W przypadku srednich i duzych maszyn do wykrywania zwarc w uzwojeniu otwartym sto¬ suje sie urzadzenie z cewka probiercza i cewka indukcyjna, dzialajace na zasadzie indukcji ele¬ ktromagnetycznej. Urzadzenie to nie nadaje sie do badania uzwojen zamknietych i trudno jest równiez stosowac je do badania stójanów i wir¬ ników malych wymiarów spotykanych najczesciej w przyrzadach sluzacych do przekazywania war¬ tosci róznych wielkosci. Do przekazywania war¬ tosci róznych wielkosci, zwlaszcza do wskazan zdalnych lub do przekazywania wartosci kato¬ wych uzywane sa znane nadajniki lub odbiorniki o budowie podobnej do budowy silników. Tego rodzaju przyrzady posiadaja z reguly po jednym uzwojeniu na stojanie i wirniku, przy czym jedno z nich jesi wykonane jako uzwojenie trójfazowe, drugie zas jako uzwojenie jednofazowe.Ze wzgladów wykonawczych pozadane jest wykryc zwarte zwoje w stojanie lub wirniku przed ostatecznym wykonczeniem tego rodzaju przyrzadów. Mozna przez to zaoszczedzic przede wszystkim szereg roboczogodzin na czestym de¬ montazu i ponownym montazu tych przyrzadów.Przedmiot wynalazku dotyczy urzadzenia do pomiaru liczby zwartych zwodów w gotowych, polaczonych uzwojeniach stojana lub wirnika albo nierównosci w otworze stojaka. Urzadzenie to jest obracane w stosunku do badanego obiektu.Na skutek przesuniecia strumienia magnetycz¬ nego, powstalego w zaleznosci od liczby zwartych v zwójów lub w zaleznosci od stopnia nierównosci otworu, w uzwojeniu urzadzenia wedlug wyna¬ lazku powstaje . zmienne napiecie, które mozna stwierdzic za pomoca odpowiedniego przyrzadu pomiarowego lub lampki sygnalizacyjnej. Jako urzadzenie pomiarowe zostaje zastosowany wir¬ nik lub stojan, posiadajacy uzwojenie wzbudza¬ jace i uzwojenie pomiarowe, które sa przesuniete wzgledem siebie o 90°. Do badania uzwojen zamk-nietych trójfazowych zaleca sie rozmiescic w zlobkach uzwojenie wzbudzajaca w sposób sinu¬ soidalny.Przez zastosowanie sposobu wedlug wyna¬ lazku udalo sie stworzyc urzadzenie do wykry¬ wania zwartych zwojów, zbudowane w sposób prosty i posiadajace latwa obsluge. Nadaje sie ono równiez do zastosowania w przypadku uzwo¬ jen zamknietych (polaczenie w trójkat) oraz w przypadku przyrzadów o stosunkowo malych rozmiarach. Sposób ten nie moze byc zastosowany do wykrywania zwartych zwojów w uzwojeniach zwartych. Tenze sposób moze byc zastosowany do szybkiego i prostego pomiaru nierównosci otworu stojana albo do okreslania stanu pakietu blach stojana, w szczególnosci nierównomiernosci odstepów pomiedzy blachami uwarunkowanej obróbka, wplywu kierunku walcowania przy równomiernym uwarstwieniu itp.Na rysunku uwidoczniono tytulem przykladu przedmiot wynalazku, przy czym fig. 1 przedsta¬ wia sposób powstawania napiecia pomiarowego w urzadzeniu wedlug wynalazku wywolanego zwartymi zwojami w stójanie obiektu badanego, fig. 2 — przebieg te^o napiecia przy pelnym obrocie urzadzenia, fig. 3 — schemat ukladu do badan, fig. 4 — sposób powstawania napiecia pomiarowego, wywolanego nierównoscia otworu stojana, a fig. 5 — przebieg tego napiecia przy pelnym obrocie urzadzenia badawczego. .W stojanie 1, nalezacym np. do dowolnego nadajnika, znajduje sie uzwojenie zamkniete, nie przedstawione na rysunku, które posiada zwarty zwój 2. Przyrzad badawczy wykonany jest jako wirnik 3, obracany w badanym stójanie np. w kierunku ruchu wskazówek zegara. Moze byc równiez obracany obiekt badany, co daje ten sam wynik.