Wynalazek odnosi sie do samoczynnego, elek¬ trycznie sterowanego urzadzenia przelaczajacego do skrzynek biegów, szczególnie samochodowych.Przy zastosowaniu wynalazku wystarczy y/la¬ czenie za pomoca przelacznika recznego biegu w przód, luzem lub wstecz, przelaczanie zas po¬ szczególnych biegów odbywa sie samoczynnie.Znane sa elektryczne urzadzenia do samoczyn¬ nego przelaczania biegów w samochodach w za¬ leznosci od ilosci obrotów walu napedowego po¬ jazdu lub w zaleznosci od obciazenia silnika, pracujace przy wykorzystaniu regulatora odsrod¬ kowego. Znana jest równiez zasada wykorzysta¬ nia podcisnienia w rurze ssacej silnika do stero¬ wania skrzynki biegów. Jednakze powyzsze znane urzadzenia nie mogly sprostac wymaganiom praktyki, a szczególnie wystepowaly trudnosci w zwiazku z obslugiwaniem sprzegla.Wynalazek ma na celu unikniecie tej wady i skonstruowanie takiego samoczynnego, elek¬ trycznie sterowanego urzadzenia do przelaczania samochodowych skrzynek biegów, przy którym wystarczy nastawic reczny przelacznik na jazde w przód lub do tylu, podczas gdy pozostale czyn¬ nosci przelaczania odbywaja sie samoczynnie w zaleznosci od pedalu przepustnicy i hamulca pojazdu, przy czym sprzeglo pracuje bez zabu¬ rzen.Sterowanie sprzegla miedzy walem silnika i skrzynka biegów odbywa sie wedlug wynalazku za pomoca obwodu pradu elektrycznego, stero¬ wanego w zaleznosci od ilosci obrotów walu po¬ jazdu, oraz za pomoca podcisnienia w rurze ssa¬ cej silnika.Sprzeglo to jest wylaczane samoczynnie przy zbyt wielkim podcisnieniu w rurze ssacej silnika i dopiero uruchomienie dzwigni gaznika i zmniejszenie tym samym podcisnienia pozwala na wlaczenie sprzegla.Dzialanie sprzegla, w zaleznosci od podcisnie¬ nia w rurze ssacej, kontrolowane jest przez cew¬ ki magnesów, wlaczone w glówny obwód pradu,przeznaczony do samoczynnego przelaczania biegów, które przy zamykaniu obwodu zwalniaja dzwignie gaznika, a przy przerywaniu obwodu pradu uruchamiaja tlok celem wylaczenia sprze¬ gla. Celowe jest przy tym takie uksztaltowanie obwodu pradu, przeznaczonego do przelaczania poszczególnych biegów, aby po wlaczeniu bez¬ posredniego, wzglednie najwyzszego biegu prze¬ lacznik odsrodkowy zostal wylaczony przez spe¬ cjalny kontakt, który po calkowitym nacisnieciu pedalu przepustnicy zostanie ponownie wlaczo¬ ny, uruchamiajac znów regulator odsrodkowy.W ten sposób unika sie niepotrzebnych prze¬ laczen powrotnych, jezeli warunki pozwalaja na ponowne przyspieszanie jazdy pojazdu, na bez¬ posrednim biegu, bez dodatkowych zabiegów.Wynalazek przedstawiono schematycznie na rysunku.Silnik 2 pojazdu uruchamia sie w zwykly spo¬ sób po ustawieniu recznego przelacznika 1 w po¬ lozeniu zerowym N. Poszczególne biegi sa wla¬ czane na drodze elektromagnetycznej, odpowie¬ dnio dzialaniem przeplywu pradu przez cewki I do TV magnesów przy jezdzie w przód i cewke 21 przy jezdzie do tylu.W celu uruchomienia pojazdu w przód lub w tyl przelacznik 2 musi byc przesuniety do po¬ lozenia V lub R. Zakladajac, ze chcemy wlaczyc bieg do przodu, przelacznik 1 przesuwamy na lewo do polozenia V, przez co obwód pradu, przeznaczony do uruchamiania skrzynki biegów, zostaje zamkniety.Poszczególne biegi sa wlaczane samoczynnie w zaleznosci od regulatora odsrodkowego 3, któ¬ ry za posrednictwem walu 4 polaczony jest z wa¬ lem napedowym 5 samochodu. Skrzynka biegów 6 uruchamiana jest cewkami I do IV magnesów w sposób nastepujacy. W pozycji spoczynku po¬ jazdu kontakt 7 regulatora odsrodkowego znaj¬ duje sie na kontakcie slizgowym cewki r. W ten sposób prad, przeplywajacy przez cewke I, wla¬ cza pierwszy bieg. Obwód pradu przebiega w na¬ stepujacy sposób: z baterii 8 przez wylacznik 9, cewki 10 i 12 magnesów do przelacznika reczne¬ go 2, spoczywajacego na kontakcie V, stad przez przelacznik 12 do ramienia kontaktu 7 regula¬ tora odsrodkowego i do cewki I a nastepnie do ziemi. Tym samym otrzymuje równiez prad cewka 11 magnesu, wciagajac swój rdzen 13, po¬ laczony z tlokiem 17, sterowanym podcisnieniem w rurze ssacej 18 silnika 2. Drazek 14 gaznika jest unieruchamiany, gdy przez cewke 11 nie plynie prad, czyli rdzen 13 jest wysuniety na ze¬ wnatrz cewki. Drazek 15 sterujacy polówke sprzegla 16, uruchamiany jest przez tlok 17, który wlaczony jest do rury ssacej 18 silnika. Po wciagnieciu rdzenia 12 cewki przez cewke 11 drazek 14 gaznika moze byc, uruchomiony.Dzieki otwarciu przepustnicy zmniejsza sie podcisnienie w rurze ssacej 18 silnika, a tlok 17 pod dzialaniem sprezyny sprzegla porusza sie do góry. Ruch tloka 17 do góry wlacza sprzeglo 16, tak ze wal napedowy 5 pojazdu zaczyna sie obra¬ cac za posrednictwem skrzynki biegów 6. Cewka magnetyczna 11 oddzialywuje równiez na dra¬ zek 15 sprzegla. Sila dzialania cewki 11 na rdzen 13 jest tak obliczona, ze sprzeglo 16 utrzymywane jest w stanie zlaczonym nawet wówczas, gdy w cylindrze tloka 17 panuje juz znaczne pod¬ cisnienie. To jest wazne ze' wzgledu na mozli¬ wosc wysprzegania przy krótkotrwalej przerwie w doplywie mieszanki. Tlok 17 utrzymuje sie w swym górnym polozeniu, to znaczy sprzeglo 16 pozostaje wlaczone dopóty, dopóki obwód glów¬ ny pradu jest zamkniety, a podcisnienie nie osiagnelo dopuszczalnej wielkosci. W przypadku wzrostu obrotów walu 5 regulator odsrodkowy 3, napedzany za posrednictwem walu 4, przesuwa styk slizgowy 7 po odpowiednim kontakcie cewki I w prawo, az do przerwania obwodu pradu. Tym samym kotwica cewki 10 opada, a wylacznik 2.9 wlacza przeplyw pradu przez cewke 20, która przesuwa drazek 25 z tlokiem 27 w dól i wylacza sprzeglo 16. W tym czasie styk slizgowy regula¬ tora odsrodkowego osiaga kontakt cewki II, przez co powtarza sie opisany wyzej proces od poczatku, z tym, ze zostaje wlaczony wyzszy bieg.W ten sposób odpowiednio do szybkosci jazdy wlaczane sa poszczególne biegi od I do IV.Dla wlaczenia biegu wstecznego przewidziana jest cewka 21% która otrzymuje prad tylko wów¬ czas, gdy przelacznik I ustawiony jegt w pozycji R, a kontakt 22 zamkniety zostanie przez regu¬ lator odsrodkowy, co moze nastapic jedynie w pozycji spoczynku regulatora, tzn. gdy wal pojazdu i walki przekladniowe nie obracaja sie, a pojazd stoi.W obwodzie glównym pradu znajduje sie dalej wylacznik 9, który uruchamiany jest pedalem hamulca, tak ze przy uruchamianiu hamulca na¬ stepuje wy sprzegniecie silnika na skutek przer¬ wania obwodu cewki 10.Dla unikniecia niepotrzebnego przelaczania cewka magnetyczna IV dla bezposredniego biegu moze byc polaczona bezposrednio przelacznikiem recznym 2 i kontaktem V przez przelacznik 12. odlaczajacy równoczesnie obwód regulatora od¬ srodkowego 3.Wlaczenie przelacznika 12 powoduje, ze w przy¬ padku obnizania sie szybkosci pojazdu i ponow¬ nej checi zwiekszenia jej, biegi nie sa przela¬ czane do tylu, jezeli moc silnika wystarcza do - 2 -ponownego przyspieszenia jazdy. Przelacznik 12 po calkowitym przekroczeniu skoku pedalu prze- pustnicy zostaje ponownie przywrócony do polo¬ zenia poczatkowego, w którym moze zachodzic redukcja biegów. PL