Wiercenie w skalach otworów systemem Uda¬ rowym, stosowane zwlaszcza do wykonywania otworów strzalowych, polega na tym, ze Wiertlo uderza w skale wielokrotnie, pomiedzy zas po¬ szczególnymi uderzeniami obraca sie o pewien kat. Znane typy wiertel do powyzszego celu niezaleznie od tego, czy sa one wykonane w ca¬ losci, czy tez maja odejmowana koronke, posia¬ daja jedno ostrze umieszczone wzdluz srednicy W plaszczyznie prostopadlej do osi wiertla lub tez kilka takich ostrzy, przecinajacych sie wza¬ jemnie na osi wiertla, a wiec rozmieszczonych wzdluz jego promieni. Ostrza te czesto wyko¬ nywa sie ze specjalnie twardego tworzywa, np. ze spiekanych weglików wolframu, oraz ostrzy sie je pod wlasciwym katem. Zadania, którym musza sprostac poszczególne odcinki ostrza Wiertel znanych typów sa niejednakowe. Czesc Srodkowa ostrza uderza skale W miejscu czes¬ ciowo lub calkowicie skruszonym poprzednim uderzeniem; wykonuje wiec prace najlatwiejsza.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wynalazca jest in& Jóief Oalenka.Natomiast im dalej od srodka wiertla, tym praca ostrza jest trudniejsza, gdyz wycinek skaly do pokonania miedzy sladem jednego a drugiego uderzenia staje sie coraz szerszy. Totez) jak to latwo przewidziec* ostrza wiertel znanego typu tepia sie najszybciej na ich obwodzie, a najmniej w czesci srodkowej. Koniecznosc szlifowania calych ostrzy w celu ich ponownego naostrzenia i doprowadzenia do pierwotnego ksztaltu zacho¬ dzi juz wtedy, gdy stepia sie odcinki na obwodzie mimo iz czesc srodkowa nie ulegla jeszcze Bte- pieniu. Szlifujac cale ostrze trzeba z koniecz¬ nosci zdzierac wiele tworzywa z niestepiotiyeh jeszcze odcinków ostrzy. Z tej to przyczyny Itt* zycie cennego tworzywa ostrza rozklada sie w sposób nastepujacy: rta zuzycie w czasie wlas¬ ciwej pracy* to jest wiercenia skaly przypada zaledwie pare procent, reszta zas przypada na zdzieranie na szlifierce, jak równiez na czesc ostrza niemozliwa do wyzyskania po calkowitym zuzyciu wiertla.Wynalazek niniejszy ma za zadanie takie uksztaltowanie ostrzy wiertla, aby zapewnic mozliwie równomierne ich obciazenie na calejpowierzchni wiercenia, zarówno w celu przyspie¬ szenia procesu wiercenia skaly, jak równiez aby zapewnic równomiernosc zuzywania sie calego ostrza. Wynalazek polega w pierwszym rzedzie na zwiekszeniu ilosci ostrzy rozmieszczonych na obwodzie wiertla, czyli jak mozna sie inaczej wyrazic na dodaniu do ostrzy zasadniczych, prze¬ chodzacych przez cale czolo wiertla lacznie z jego srodkiem, ostrzy pomocniczych znajdujacych sie jedynie ma obwodzie. Poza tym wynalazek polega na takim rozmieszczeniu ostrzy pomocniczych, alby przy obrocie wiertla slady wykonywane przez ostrza. pomocnicze nie zgadzaly sie ze sladami ostrzy glównych. Osiaga sie to wedlug wynalazku przez odpowiednie symetry¬ czne rozmieszczenie ostrzy pomocniczych, jednak z wykluczeniem ich ulozenia wzdluz promieni.Najprostsze wiertlo wedlug wynalazku posiada jedno ostrze przechodzace wzdluz calej srednicy wiertla i conajmniej dwa mniejsze ostrza, roz¬ mieszczone symetrycznie