* Wirnik 3 jest zaopatrzony w uzwojenie wzbudzajace 4 i przesuniete w stosunku do niego o 90° uzwojenie pomiarowe 5. Celowe jest roz¬ mieszczenie uzwojenia wzbudzajacego U w zlob¬ kach wirnika 3 w sposób sinusoidalny, podczas gdy uzwojenie^pomiarowe moze byc umieszczone w dwóch polozonych srednicowo zlobkach. Prze? przylozenie napiecia UE do uzwojenia wzbudza¬ jacego U, zostanie wytworzony przez odpowiada¬ jacy mu prad strumien 0. W zaleznosci od polo¬ zenia tego strumienia w stosunku do zwoju zwartego 2 uzwojenia stojana badanego 1, w uzwojeniu 5 zostanie wzbudzona sila elektro- v magnetyczna, której podporzadkowane jest na¬ piecie wyjsciowe £/M.Gdy wirnnik 3 znajduje sie w polozeniu 0°, strumien 0 nie oddzialywa na zwój 2, rozklad strumienia jest calkowicie symetryczny, jak wskazuja podane przebiegi linii sil, napiecie po¬ miarowe Uja wynosi wiec wówczas zero (fig. 2).Jezeli wirnik 3 zostanie obrócony z polozenia 0° do polozenia 45°, wówczas zachodzi odpowied¬ nie przesuniecie strumienia, przy czym skladowa pierwotnego strumienia wzbudza sile ele¬ ktromotoryczna E K w zwartym zwoju 2, co z kolei wywoluje strumien $ Kl który dziala w kierunku przeciwnym do pierwotnego strumie¬ nia , oslabiajac go oraz tworzac z nim wypad¬ kowy strumien ; jak to uwidoczniono na fig. 1.Powyzszy strumien wypadkowy moze byc rozlo¬ zony na skladowe E i $(M. z których jedynie skladowa $M przyczynia sie do powstawania napiecia pomiarowego U/w Litera $ ozna¬ czona jest skladowa wypadkowego strumienia wzbudzajaca napiecie w uzwojeniu pomiarowym 5, litera zas E — skladowa, lezaca prostopadle do plaszczyzny uzwojenia wzbudzajacego 4 Na¬ piecie pomiarowe C/M osiaga wówczas swoje maksimum (fig. 2).Przy obróceniu wirnika 3 (do polozenia 90°) nastepuje znów symetria strumieni, przy czym napiecie pomiarowe U^ wynosi zero (fig. 1).Strumien jest jedynie oslabiany przez stru¬ mien $K W polozeniu wirnika 3f wynoszacego 135°, wystepuje podobny rozklad strumieni w poloze¬ niu 45°, jedynie wzbudzone napiecie zmienia swój znak. Przy pelnym obrocie wirnika 3 napiecieU^ przebiega w sposób przedstawiony na fig. 2.Do badania stosowany jest schemat, przed¬ stawiony na fig. 3. Do zacisków 6 i 7 przylozone jest napiecie wzbudzajace UFy które jest dopro¬ wadzane do uzwojenia wzbudzajacego U poprzez transformator 8. Do uzwojenia pomiarowego 5 dolaczony jest zwykly przyrzad wskaznikowy 9.Napiecie pomiarowe U^ moze byc równiez wzmocnione i wykrywane za pomoca tzw.' ma¬ gicznego oka 10, Wielkosc napiecia odczytanego za pomoca przyrzadu 9 lub szerokosc swiecacych wycinków oka magicznego 10 odpowiada liczbie zwartych zwojów. Uklad pomiarowy moze byc uzupelniony przez przekaznik, który zadziala przy przekroczeniu pewnego