PL36068B1 - - Google Patents

Description

W wielobiegowych skrzynkach biegów ze stale zazebionymi kolami zebatymi, w których zmiana przekladni nastepuje przez równoczesne lub pra¬ wie równoczesne wlaczanie dwóch lub kilku sprzegiel klowych, wystepuja znaczne trudnosci w uzyskaniu prawidlowego wyrównania obro¬ tów przy równoczesnym wlaczaniu odpowiednich czesci sprzegiel. Trudnosci te spowodowane sa faktem, ze wskutek róznych predkosci katowych sprzeganych czesci, a takze róznic w stosunkach tych predkosci, potrzebny jest rózny przeciag czasu; do osiagniecia wyrównania obrotów.

W zna»yeh skrzynkach biegów przy ruchu wlaczajacym, przy którym przesuwne tuleje sprzegiel przebywaja te same drogi, nie jest mozliwe uzyskanie miekkiego i pozbawionego uderzen wlaczenia. Jedno ze sprzegiel zostaje wlaczone przedwczesnie z powodu niedostatecz¬ nej synchronizacji, przy czym podczas wzajem¬ nego trafiania na siebie odpowiednich czesci sprzegla wystepuja silne uderzenia. W dotych¬ czasowych rozwiazaniach konstrukcji skrzynek biegów uzyskanie prawidlowego wyrównania obrotów sprzeganych czesci podczas wlaczajacego ruchu przesuwnych tulei sprzegiel jest bardzo trudne. Starano sie usunac te trudnosci przez zastosowanie specjalnych urzadzen pomocni¬ czych, majacych na celu przyspieszanie lub opóz¬ nianie ruchu pewnych czesci napedu. Urzadzenia takie sa skomplikowane, drogie i nie daja gwa¬ rancji prawidlowego dzialania, a ponadto nie na¬ daja sie do samoczynnego wlaczania.

Wynalazek zapewnia zmiane biegów przez ró¬ wnoczesne wlaczanie dwóch lub kilku sprzegiel klowych, przy czym w kazdym ze sprzegiel wy¬ równanie szybkosci obrotu sprzeganych czesci nastepuje dostatecznie dokladnie, a bezposrednio po tym zachodzi samoczynne i pozbawione ude¬ rzen wlaczenie sprzegla. Zadanie to jest rozwia¬ zane wedtug wynalazku w ten sposób, ze kazde ze sprzegiel posiada osobne, wlasne urzadzenie' synchronizujace, pozwalajace na samoczynnyruch wlaczajacy- tulei przesuwnej dopiero wów¬ czas, gdy nastapilo wyrównanie obrotów. Wyna¬ lazek usuwa wady dotychczas istniejacych nape¬ dów, zaopatrzonych w urzadzenia synchronizu¬ jace, w których nie jest mozliwe osiagniecie za¬ dowalajacego wyrównania obrotów sprzeganych czesci, poniewaz urzadzeniom synchronizujacym brak jest urzadzen do nadawania samoczynnego ruchu wlaczajacego odpowiednich czesci dopiero po wyrównaniu obrotów. Istota wynalazku po¬ lega na zastosowaniu urzadzenia synchronizuja¬ cego do kazdego poszczególnego sprzegla klowe¬ go wielobiegowej skrzynki biegów ze stale zaze¬ bionymi kolami zebatymi, przy czym zmiane przekladni osiaga sie za pomoca równoczesnego lub w przyblizeniu równoczesnego wlaczania dwóch lub kilku sprzegiel. Czesci przesuwne kazdego poszczególnego sprzegla poddane sa dzialaniu wspólnego urzadzenia poruszajacego, wywierajacego równoczesny nacisk na przesu¬ wane elementy sprzegiel. Przesuwne tuleje po¬ szczególnych sprzegiel sa polaczone ze wspólnym elementem poruszajacym, zaopatrzonym np. w osobne dla kazdego sprzegla klowego róznego ksztaltu krzywki sterujace, dzieki którym uzys¬ kuje sie przymusowe oddzialywanie na sprzegla.