w dowolny sposób na obwodzie, nie siegajace srodka i nie lezace wzdluz promieni.Sposród róznych ukladów ostrzy wiertla we¬ dlug wynalazku dwa szczególnie korzystne przy¬ klady rozwiazania podano schematycznie na rysunku.Fig. 1 przedstawia w swej górnej czesci widok czola wiertla, a w dolnej czesci widok z boku wier¬ tla. Korpus wiertla a posiada jedno ostrze dluz- sze b i dwa ostrza krótsze c. Ostrze b umiesz¬ czone jest wzdluz srednicy, ostrza c, zas na ob¬ wodzie prostopadle do ostrza glównego w rów¬ nych odleglosciach od srednicy prostopadlej do ostrza glównego b. Wciecia d wiertla ulatwiaja wymywanie okruchów skaly za pomoca wody, doprowadzanej przez otwory e.Fig. 2 przedstawia schematycznie sposób dzia¬ lania tego wiertla w postaci szeregu sladów wy¬ konanych przez wiertlo na urabianej skale przy zalozeniu, ze po kazdym uderzeniu nastapil obrót wiertla o kat wynoszacy 1/n-ta czesc kata pel¬ nego. Gdyby wiertlo posiadalo ostrza rozmiesz¬ czone w znany sposób promieniowo slady ich uderzen bylyby rozmieszczone jedynie tylko pro¬ mieniowo. Slady ostrzy pomocniczych wedlug wynalazku przecinaja najszersze miejsca wy¬ cinków promieniowych, totez jak widac z wykre¬ su kazdemu odcinkowi ostrza mozna przypisac mniej wiecej równe pole dzialania.Fig. 3 podobnie jak fig. 1 przedstawia w swej górnej czesci widok czola odmiany wiertla, w dolnej zas czesci widok boczny wiertla.Korpus wiertla a posiada jedno ostrze dluzsze b i dwa ostrza krótsze c. Wciecia d w korpusie ulatwiaja wymywanie okruchów skaly za pomoca wody, doprowadzonej przez otwory c. Ostrze b umieszczone jest wzdluz srednicy wiertla, a ostrza c sa do niego równolegle i znajduja sie po obu stronach w równej odleglosci.Fig. 4 jest wykresem sladów ostrza wiertla przedstawionego na fig. 3 otrzymanym w sposób wyjasniony w zwiazku z fig. 2. Z wykresu te¬ go widac, ze slady ostrzy pomocniczych c nie tylko wypelniaja powierzchnie obwodowa, gdzie slady promieniowe sa rzadsze, ale równiez prze¬ cinaja slady promieniowe ostrza glównego. Wy¬ kres ten pozwala wnioskowac o sprawnosci dzia¬ lania danego typu wiertel.Zastosowanie wiertel wedlug wynalazku niniej¬ szego daje duze korzysci, polegajace przede wszystkich na znacznie szybszym wierceniu otworów w skalach, gdyz w jednostce czasu po¬ wstaje wiecej sladów ostrzy i to sladów rozlo¬ zonych bardziej równomiernie na powierzchni urabianej skaly, wobec czego skala ulega szyb¬ szemu miazdzeniu.Dalsze korzysci polegaja na zmniejszeniu ilosci przestojów wiertla, zwiazanych z tepieniem sie jego ostrzy, gdyz przy ich równomiernym ob¬ ciazeniu tepia sie one znacznie wolniej i rzadziej wymagaja ostrzenia. Trzecia wybitna zaleta wiertel wedlug wynalazku jest oszczednosc cen¬ nego tworzywa ostrzy, wynikajaca równiez z ich równomiernego obciazenia i zmniejszonej potrze¬ by ostrzenia. Wiertla wedlug wynalazku nadaja sie do wiercen luzno-opadowych (na linach), szybko udairowych (na zerdziach) i do wiercen otworów strzalowych. Wiertlo wedlug wynalazku moze byc wykonywane jako jedna calosc lub tez z odejmowalna koronka. PL