minimalnego napie¬ cia pomiarowego i spowoduje zapalenie sie lampki sygnalizacyjnej.Obiekt badany moze byc osadzony na pierscie¬ niu, umocowanym na podstawie i wyposazonymw 3 walki prowadnicze. Wirnik 3 urzadzenia po¬ miarowego jest osadzony srodkowo w tym pier¬ scieniu i wyposazony w pokrywe prowadnicza, któral ulatwia nalozenie obiektu badanego oraz ochrania jego uzwojenie przed uszkodzeniem.Przy pomiarze nastepuje powolne obracanie obiektu badanego od 0° do 360° przy jednocze¬ snym obserwowaniu wskaznika 9 lub 10.Na fig. 4 jest uwidoczniony sposób powsta¬ wania napiecia pomiarowego C7M wywolanego nierównoscia otworu stojana 1. Wirnik 3 jest wykonany identycznie jak wirnik wedlug fig. 1, przy czym oznaczenia strumieni, uzwojen i na¬ piec sa te same.Gdy wirnik 3 znajduje sie w polozeniu 0°, wówczas napiecie UEt przylozone do uzwojenia wzbudzajacego 4, przyczynia sie do powstania strumienia magnetycznego symetrycznie wzgledem nierównosci stojana 1 i nie oddzialywujacego na uzwojenie pomiarowe 5. Wobec tego napiecie pomiarowe 17M jest równe zeru.Gdy wirnik 3 zostaje obrócony do polozenia 45°, powstaje z powodu nierównosci szerokosci szczeliny przesuniecie strumienia magnetycznego.Skladowa $ M strumienia 4 wzbudza w uzwo¬ jeniu pomiarowym 5 napiecie pomiarowe 17m.Jezeli wirnik 3 zostanie obrócony do poloze¬ nia 90°, rozklad strumienia ma charakter syme¬ tryczny w stosunku do nierównosci otworu sto¬ jana 1 4 napiecie pomiarowe UM jest równe zeru.W polozeniu 135° zmienia sie w stosunku do polozenia 45° jedynie kierunek przesuniecia stru¬ mienia, a tym samym i kierunek napiecia pomia¬ rowego U.fA. Przy pelnym obrocie wirnika 3 otrzymuje sie przebieg napiecia, uwidoczniony na fig. 5.Do pomiaru stojan 1 jest nasadzony na wir¬ nik 3 w sposób wyzej opisany. Przy istnieniu nie¬ równosci zmienia sie wychylenie przyrzadu wskaznikowego lub szerokosc wycinków oka ma¬ gicznego. Wielkosc wychylenia lub szerokosc swiecacych wycinków jest miara stopnia nie¬ równosci. Wartosc nierówjiosci dopuszczalnej moze byc oznaczana na skali przyrzadu wskazni¬ kowego specjalna kreska.Wyniki pomiaru dotycza nie tylko czysto me¬ chanicznej nierównosci otworu stojana lecz sa równiez uwarunkowane nierównomiernym przyle¬ ganiem blach, zaleznym od obróbki zadarcia brzegów, wkleslosci, szczeliny,7 niedokladnoscia ksztaltu blach stojana i wplywem kierunku wal¬ cowania tych blach. Czysto mechaniczna nierów¬ nosc otworu stoj&na powoduje jedynie wydatne zwiekszenie. wartosci bezwzglednej pomiaru.Dlatego wartosc zmierzona stanflwi ostrzejsze kryterium dla ocen jakosci wykonania sto~ jana 1.W podobny sposób mozna zbudowac urzadze¬ nie, sluzace do wykrywania zwartych zwojów w uzwojeniach wirnika, które moga byc uzwo¬ jeniami zamknietymi. Równiez w tym przypadku niemozliwe jest wykrycie zwartych zwojów uzwojenia zwartego. Urzadzenie pomiarowe jest wówczas utworzone przez stojan, w którym umieszcza sie obydwa przesuniete wzgledem sie¬ bie o 90° uzwojenia (wzbudzajace i pomiarowe).Tu równiez zaleca sie rozmiescic w zlobkach uzwojenie wzbudzajace sinusoidalnie. * PL