesu¬ nac suport recznie w lozu, gdyz kolo slimakowe 38 jetsit swobodne.Gdy natomiast dzwignia 1 zostanie wychylona z polozenia neutralnego w kierunku C lub D, wal 28 obraca sie wraz z wycinkiem 19, z którym obraca sie kolo zebate 33, osadzone obrotowo na wale trybu 30. Przy tym obracaniu sie skosny wystep tulei 32 naciska i posuwa w prawo kolo 33, a przez nie równiez lozysko osiowe 34 i sprzeglo 35 (fig. 3) tak, iz zeby sprzegla zaze¬ biaja o zeby piasty kola slimakowego 38; wsku¬ tek tego ruch tego kola przenosi sie na kolo ze¬ bate 30. Przy cofnieciu dzwigni 1 do polozenia neutralnego, wykrój w piascie kola 33 pokrywa sie ze skosnym wystepem tulei 32 i sprzeglo la¬ czace kolo slimakowe z kolem zebatym zostaje wylaczone, wobec czego znowu mozliwy jest po¬ suw reczny przy pomocy kola 37.Wykonanie urzadzenia napedowego i rozrzad- czego wedlug wynalazku nie jest ograniczone do opisanego powyzej przykladu. Wynalazek mozna bowiem z korzyscia stosowac przy obrabiarkach róznych typów, o mechanicznie napedzanych cze¬ sciach poruszajacych sie w róznych kierunkach. PL