W przemysle naftowym, jak równiez w eksplo¬ atacji solanek, wód mineralnych itd. zachodzi potrzeba pomiarów wartosci energetycznych zlóz.Dotychczas w baraku uniwersalnego przyrzadu, umozliwiajacego równoczesne oznaczenie najwaz¬ niejszych danych zlozowych w skali ruchowej, np. w kopalni nafty, bez koniecznosci uciekania sie do laboratorium zlozowego, nie przeprowa¬ dzano w przemysle naftowym pomiarów warto¬ sci energetycznych, majacych na celu uzyskanie wyczerpujacych danych o stosunkach zlozowych.Badano wprawdzie sporadycznie stosunki cisnie¬ niowe oraz temperatury na dnach otworów wiertniczych, jednakze uzyskiwane dane nie po¬ zwalaly na wyciaganie dalej idacych wniosków, umozliwiajacych prowadzenie eksploatacji ropy i gazu ziemnego na zasadach racjonalnej gospo¬ darki.Ekspansyjna komora zlozowa wedlug wynalaz¬ ku stanowi uniwersalny przyrzad, sluzacy do umozliwienia dokonania pomiarów wamtosci ener¬ getycznych zlóz roponosnych bez uciekania sie do laboratorium zlozowego za pomoca personelu przyuczonego, przy czym nadaje sie równiez do zastosowania do tego samego celu w eksploata¬ cji solanek, wód mineralnych itd.Ekspansyjna komora zlozowa wedlug wynalaz¬ ku sklada sie z cylindra, zamknietego z obydwóch konców pokrywami i zaopatrzonego w górny i dolny zawór, w przyrzady umozliwiajace po¬ miary temperatury na dnie otworu wiertnicze¬ go, cisnienia wglebnego, ciezarni wlasciwego po¬ branej próbki, cisnienia nasycenia, napiecia po¬ wierzchniowego, lepkosci pobranej próbki w wa¬ runkach zlozowych, rzeczywistego wykladnika i ewentualnego wolnego gazu oraz zmian obje¬ tosciowych pobranej próbki, jak równiez w za¬ wór spustowy, zamykajacy na zewnatrz przewód doprowadzajacy do manometru rejestrujacego i polaczony z rurka odprowadzajaca gaz oraz w urzadzenie do zmiany cisnien.Obserwacje zjawisk zachodzacych w komorze umozliwiaja dwa przeciwlegle okienka wykonane w cylindrze przyrzadu.Przyrzad wedlug wynalazku jest stosunkowo lekki (waga jego nie przekracza 10 kg), latwy w uzycia i poreczmy. Moze tmMyc opuszczony do otworu wiertniczego na zwykliej lince stalowej, a po wydobyciu z otworu moze byc ustawiony na trójnoznym statywie, co umozliwia wygodne do¬ konanie pomiarów w dowolnym miejscu w wa¬ runkach ruchowych.Na rysunku uwidoczniono przyklad wykonania komory wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia widok z przodu calego urzadzenia ustawionego na statywie; fig. 2 — górna pokry¬ we w rzucie poziomym; fig. 3 — przekrój po¬ przeczny górnej pokrywy wzdluz linii M-M na fig. 2; fig. 4 — przekrój poprzeczny górnej pokry¬ wy z uwzglednieniem szczególów wiskozymetru, fig. 5 — przekrój poprzeczny górnej pokrywy wzdluz linii N-N na fig. 2; fig. 6 — przekrój podluzny cylindra; fig. 7 — czesciowy widok z przodu zwalniacza; fig. 8 — widok okienka sluzacego do odczytywania pomiarów tempera¬ tury i cisnienia wnetrza; fig. 9 — widok okienka sluzacego do odczytywania pomiarów napiecia powierzchniowego i lepkosci plynu oraz ubytku badanej próbki; fig. 10 — przekrój poprzeczny okienka uwidocznionego na fig. 8; fig. 11 — prze¬ krój poprzeczny okienka uwidocznionego na fig. 9; fig. 13 — przekrój podluzny dolnej czesci