Przedmiotem wynalazku jest klucz, zaopatrzo¬ ny w szczeki, nadajacy sie do uzycia w obydwóch kierunkach obrotu i obejmujacy jedynie scianki czesci wielobocznej.Znane klucze szczekowe tego rodzaju nie nada¬ ja sie do zastosowania w kazdym przypadku, gdyz stwierdzono, ze przy ich stosowaniu pewne czynniki wystepuja w sposób dominujacy i nie wynikajacy z ich rysunku, jak np.: 1) Odksztalcenia klucza i czesci wielobocz- nych.W przypadku gdy wydaje sie, ze klucz jest doskonale dopasowany do nakretki, szczeki klu¬ cza przy wywieraniu na nie pewnego nacisku rozsuwaja sie i klucz slizga sie po sciankach na¬ kretki. W tym przypadku nie moze juz byc mowy o kluczu, doskonale dopasowanym do danej na¬ kretki, gdyz klucz zachowuje sie jak dowolny zwykly klucz, pracujacy w analogicznych warun¬ kach. 2) Tolerancja co do wymiarów czesci wielo- bocznych i rozstawienia szczek.W przypadku gdy klucz wykazuje maksymalna tolerancje w rozstawieniu szczek i za pomoca takiego klucza chwyta sie odpowiednia nakretke o minimalnej tolerancji pod wzgledem wymia¬ rów, warunki pracy sa calkowicie inne niz wów¬ czas, gdy za pomoca klucza o minimalnej tole¬ rancji w rozstawieniu szczek chwyta sie odpo¬ wiednia nakretke o maksymalnej tolerancji pod wzgledem wymiarów.Pierwszy z tych przypadków jest najczesciej spotykany, gdyz wszystkie klucze przy uzyciu wykazuja stale odksztalcenia w rozstawieniu szczek, wskutek czego srednie wymiary odpowia¬ dajacych im nakretek sa stosunkowo male.W tym przypadku wszystkie znane klucze, w któ¬ rych wewnetrzna powierzchnia szczek jest plas¬ ka, lub wykazuje male wystepy albo tez pewne katy, slizgaja sie po krawedziach nakretki, przyczym poslizg ten jest wywolany trzema czynni¬ kami.Przede wszystkim wplywa na to samo poloze¬ nie geometryczne, przy którym z jednej strony wystepuje maksymalne rozstawienie szczek, a z drugiej minimalne wymiary odpowiedniej nakretki, co powoduje przesuniecie punktu na¬ tarcia — ile chodzi o nakretke — w kierunku krawedzi, a o ile chodzi o sam kjucz — wyczu¬ walne oddalenie sie punktu natarcia od srodka szczek. Te dwa przesuniecia powoduja ponadto przedluzenie ramienia dzwigni, co stanowi osla¬ bienie danej szczeki. Do tego dolaczaja sie jeszcze elastyczne odchylenia glowicy klucza i odksztal¬ cenie profilu nakretki, które powoduja poslizg klucza ku przodowi. Wówczas krawedzie nakret¬ ki ulegaja zgnieceniu, a promieniowe skladowe sily, rozsuwajacej szczeki, wzrastaja, wskutek czego wystepuje poslizg klucza.Zwykle jednak wystepuje jeszcze inny nieko¬ rzystny czynnik, który stanowi okolicznosc, ze nakretka, która jest stosunkowo mala, moze zbyt gleboko wejsc miedzy szczeki klucza, wskutek czego jeden z dwóch punktów natarcia znajduje sie tuz przy krawedzi nakretki, dzeki czemu poslizgi klucza zdarzaja sie nawet wówczas, gdy inne warunki sa bardziej korzystne.W podanych wyzej przykladach stosowany byl klucz, który .rzekomo nie obejmowal krawedzi nakretek, który jednak w rzeczywistosci nacie¬ ral i odksztalcal te krawedzie. 