Na rysunku przedstawiono schematycznie przyklad rozwiazania wielobiegowej skrzynki biegów, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny skrzynki biegów, zawierajacej cztery pary stale zazebionych kól zebatych, za pomoca których mozna osiagnac siedem róznych przelo¬ zen dla biegu wprzód; do tego celu sluzy piec sprzegiel klowych, z których kazde zaopatrzone jest w osobny synchronizator cierny, sterowanie zas sprzegiel odbywa sie hydraulicznie lub przy pomocy sprezonego powietrza; fig. 2 przedstawia jedno ze sprzegiel klowych wraz z jego synchro¬ nizatorem; fig. 3 — niektóre czesci sprzegla we¬ dlug fig. 2; fig. 4 — czesciowy przekrój wzdluz linii III — III na fig. 2, przy czym sprzeglo jest wylaczone; fig. 5 — ten sam przekrój, co fig. 4, jednak w polozeniu przejsciowym, podczas ruchu wlaczania; fig. 6 — wykonanie dzwigni sterowa¬ nia napedu.

Skrzynia przekladniowa zaopatrzona jest w cztery pary kól zebatych 1, 2; 3, 4; 5, 6; 7, 8.

Wal glówny sklada sie z trzech czesci 10, 11, 12, przy czym koniec czesci 11 ulozyskowany jest w czesci 10, a koniec czesci 12 w czesci ii. Naped przenosi sie z walu 10 posrednio na walek 12.

Kównolegle do walu glównego polozony jest wal posrednj, skladajacy sie z walu 14 i ulozysko- wanego w nim walu 15. .

Para kól zebatych 1, 2 sluzy do stalego prze¬ noszenia momentu z walu glównego 10 na wal posredni i 4. Obydwa kola sa zaklinowane na swoich walach. Kola 3, 4 obracaja sie luzno na walach 10, 14, natomiast kolo 6 osadzone jest na stale na wale li, a kolo 5 na wale 15. Na wale zdawczym 12 obraca sie luzne kolo 8, natomiast kolo 7 osadzone jest na wale i5 na wieloklinie i posiada przesuw wzdluzny. Przesuw ten prze¬ widziany jest dla biegu wstecznego, przy czym dalsze kolo posredniczace nie jest uwidoczniona na rysunku.

Obydwie strony kola 3 wykonane sa jako po¬ lówki sprzegla klowego. Odpowiadajacymi po¬ lówkami sprzegla sa tuleja 20 przesuwna na wale 10 i tuleja 21 przesuwna na wale 11. W ten spo¬ sób z kolem 3 polaczone sa obydwa sprzegla a i c. W podobny sposób zlaczone sa z kolem 4 sprzegla b i d, do .których naleza tuleja 24 na wale 14 oraz tuleja 25 na wale 15.

Tuleja 20, 24, jak równiez tuleja 21, 25 moga byc na przemian wlaczane i wylaczane przy po¬ mocy dzwigni 28, 29, majacych stale punkty obrotu 30, 31. Do przesuwania tulei sluza tloczki 32, 33 posuwajace sie w cylinderkach 34, 35.

Drazki tloczków 36, 37 sa polaczone z widelkami sterujacymi 38, 39, umieszczonymi w zlobkach pierscieniowych na tulejach 20, 25.

Na wale zdawczym 12 osadzona jest przesuw¬ nie podwójna tuleja klowa 42. Jej wieniec klowy moze zazebiac sie z klami kola 6 lub kola 8, two¬ rzac w ten sposób sprzegla klowe e i /. W zlobek pierscieniowy tulei 42 wchodza ramiona drazku sterujacego 43, polaczonego z drazkiem tloczka 44, którego tloczek 45 porusza sie w cylinderku 46. Rozrzad kazdego cylinderka sterowany jest osobnym zaworem, mianowicie do cylinderka 35 nalezy zawór 53, do cylinderka 34 zawór 54, do cylinderka 46 zawór 56. Do kazdego zaworu do¬ prowadzone jest odgalezienie przewodu 52, do¬ prowadzajacego sprezone powietrze lub ciecz pod cisnieniem. Przy kazdym z dwóch polozen zaworu jedna strona cylindra laczy sie z przewodem 52, druga natomiast za posrednictwem wyzlobienia w czopie zaworu laczy sie jednoczesnie z atmo¬ sfera.