urza¬ dzenia wedlug wynalazku; fig. 14 — przekrój po¬ przeczny wzdluz linii 0-0 na fig. 13; fig. 15 — rzut poziomy dolnej pokrywy i tulei a fig. 16 — przekrój poprzeczny wzdluz linii R-R na fig. 13.Cylinder 120, zaopatrzony po przeciwleglych stronach w okienka 131,182 umozliwiajace obser¬ wacje zjawisk zachodzacych wewnatrz urzadze¬ nia, jest zamkniety od góry pokrywa 121, a od dolu pokrywa 122, przymocowanymi do kolnie¬ rzy cylindra za pomoca sruto 18, przy czym styk pokryw z kolnierzami cylindra jest uszczelniony za pomoca uszczelek z olowiu.W górnej pokrywie 121 w szczelnym umoco¬ waniu urzadzenia zaworowego (fig. 3), zaopa¬ trzonego na obwodzie w otwory przeplywowe 118, jest osadzany goimy zawór 111 wraz z pro¬ wadnica 117 trapienia zaworu. Sjprezyna 116 po¬ woduje stale przyleganie zaworu 111 do jego gniazda. W dolnej pokrywie 122 (fig. 13) jest po¬ dobnie osadzony dolny zawór 111' wraz z pro¬ wadnica 117', stale dociskany do swego gniazda sprezyna 116'. Urzadzenie zaworowe dolne jest równiez zaopatrzone na swym obwodzie w otwo¬ ry przeplywowe 118'. Kazdy z zaworów 111, lir posiada drazek sterujacy 11S lub 114, przy czym drazki te sa spiete na kólku zwalniacza 112, slu¬ zacym do równoczesnego zamykania obydwóch zaworów w czasie ustalonym mechanizmem ze¬ garowym. Zwolnienie kólka zwalniacza 112 po¬ woduje ustawienie drazków 118, 11U w poloze¬ niu uwidocznionym na fig. 3, w którym zawory 111, lir zamykaja komore cylindra 120. Drazek 118 ponad pokrywa 121 jest zaopatrzony w spre¬ zyne 115, a drazek lik ponizej pokrywy 122 w sprezyne 115'.Na pokrywie 121 jest równiez osadzony na tu¬ lejce 52 (fig. 2 i 3) manometr rejestrujacy 51.Przewód doprowadzajacy do manometru reje¬ strujacego 51 jest na zewnatrz zamkniety zawo¬ rem spustowym 11 i jest polaczony z rurka 12 odprowadzajaca gaz.Wiskozymetr (fig. 3, 4 i 6), osadzony w górnej pokrywie 121, sklada sie ze zbiornika kulek 31, trzpienia Sb, zaopatrzonego w dolnej czesci w be¬ benek, stracajacy za kazdym obrotem trzpienia kulke 32 przez kanal 33 do wezownicy 85, umie¬ szczonej w cylindrze 120 z kolowrotka odblasko¬ wego 86, zamocowanego na dolnej pokrywie 122, na który kulka dostaje sie z wezownicy 85 oraz z dolnego zbiornika kulek 37, do którego kulka zesuwa sie z kolowrotka odblaskowego 36.Zawór 21 stalagrnometru (fig. 5, 9 i 11) jest szczelnie osadzony wraz z uchwytami rurek 22, 28 w górnej pokrywie 121, pozostale zas czesci stalagrnometru mieszcza sie w cylindrze 120. Za¬ wór 21 sluzy do doprowadzania cieczy z rurki 22 do rurki 28, zaopatrzonej w koncówke kapi¬ larna 24 i wchodzacej do zbiornika 25, polaczo¬ nego z pomiarowa rurka kapilarna 26, która la¬ czy sie ze zbiorniczkiem kompensacyjnym 27.Calosc urzadzenia do pomiaru napiecia powierz¬ chniowego jest zmontowana na wewnetrznej sciance okienka 182 i jest zaopatrzona w lustrza¬ ny odblask 29. Po prawej stronie ramki okienka 182 znajduje sie przesuwna skala 28 do pomiaru napiecia powierzchniowego. Lewa strona ramki wskazuje procentowy i objetosciowy (w cm3) ubytek badanej cieczy.Za okienkiem 181 (fig. 8, 10) miesci sie termo¬ metr maksymalny Ul oraz manometr rteciowy 53 wraz ze zbiornikiem rteci 5k- Za