3) Wymaganie wykonywania mozliwie malych i waskich glowic klucza.Wyzlabianie szczek klucza w celu unikniecia zgniatania krawedzi nakretek lub umozliwienia dostosowywania danego klucza do róznych na¬ kretek i trzpieni wydaje sie niedorzecznoscia, gdyz powoduje to nieuniknione oslabienie szczek, co wywoluje koniecznosc zwiekszania wymiarów glowicy klucza do takiego stopnia, ze czesto nakretki w ogóle nie mozna uchwycic, lub tez dlatego, ze nie mozna obrócic nakretki o kat wiekszy od 30°.Klucz wedlug wynalazku posiada szereg cech charakterystycznych, potrzebnych i wystarczaja¬ cych do usuniecia opisanych wyzej niedogodnosci, przy czym cechy te powoduja, ze klucz wedlug wynalazku odznacza sie zaletami technicznymi, których nie spotyka sie w znanych kluczach, mianowicie: klucz szczekowy wedlug wynalaz¬ ku moze prawidlowo chwytac czesci wieloboczne, których wymiary sa nieco mniejsze od wymia¬ rów otworów jego szczek, przy czym jego glpwi¬ ca, biorac pod uwage rozstawienie jego szczek, jest znacznie mniejsza od normalnych glowic, nie powodujac zmniejszenia jego trwalosci. Po¬ nadto w glowicy klucza o zwyklych wymiarach mozna osadzic jeszcze dwie mniejsze szczeki dodatkowe, wskutek czego w jednej glowicy mozliwe sa trzy rózne rozstawienia szczek, i to bez zmniejszania trwalosci i wytrzymalosci klu¬ cza.Klucz wedlug wynalazku przeznaczony jest do- chwytania czesci wielobocznych wylacznie za ich scianki, bez moznosci oddzialywania na ich krawedzie, i znamienny jest tym, ze jego czesci nacierajace, rozmieszczone wzdluz cieciwy, ogra¬ niczajacej pólkolisty otwór glowicy klucza i zbli¬ zajace sie jedna do drugiej pod postacia zaokra¬ glonych wystepów na odleglosc, równa dla szescioboków R /3f a dla kwadratów R / 2 (przyjmujac, ze 2R odpowiada srednicy otworu glowicy), tworza krzywizne, wystarczajaca pa. to, aby podczas uzytku zadna czesc glowicy klu¬ cha nie mogla mechanicznie oddzialywac na kra¬ wedzie czesci wielobocznych, nawet w przypad¬ ku, gdy szescioboki sa o 10%, a kwadraty o 25% mniejsze od otworu szczek. Ponadto znamienny on jest tym, ze wewnetrzne powierzchnie glowi¬ cy klucza, umieszczone miedzy dwiema czescia¬ mi nacierajacymi, wykazuja co najmniej jeden wystep, którego polozenie i ksztalt sa z jednej strony podyktowane wolna przestrzenia, jaka czesci wieloboczne, majace byc uchwycone przez klucz, pozostawiaja, gdy przesuwaja sie syme¬ trycznie do punktów natarcia, obracajac sie z jednego polozenia krancowego w drugie, z dru¬ giej zas strony sa podyktowane koniecznoscia niezgniatania krawedzi czesci wieloboczn3^ch, przy czym wystepy te maja sluzyc jako punkty oparcia scianek róznych czesci wielobocznych w celu zmuszenia ich podczas, praktycznego za¬ stosowania klucza do przyjecia prawidlowego polozenia, w którym czesci te zostaja uchwycone symetrycznie przez czesci nacierajace.Klucz moze posiadac poza zwyklymi szczeka¬ mi podstawowymi jeszcze szczeki dodatkowe, umieszczone na jednej z dwóch szczek podstawo¬ wych, lub tez moze posiadac szczeki dodatkowa umieszczone na jednej lub drugiej szczece pod¬ stawowej. Klucz ten moze równiez byc zaopa¬ trzony w szczeki ruchome, wzglednie w czlony o nastawnym polozeniu wzglednym. Klucz we¬ dlug wynalazku posiada czesci nacierajace $ znacznej krzywiznie, dzieki której latwo wciskar ja sie one w scianki czesci wielobocznej z uwag) na to, ze Ijworzywo, z którego wjrkonsiny, jgsfc klucz, jest twarcUze od tworzywa, z którego wjcr. konana jest czesc wieloboczne, prz^ czym $$ czesci nacierajace stanowia plaszczyzny natarcia dla skladowych stycznych sily. —. 