Cieplo, wytworzone w przyrzadzie elektrycz¬ nym przez prad elektryczny, jest proporcjonal¬ ne do calki w czasie z kwadratu pradu. Prze- ciazalnosc przyrzadu jest ogólnie okreslana przez wytworzone w nim cieplo i spowodowany wskutek tego przyrost temperatury. W celu wy¬ tworzenia obrazu wahan termicznych w przy¬ rzadzie elektrycznym i jego zabezpieczenia, za¬ leznie od dopuszczalnego przyrostu temperatu¬ ry, zastosowano silnik calkujacy, którego mo¬ ment obrotowy jest proporcjonalny do wielko¬ sci fizycznej, a moment hamujacy jest propor¬ cjonalny do szybkosci obrotowej. Liczba obro¬ tów, jaka silnik taki wykona w okresie czasu t, jest proporcjonalna do calki z wymienionej wielkosci fizycznej wzgledem czasu za ten sam okres t. Silnik jest wyposazony w urzadzenie zliczajace obroty.W technice znane sa jednak przypadki, w których niebezpieczenstwo uszkodzenia przy¬ rzadu elektrycznego stwarza czesto nie przy¬ rost temperatury, lecz calka w czasie z innej wielkosci fizycznej. W takich przypadkach w celu zabezpieczenia przyrzadu elektrycznego, moze równiez znalezc zastosowanie, wspomnia¬ ny silnik calkujacy, z tym jednak zastrzezeniem, ze jego moment obrotowy nie moze byc propor¬ cjonalny do kwadratu pradu.Wynalazek dotyczy urzadzenia, w którym do odlaczenia narazonego na uszkodzenie przy¬ rzadu elektrycznego lub do nakreslenia obraza wahan wielkosci fizycznej, której calka w cza¬ sie stwarza niebezpieczenstwo jego uszkodzenia, zostal wykorzystany znany silnik calkujacy o momencie obrotowym, proporcjonalnym do okreslonej wielkosci fizycznej. Wielkosciami fi¬ zycznymi, których calka w czasie stwarza nie¬ bezpieczenstwo uszkodzenia przyrzadu elektrycz¬ nego sa w danym przypadku wielkosci nieelek¬ tryczne, które w znany sposób przeksztalca sie na wielkosci elektryczne.Dopuszczalne obciazenie rteciowej lampy prostowniczej jest okreslane wielkoscia cisnie¬ nia gazu. Cisnienie gazu zalezy jednak nie od/ . calki w czasie z kwadratu pradu, lecz jest dane przez f tiidt, gdzie u oznacza spadek napiecia w lampie prostowniczej, i — jej prad. Ponie¬ waz spadek napecia w lampie prostowniczej jest praktycznie staly, wiec wielkosc fizyczna, któ¬ rej calka stwarza niebezpieczenstwo uszkodze¬ nia lampy prostowniczej jest dane przez calke z pradu i czasu. Nalezy wiec uczynic moment obrotowy silnika calkujacego zalezny tylko li¬ niowo od pradu. Przy pradzie stalym osiaga sie to np. za pomoca licznika ampetrogodzin, przy pradzie zmiennym natomiast przez usuniecie wzbudzenia napieciowego w zwyklym liczniku watogodzin.Dla kondensatora wielkosc fizyczna, stwa¬ rzajaca niebezpieczenstwo jego uszkodzenia, nie jest okreslona przez calke z ciepla, wywolanego pradem, lecz jest zalezna od kwadratu napiecia, przylozonego do kondensatora i dana przez f u2 dt. W takim przypadku moment obrotowy silnika calkujacego winien byc proporcjonalny do kwadratu napiecia. Przy pradzie stalym osia¬ ga sie to np. przez dwa wzbudzenia napieciowe licznika watogodzin (pradu stalego, np. elektro¬ dynamicznego), przy pradzie zmiennym przez zastapienie wzbudzenia pradowego zwyklego licznika watogodzin drugim wzbudzeniem na¬ pieciowym.W piecu oporowym trwalosc uzwojenia grzej¬ nego, podobnie jak w lampach zarowych, zmniej¬ sza sie proporcjonalnie do czwartej potegi przy¬ lozonego napiecia. Silnik calkujacy musi w tym przypadku posiadac moment obrotowy, propor¬ cjonalny do czwartej potegi napiecia. Mozna to osiagnac np. w ten sposób, ze nasyca sie oba rdzenie magnesów napedowych licznika napie¬ ciem U2, tak ze charakterystyka ma ksztalt pa¬ raboliczny (przedstawia zaleznosc kwadratowa).Moment obrotowy silnika bedzie wówczas pro¬ porcjonalny do (U2)2 = U4. W praktyce, w takich i podobnych przypadkach, zdarza sie czesto, ze podane warunki nie sa scisle wypelnione. Zda¬ rza sie to wówczas gdy wielkosc fizyczna, stwa¬ rzajaca niebezpieczenstwo uszkodzenia np. opor¬ ników grzejnych, jest proporcjonalna nie do U4, lecz np. U8'5, Równiez tego rodzaju i podobne ulamkowe potegi daja sie uwzglednic. W tym celu nalezy wykonac rdzen magnesów napedo¬ wych licznika o odpowiednio oslabionym prze¬ kroju.Jezeli podana zaleznosc ma obowiazywac tylko w pewnym zakresie, to równiez moze to byc osiagniete. Gdy na przyklad wielkosc fizy¬ czna, której calka stwarza niebezpieczenstwo uszkodzenia chronionego przyrzadu, wzrasta po¬ czatkowo proporcjonalnie do I2, a od pewnego okreslonego punktu maleje, to w takim przy¬ padku nalezy nasycic jeden rdzen licznika. Wów¬ czas po osiagnieciu granicy nasycenia, wzbudze¬ nie, wywolane przez ten rdzen, nie bedzie dalej wzrastalo. Zaleznie od wyboru materialu na bu¬ dowe rdzenia mozna osiagnac w podanym przy¬ kladzie dowolne potegi miedzy 1 a 2, szczegól¬ nie przy zastosowaniu tak zwanych rdzeni mie¬ szanych (wykonanych z materialów o róznych granicach nasycenia). Jezeli natomiast wspom¬ niana wielkosc fizyczna poczatkowo wzrasta proporcjonalnie np. do U, a nastepnie w dal¬ szym ciagu wzrasta, proporcjonalnie do U2, to wówczas rdzen wzbudzajacy licznika nalezy poddac wstepnemu namagnesowaniu pradem stalym. Zaleznie od stopnia wstepnego nama¬ gnesowania mozna bez trudu okreslic punkt, w którym nastepuje przejscie od U do U2. Rów¬ niez tutaj, w celu uzyskania okreslonego dzia¬ lania urzadzenia wedlug wynalazku mozna wy¬ korzystac odpowiedni dobór materialów na bu¬ dowe rdzenia, wzbudzajacego licznik. Jezeli np. bedzie zastosowany taki material magnetyczny jak mumetal którego charakterystyka magnesowania posiada ostre zalamanie, to wówczas równiez bedzie ostro wystepowalo przejscie od U do U*. W przy¬ padku zastosowania na budowe rdzeni zelaza krzemowego otrzyma sie odpowiednio lagodniej¬ sze przejscie. yg^mo*-¦'¦¦¦*-z^'" ¦""¦ PL