Przy odpowiednim wzajemnym ustawieniu za¬ worów mozna uzyskac siedem biegów wprzód.

Uklad sprzegiel i przebieg napedów dla róznych biegów jest nastepujacy: 1-szy bieg: sprzegla b, c, e wlaczone; na¬ ped przez kola 1—2—4—3—6—5—f—«; 2-gi bieg: sprzegla b, d, e wlaczone; naped przez kola 1—2 4 5—7—8; 2#" c i b i e g:: sprzegla a¦, c, e wlaczone; naped prze*; kola 1—3-*6—5—7—8; 4 -1 y bieg: sprzegla b, c, t wlaczone; naped przez kola 1—2—4—3—6; 5 - t y bieg: sprzegla b, d, f wlaczone; naped przez kola 1—2—4—5—6; 6-ty bieg: sprzegla a, c, f wlaczone; naped przez kola 1—3—6; 7 - m y bieg: sprzegla a, b, f wlaczone; naped przez kola 1—3—4—5—6.

Kolo 3, które moze byc sprzezone z walem 10, posiada wieniec klowy 60 oraz stozek 61 o po¬ wierzchni ciernej 62. Na wale 10 jest osadzona przesuwnie w kierunku poosiowym na wielokli- nie wewnetrzna czesc tulei 63 sprzegla, wewnatrz której prowadzony jest poosiowo luzny pierscien cierny 64 ze stozkowa powierzchnia cierna 65, odpowiadajaca powierzchni ciernej 62 kola J- Wewnetrzna czesc tulei 63 sprzegla posiada na swym obwodzie wieniec klowy 66,. odpowiada¬ jacy wiencowi 60 kola 3. Po wiencu klowym 66 przesuwa sie poosiowo zewnetrzna czesc tulei 67 sprzegla, zaopatrzona w kly 77, mogace zazebic sie po jej przesunieciu w prawo z wiencem klo¬ wym 60 kola 3. Konce klów 60 i 77 sa zaokra¬ glone stosownie do fig. 3. Zewnetrzna czesc tulei 67 sprzegla jest zwykle zabezpieczona przeciwko przesunieciu poosiowemu za pomoca na przyklad pierscienia rozpreznego 68, osadzonego w rowku pierscieniowym czesci 63. Rozprezajac sie pier¬ scien posiadajacy ukosne powierzchnie 70, 70 zeskakuje w rowek 69 zewnetrznej czesci tulei 67 sprzegla.

Pierscien cierny 64 posiada -na obwodzie kilka podluznych naciec 72 o symetrycznie nachylo¬ nych ukosnych powierzchniach. W naciecia te wchodza kulki ryglujace 73, osadzone w wycie¬ ciach 74 w zewnetrznej czesci tulei 63 sprzegla i posiadajace moznosc przesuwu w kierunku pro¬ mieniowym. Poszczególne zeby zewnetrznej cze¬ sci tulei 67 sprzegla posiadaja naciecia 75, ogra¬ niczone w kierunku poosiowym ukosnymi po¬ wierzchniami 76. Zamiast pojedynczych naciec moze byc wytoczony w czesci tulei sprzegla 67 rowek o przekroju trapezowym. W rowek pier¬ scieniowy 78 na zewnetrznej czesci tulei 67 sprzegla wchodza widelki sterujace 38.

Dzialanie poszczególnych czesci podczas sprze¬ gania kola 3 z walem 10 jest nastepujace.

Widelki sterujace 38 otrzymuja ruch w kie¬ runku strzalki S. Najpierw zostaja przesuniete tuleje 63 i 67 sprzegla razem, az do zetkniecia sie powierzchni ciernej 65 pierscienia 64 z powierz¬ chnia cierna 62 kola 3 przy czym kolo 3 zaczyna obracaó sie. Równoczesnie- kuHri ryglujace 73 przesuwaja sie po ukosnej powierzchni naciec 72 czesci ciernej 64 w kierunku promieniowym na zewnatrz i wchodza w naciecia 75 zewnetrznej tulei 67 sprzegla. W ten sposób zewnetrzna czesc tulei zostaje zaryglowana w kierunku poosio¬ wym. Na skutek tego zewnetrzna czesc tulei 67 nawet przy silnym nacisku na widelki 38 nie moze byc przesunieta dopóty, dopóki istnieje róznica obrotów pomiedzy kolem 3 a czescia 64.

