Wynalazek dotyczy ukladu, w którym zjawisko nieliniowe, wystepujace w dielektryku kondensa¬ tora podczas zmiany napiecia lub pradu albo na¬ piecia i pradu, wykorzystuje sie do modulowania amplitudy, fazy albo czestotliwosci oraz do demo- dulacji, zwielokrotniania czestotliwosci i dzielenia jej. Uklad stosuje sie do oddzialywania na nastro¬ jenie obwodu drgajacego, do poprawienia dzwieku, uwypuklania kontrastów, samoczynnej poprawki czestotliwosci i do samoczynnej regulacji pelni dzwieku przy odbiornikach radiowych.Przeznaczeniem glównym uklaclu wedlug wy¬ nalazku jest wzmocnienie sygnalu elektrycznego przez modulacje za pomoca drgania pomocniczego i powrotna demodulacje.Stosowanie do tych celów modulatorów w po¬ staci prostowników z warstwa zaporowa nie jest nowe.Wedlug wynalazku zaopatruje sie kondensator w dielektryk, sporzadzony z materialu, w którego sklad wchodza zwiazki o strukturze perowskitu, a* mianowicie: tytanian baru (BaTi03), tytanian strontu (SrTiOs) i tytanian olowiu (PbTi03) albo kwasny fosforan potasu (KH2PO4) wraz z niektó¬ rymi zwiazkami izomorficznymi, przy czym nie jest konieczne, by wszystkie te zwiazki wystepo¬ waly równoczesnie.Szczególnie dobre wyniki osiaga sie przy uzy¬ ciu dielektryków, utworzonych zasadniczo z tyta¬ nianu baru (BaTiOa) albo z dwóch skladników o strukturze perowskitu, a mianowicie: tytanianu baru (BaTi03) i tytanianu strontu (SrTiOs), na przyklad z tytanianu baru (BaTiOa) z dodatkiem co najwyzej 35% tytanianu strontu (SrTiCte) w sto¬ sunku wagowym. Mieszaniny podwójne i potrójne tytanianu baru, strontu i olowiu posiadaja struk¬ ture perowskitowa, podobnie jak i ich skladniki.Dielektryk moze zawierac 30 do 40% skladni¬ ków, nie nalezacych do wspomnianych zwiazkówQ chemicznych. Moze byc w nim co najwyzej 10%, najlepiej jednak nie wiecej niz 5% domieszek nie¬ jednorodnych, a wiec nie tworzacych krysztalów mieszanych.Najlepsze wyniki osiaga sie przy stosowaniu temperatur, w których stala dielektryczna dielek¬ tryka osiaga wartosc najwieksza, to znaczy nieco ponizej punktu Curie danego dielektryka. Dielek¬ tryk przejawia wtedy daznosc do ogrzewania sie podczas pracy az do temperatury, w której stala dielektryczna ma wartosc najwieksza i do utrwa¬ lenia jej na tym poziomie.Procentowa zawartosc molowa SrTiOt I o % I 15 % I 20 % I 30 % I 35 % Przy stosowaniu dielektryka w temperaturze po¬ kojowej, najlepiej obrac zawartosc, wynoszaca od 15 do 30% molowych.Przydatnosc kwasnego fosforanu potasu KH2PO4 i izoformicznych zwiazków jako dielek¬ tryków do niniejszego celu jest bardziej ograniczo¬ na, poniewaz zakres temperatury, w jakim czyn¬ niki te wykazuja nieliniowe wlasciwosci dielektrycz¬ ne, lezy znacznie nizej od temperatury pokojowej.Dielektryki wedlug wynalazku odznaczaja sie duzo wieksza nieliniowoscia dzialania, tzn. duzo wieksza zaleznoscia wlasciwosci dielektrycznych od napiecia lub pradu i mniejszymi stratami niz zna¬ ne i uzywane w tym celu prostowniki z warstwa za¬ porowa, i dlatego uklady, w których zastosowano wynalazek, daja lepsze wyniki niz uklady znane.Zaleznosc od napiecia i pradu wykazuje równiez kat stratnosci, czesto równoczesnie ze stala die¬ lektryczna.Przedmiot wynalazku uwidoczniono na rysun¬ ku, przy czym fig. 1 przedstawia uklad polaczen wzmacniacza, nie podlegajacego zaklóceniom, po¬ chodzacym od drgan pomocniczych, i nadajacego sie szczególnie do wzmacniania pradu i energii, natomiast fig. 2 — podobny uklad polaczen, nie¬ wrazliwy na zmiany temperatury.Zródlo / wzmacniajacego sygnalu niskiej cze¬ stotliwosci o stalym napieciu lub napieciu zmien¬ nym, nalozonym na wyzsze od niego napiecie sta¬ le, tworzy szeregowy lub równolegly obwód z kon- Zarówno zakres temperatur, w jakim skladniki dielektryka wykazuja nieliniowe wlasciwosci die¬ lektryczne, jak i temperature, w której stala die¬ lektryczna ma najwieksza wartosc, mozna przez odpowiedni dobór stosunku zmieszania zmieniac dowolnie pomiedzy temperatura nizsza o przeszlo 100° C od temperatury pokojowej, a temperatura, lezaca kilkaset stopni powyzej niej.Temperatura mieszaniny tytanianu baru (BaTiOa) i tytanianu strontu (SrTiOa), przy której stala dielektryczna Z jest najwieksza, zmienia sie w zaleznosci od stopnia zawartosci tytanianu stron¬ tu wedlug nizej podanej tabelki.Stala dielektryczna osiaga maksimum w temperaturze 120°C I 70°C I 50°C I 20°C I 0°C I densatorem 2, zaopatrzonym w dielektryk 3, z jed¬ nym uzwojen wtórnych 5 transformatora 4 oraz ukladem mostkowym 7, zawierajacym 4 prostowni¬ ki i jeden opornik 8.Uzwojenie pierwotne transformatora 4 jest za¬ silane napieciem zmiennym, a uzwojenie wtórne 5 przenosi je do wspomnianego obwodu kondensato¬ ra 2 w postaci drgania pomocniczego.Na dielektryk 3 obrano material, którego wla¬ sciwosci sa zalezne od napiecia, wystepujacego na kondensatorze 2. Zgodnie z wynalazkiem mate¬ rial ten jest utworzony z krysztalów mieszanych o strukturze perowskitowej, zawierajacych 80% mo¬ lowych tytanianu baru (BaTiOs) i 20% molowych tytanianu strontu (SrTiOa).Na skutek nieliniowych wlasciwosci kondensa¬ tora 2 amplituda drgania pomocniczego jest modu¬ lowana miedzy innymi przez sygnal, dzieki czemu po wyprostowaniu zmodulowanego drgania w ukla¬ dzie mostkowym 7, otrzymuje sie na oporniku 8 sygnal wzmocniony. W razie równoleglego polacze¬ nia zródla drgan pomocniczych, kondensatora i de¬ modulatora, nalezy dbac o unikniecie niepozada¬ nych zwarc dla drgan, dzialajacych w obwodzie.W celu uwolnienia pradu, plynacego przez uklad mostkowy 7, od czestotliwosci drgan pomocniczych uklad jest wykonany przeciwsobnie, przez równole¬ gle dolaczenie do szeregowego obwodu, utworzone¬ go z wtórnego uzwojenia 5 i kondensatora 2, no¬ wego obwodu szeregowego, utworzonego przez dru- sgie uzwojenie wtórne 6 transformatora 4 i zmien¬ ny kondensator, wypelniony powietrzem lub innym dielektrykiem, niezaleznym od napiecia. Kondensa¬ tor 9 jest ustawiony w ten sposób, ze przy nieobec¬ nosci