termometrem maksymalnym ki i manometrem rteciowym 53 miesci sie odblask lustrzany k2. Lewa strona ramki okienka 181 jest wyskalowana w stopniach Celsjusza i sluzy do pomiaru temperatury, pra¬ wa zas strona ramki jest wyskalowana w atmo¬ sferach i sluzy do pomiaru cisnienia wnetrza.Dno dolnej pokrywy ma przekrój lekko wkle¬ sly, umozliwiajacy splyniecie rteci do zbiornika 5k w pionowym polozeniu urzadzenia.Okienka 131 i 132 sa wykonane z masy pla¬ stycznej lub szkla o odpowiedniej wytrzymalosci i sa umocowane na uszczelkach srubami. - 2 -Prawd czesc dolnej pokrywy 122 (fig. 13, 14, 15 i 16) jest wykonana w postaci tulei 123, zaopa¬ trzonej u dolu w kolnierz 124. Wewnatrz tulei 12S miesci sie nurnik 61 urzadzenia do zmiany cisnien, przy czyni mechanizm nurnika 61 jest podtrzymywany przez kolnierz 124. Nurnik 61 jest uszczelniony zeliwnymi pierscieniami 68 oraz uszczelka sznurowa 67. Na obwodzie nur¬ nika 61 jest umocowane mieszadlo z odchylonym ku srodkowi ramieniem 69 przesuwajace sie za ruchem nurnika 61 miedzy slupkami ogranicza¬ jacymi 60, zabezpieczajacymi mieszadlo przed ewentualnym zesunieciem sie z trzona nurnika Otwór 66 w tulei 123 sluzy do smarowania nur¬ nika i pierscieni uszczelniajacych 68.Do kolnierza 124 jest przymocowana za pomo¬ ca czterech sruto rama- 81, w której na osi nur¬ nika 61 porusza sie sruba 62. W dolnej czesci ra¬ my 81 znajduje sie kolo slimakowe 64, obraca¬ jace sie miedzy lozyskami kulkowymi 82, 83.Kolo slimakowe 64 jest zaopatrzone w kwadra¬ towa prowadnice 63. Na stycznej prostopadle do ramy 81 jest osadzony w lozyskach slimak 65, obracajacy kolo slimakowe 64 wraz z prowad¬ nica 63. Na trzpien slimaka 65 naklada sie kolo 6, za pomoca którego odbywa sie przesuwanie nurnika 61 w cylindrze.Komore wedlug wynalazku opuszcza sie w od¬ powiedniej oslonie na lince stalowej do otworu wiertniczego w celu pobrania próbki cieczy lub gazu, który ma byc zbadany. Zawory 111, 111' zostaja zamkniete za pomoca nieuwidocznionego na rysunku mechanizmu zegarowego, lub dzwig¬ ni, która na spodzie otworu uruchamia zwamiacz 112. Po pobraniu próbki pozostawia sie przyrzad przez pewien czas w otworze wiertniczym w celu wyrównania jego temperatury z temperatura pa¬ nujaca na dnie otworu, po czyni szybko wyciaga sie go na wierzch, odczytujac przede wszystkim temperature na termometrze maksymalnym 41 oraz cisnienie na obywdóch wzajemnie sie kon¬ trolujacych manometrach 51 i 53, przy czym ewentualna nieszczelnosc przyrzadu jest latwa do stwierdzenia po spadku cisnienia na mano¬ metrze rejestrujacym 51.Po stwierdzeniu, ze szczelnosc przyrzadu nie nasuwa zadnych watpliwosci, przystepuje sie do badan, które nalezy prowadzic w nastepujacej kolejnosci: a) pomiar temperatury na dnie otwo¬ ru, b) pomiar cisnienia wglebnego, c) pomiar cie¬ zaru wlasciwego pobranej próbki, d) pomiar ci¬ snienia nasycenia, e) pomiar napiecia powierz¬ chniowego R/G, R/W, W/G, i) pomiar lepkosci pobranej próbki w stosunkach zlozowych, g) po¬ miar rzeczywistego wykladnika i ewentualnie wolnego gazu, h) pomiar zmian objetosciowych.Przyrzad wedlug wynalazku moze byc równiez uzyty do pobierania próbek cieczy do celów ana¬ litycznych iid. PL