Po osiagnieciu przez wymienione czesci przybli¬ zonej lub zupelnej równosci obrotów znika na¬ cisk promieniowy, który wcisnal uprzednio kulki ryglujace 73 w zewnetrzna czesc tulei 67, przy czym czesc ta moze byc swobodnie przesunieta dalej w kierunku S, az jej kly 77 zazebia sie z klami 60 kola 3. Na fig. 2 koncowe polozenie wlaczania tulei sprzegla 67 jest przedstawione linia punktowa.

Do bezposredniego sterowania recznego sluzy wspólna dzwignia sterujaca, przedstawiona przy¬ kladowo na fig. 6. Z reczna dzwignia 80, obra¬ cajaca £ie z walem 81, polaczona jest plyta 82 z wyfrezowanymi w niej zlobkami krzywkowy¬ mi 84, 85, 86. W zlobki wchodza odpowiednie rolki, umieszczone na koncach ramion dzwigni, polaczonych z poszczególnymi widelkami steru¬ jacymi. Ze zlobkiem 84 sa polaczone widelki ste¬ rujace 88 z ramieniem 87, ze zlobkiem 85 — wi¬ delki 83 z ramieniem 90, wreszcie ze zlobkiem 86 — widelki 89 z ramieniem 91. Dteieki odpowie¬ dniemu ksztaltowi krzywek osiaga sie przy prze-' stawieniu dzwigni recznej 80 odpowiedni ruch widelek sterujacych oraz zapewnione jest rów¬ noczesne przymusowe sterowanie kilku sprze¬ giel.

Przy wyposazeniu kazdego ze sprzegiel wlacza¬ jacych w urzadzenie wedlug fig. 2 — 5 uzyskuje sie wlasciwe dzialanie urzadzenia przy wlaczeniu biegu.

Wynalazek umozliwia natychmiastowe zapo¬ czatkowanie przebiegu sterowania wszystkich tulei przesuwnych sprzegiel dzieki doprowadze¬ niu sprezonego powietrza lub oleju pod cisnie¬ niem oraz przeprowadzenie procesu sprzegania w sposób niezawodny po osiagnieciu zsynchro¬ nizowania obrotów w kazdym sprzegle oddziel¬ nie. Nadto wynalazek umozliwia uzyskanie spo¬ kojnego i cichego wlaczania biegów oraz osia¬ gniecie nalezytej szybkosci tego procesu dzieki podzialowi wlaczanych mas, przy czym uzyskuje sie wiele przelozen przy malej ilosci kól zeba¬ tych.

I m&ti&y® &&> & ** ***** w w** ***¦ *ftp #w X8W .«v stas* ippy 4WW ¦*•«*- Jajgzojie rjGzteczrue z posadzona przesuwjiie na wale jfjjjp) tuleja1 (fi$), zaopatrzona w wieniec klowy C$B) ótiz w liizho wewnatrz niej osadzona stoz- kówa czescia cierna ($4), przy czym zewnetrzna !W^ W^je*lw%0's^?? ^ tffy ,0^?" Wlpneiuwu«w wi*to**owym^) ii zazebiac sie z wiejfoem klowym i6(X) Jk*ta -W, 4jjgfy ,W ^WMetsaw « ^pottfa jest operowana przeciy£a pgi^mjfiftMa #£3ftfe~ Wtm & fmm j^WtoM* ropr^ie#o (0$), osadzonego w rowku P^ric^WPW^ain fedei ,(03), ^ j^eAc cierpa (04) ppsjftfta r^cjecia (12) % kul¬ kami ryglujacymi (73), osa^zo^ymi czesciowo w wycieciach (74) tulei (63), których ^przedluie- me stanowia wyciecia (76) w zewnetrznej czesci tulei (67) sprzegla. 9l#W*r **#***#* tf#*h**ikiDo opisu patentowego nr 38068 Ffg.2 M *w