2 —Wskutek tego skladowa promieniowa przy kazdej czesci nacierajacej jest mniejsza dla przedmiotu wynalazku, niz dla kluczy znanych, dzieki czemu mozna zmniejszyc zewnetrzne wy¬ miary glowicy dla okreslonego rozstawienia Bzczek bez obawy spowodowania zlamania klucza.Na rysunku pokazano tytulem przykladu kilka postaci wykonania przedmiotu wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia szczeki prostego klucza, fig. 2 — 4 przedstawiaja trzy rózne odmiany glo¬ wic kluczy wielorakich, a fig. 5 przedstawia sche¬ mat wyjasniajacy, odnoszacy sie do klucza wie¬ lorakiego.Na fig. 1 szczeki podstawowe 2 i 2x glowicy klucza posiadaja punkty natarcia 1 i lx o du¬ zych krzywiznach, praktycznie tworzacych ostrza, litera B oznaczono nakretke o maksymalnym wymiarze, a litera B' nakretke o wymiarach o 10% mniejszych. Najmniejszy wymiar, dopusz¬ czalny dla zwyklego klusza, bylby dla nakretki odpowiadajacej nakretce B o 4% mniejszy. ^skutek tego nalezaloby w przypadku, stosowa¬ nia znanych kluczy uzyc do nakretki B' innego klucza, lub co najmniej klucza o otworze szczek, odpowiadajacym bezposrednio mniejszemu nu¬ merowi danej serii. Poniewaz czesci nacierajace. maja odpowiedni profil, krawedzie nakretki B' —. jak to wynika z rysunku — nie ulegaja zgnie¬ ceniu, podczas gdy przy nieco tylko bardziej plaskim ksztalcie glowicy klucz dzialalby na krawedzie nakretki. Gdyby w otworze glowicy klucza zachowano jego brzeg wewnetrzny 3, któ¬ ry normalnie posiada postac pólkola, nakretka B' zajelaby bardzo niedogodne polozenie, uwidocz¬ nione na rysunku za pomoca linii przerywanej.W celu unikniecia tej niedogodnosci otwór glo¬ wicy klucza jest zaopatrzony w glebi w wystepy J0, znajdujace sie w miejscach, polozonych poza przestrzenia, zajmowana przez czesci wielobocz- ne o róznych wymiarach, które maja byc uchwy¬ cone przez klucz. Wspomniane wystepy 10, któ¬ rych wypuklosc nie jest zanadto zaznaczona, sJuzia do podtrzymywania zbyt malych nakretek, np. takich, jak nakretka B't zmuszajac je do zajmowania polozenia symetrycznego wzgledem czesci nacierajacych li lx, jak to uwidoczniono np.. na rysunku za. pomoca linii przeiywanej.Czesci nacierajace i wystepy glowicy klucza moga posiadac bardziej zaokraglony profil, niz to pokazano na fig. 1, to znaczy, ze moga posia¬ dac ksztalt, odpowiadajacy np. fig. 3 i 4, w przy- ¦pat^^^d^y nie zamierza sie chwytac za pomoca fciucza o okreslonym otworze czesci wielobocz- nych o wymiarach mniejszych od minimalnych wymiarów, dopuszczalnych w danym rzedzie wielkosci. Ten bardziej zaokraglony profil jest uwarunkowany wymaganiem stawianym klu¬ czom, aby krawedzie czesci wielobocznych nie ulegaly zgnieceniu nawet w odniesieniu do czesci * o wymiarach ograniczonych pod wzgledem tole¬ rancji.Postac wykonania na fig. 2 przedstawia klucz, posiadajacy poza dwiema szczekami podstawo¬ wymi 2 i 2% dodatkowa szczeke 2a, wspólpracu¬ jaca ze szczeka 2x. Dodatkowa szczeka 2a posia¬ da czesc nacierajaca la i jest polaczona z sasied¬ nia czescia nacierajaca 1 za pomoca powierzchni Sa, która pozostawia wolne wyzlobienie, odpo¬ wiadajace co najmniej pólkolu o srednicy 2Aa i rozciagajace sie miedzy szczeka 2a, a przeciw¬ legla szczeka 2x, W tej przestrzeni przesuwaja sie czesci wieloboczne, podlegajace uchwyceniu przez otwór glowicy klucza, przy czym wymiary „ srednicowe wyznacza odleglosc miedzy czesciami nacierajacymi la i lx. W tej przestrzeni czesc nacierajaca 1 spelnia role wystepu podtrzymu¬ jacego, o ile czesci wieloboczne jej nie zajmuja.Jezeli np. zewnetrzny otwór glowicy klucza wy¬ nosi 23 mm, a otwór wewnetrzny 20 mm,» ten sam klucz bedzie mógl chwytac nakretki o sred¬ nicy 23 mm, 22 mm, 21 mm; 19 mm i 18 mm.Na fig. 3 pokazano inna postac wykonania przedmiotu wynalazku, w której kazda ze szczek 2 i 2x jest zaopatrzona w dodatkowa szczeke 2a 'wzglednie 2b, a kazda z nich posiada czesc na¬ cierajaca la wzglednie Ib, polaczona z sasiednia czescia nacierajaca 1 wzglednie lx za pomoca wewnetrznej powierzchni 3a wzglednie 3b.W tym jprzypadku szczeki podstawowe 2 i 2x, to znaczy szczeki, niezbedne do utworzenia glowicy klucza, odpowiadajacej glowicy, pokazanej na fig. 1, zostaly przedstawione za pcmoca pól za- kreskowanych pionowo, podczas gdy szczeki do¬ datkowe 2a i 2b sa zakreskawaine na rysunku poziomo. Trzy rózne otwory glowicy klucza, utworzone przez czesci nacierajace 1, lx, la i Ib, oznaczono na fig. 3 za pomoca symbolów 2A, 2Aa i 2Aab. Nakretki, odpowiadajace kazdemu z tych otworów, przedstawiono na rysunku w polozeniu koncowym, a ich wymiary sa mniej¬ sze od minimalnych wymiarów nakretek, do- puszozailnych dla kazdego odpowiadajacego im otworu klucza. Jak jednak widac z rysunku, krawedzi ich nie moga ulegac zmiazdzeniu, a czesci nacierajace 1 i lx stanowia punkty podparcia w stosunku do otworów zewnetrznych la-lx i la-lb glowicy klucza. W przypadku gdy te otwory wynosza np. 27 mm, 24 mm i 21 mm, glowica klucza bedzie mogla uchwycic nakretki — 3 —o srednicy 27 mm, 26 mm, 24 mm, 23 mm, 22 mm, 20 mm i 19 mm.W postaci wykonania, przedstawionej na fig. 4, szczeki dodatkowe 2a, 2b, 2e wraz z ich czescia¬ mi nacierajacymi la, Ib, Ic sa umieszczone po tej samej stronie klucza. Dla jasnosci cztery otwory glowicy klucza oznaczono symbolami SA, 2Aat 2Ab i 2Ac.Glowica klucza wedlug wynalazku, nadajaca sie np. do chwytania nakretek o co najmniej trzech róznych wymiarach i zaopatrzona w trzy otwory szczek, nie wymaga bardziej mocnej konstrukcji od glowic znanych kluczy, a to dzieki specjakiemu profilowi czesci nacierajacych i pod¬ trzymujacych, podczas gdy zwykly klucz moze byc z pozytkiem zastosowany jedynie w odnie¬ sieniu do nakretek jedrnego wymiaru.Na fig. 5 przedstawiono za pomoca linii ciaglej wewnetrzna powierzchnie otworu glowicy klu¬ cza, nadajacego sie do chwytania szesciobocz- nych nakretek o trzech róznych wymiarach, przedstawionego na fig. 3; do celów porównaw¬ czych zas na tej samej fig. 5 przedstawiono za pomoca linii przerywanej wewnatrzna powierz¬ chnie otworu glowicy normalnego klucza, który moze byc stosowany jedynie do chwytania naj¬ wiekszej sposród nakretek, dla których nadaje sie klucz wedlug wynalazku. Jak widac z rysun¬ ku, obydwie powierzchnie wewnetrzne sa zasad¬ niczo równowazne, a obydwa wewnetrzne katy 5, niebezpieczne z uwagi na wystepujaca czasem sklonnosc do pekania, nie istnieja w kluczu wedlug wynalazku.Rozumie sie, ze czesci nacierajace szczek moga tez posiadac ksztalt inny od pokazanych na ry¬ sunku, i to w odniesieniu do wszystkich postaci wykonania przedmiotu wynalazku, byleby 'te czesci nacierajace mialy taki profil, aby podczas uzywania klucza zadna czesc glowicy klucza nie wywierala mechanicznego nacisku na krawe¬ dzie nakretki, przy czym warunek ten winien wystepowac nawet w przypadku, gdy dana na¬ kretka posiada wymiary minimalne pod wzgle¬ dem tolerancji, dopuszczalnej w odniesieniu do otworu szczek, odpowiadajacego danej nakretce klucza.Klucz szczekowy wedlug wynalazku umozli¬ wia po raz pierwszy chwytanie wszystkich na¬ kretek o srednicy w granicach od 6 do 43 mm, wlacznie z wszystkimi odjpowiedmimi wymiara¬ mi w calach, za pomoca zespolu 10 kluczy za¬ miast potrzebnego dotychczas zespolu 60 kluczy d podwójnych glowicach, przy czym kazda glo¬ wica klucza posiada tylko dwa otwory szczek, a jej wymiary nie sa wieksze od wymiarów glo¬ wic zwyklych kluczy. PL