sygnalu nie plynie preez odgalezienie ukladu, zawierajace mostek 7, zaden albo prawie zaden prad o czestotliwosci drgan pomocniczych. Nasta¬ wienie to mozna udoskonalic przez równolegle przy¬ laczenie do kondensatora 9 drugiego kondensatora 10, polaczonego szeregowo z opornikiem //.Przez odpowiednie nastawienie kondensatora 10 i opornika // mozna odtworzyc dokladnie straty kondensatora 2 i osiagnac dzieki temu praktycznie calkowite wyrównanie pradu drgan pomocniczych w obu polaczonych równolegle ukladach, a wiec i calkowite zniesienie drgan pomocniczych w odga¬ lezieniu mostkowym. Uklad ten nadaje sie szcze¬ gólnie do wzmocnienia pradu i energii.W praktycznym przypadku, przy wzmacnianiu pradu stalego, gdy napiecie zródla / wynosilo 250 V, a natezenie dostarczanego przezen pradu 10 — b a, w kazdym zas z uzwojen 5 i 6 przenoszo¬ no napiecie zmienne 250 V o czestotliwosci 4000 c/s, w oporniku 8 o oporze 10000 Q plynal prad staly 0,5 mA. Uklad wytwarzal wiec 50000-krotne wzmoc¬ nienie pradowe i 1000-krotne wzmocnienie mocy.Fig. 2 przedstawia uklad, który praktycznie od¬ powiada w zupelnosci ukladowi wedlug fig. 1 i róz¬ ni sie od niego jedynie sposobem wyrównania pra¬ dów drgan pomocniczych w poszczególnych obwo¬ dach i zniesienia tych pradów w odgalezieniu most¬ ku 7. Równolegly uklad zmiennych kondensatorów 9, 10 [ opornika 11 w galezi jednego z nich jest za¬ stapiony przez kondensator 17, zaopatrzony w taki sam dielektryk, jak kondensator 2.Szeregowo z kondensatorem 2 umieszczone jest zródlo stalego napiecia 18, a szeregowo z konden¬ satorem .17 zródlo odwrotnie skierowanego stalego napiecia 19. 2ródla te wywoluja na odnosnych kon¬ densatorach napiecia wstepne, wieksze od napiec sy¬ gnalowych, dostarczanych przez zródlo /. Przy wzroscie napiecia sygnalowego absolutna wartosc napiecia w jednym z odgalezien ukladu zwieksza sie, w drugim zas maleje. W chwili zaniku napie¬ cia zródla i braku sygnalu pojemnosci konden¬ satorów 2 i 17 sa sobie równe. Wazna zaleta tego ukladu jest calkowita niezaleznosc warunków wy¬ równania pradów od temperatury.Opisane uklady nadaja sie równiez do wzmac¬ niania fali nosnej modulowanych sygnalów i moga byc stosowane przy odbiornikach radiowych. Przy wzmacnianiu drgan^niskiej czestotliwosci, czesto¬ tliwosc drgania pomocniczego powinna znacznie przewyzszac najwyzsza czestotliwosc, wystepujaca w zmacnianym drganiu.Czasami wskazane jest wstawic w uklad jeden albo wiecej obwodów drgajacych o czestotliwosci rezonansowej, równej czestotliwosci drgan pomoc¬ niczych lub róznicy czestotliwosci drgania pomoc¬ niczego i czestotliwosci wzmacnianego sygnalu.Z napiecia, wystepujacego na tych obwodach po ewentualnym dalszym wzmocnieniu, odtwarza sie sygnal przez demodulacje (np. wyprostowanie).Zastosowanie w ukladzie wedlug fig. 2 napie- cia wstepnego jest na ogól bardzo korzystne.W ukladzie do zwielokrotniania czestotliwosci i w niektórych innych ukladach wywoluje ono wprawdzie szkodliwe harmoniczne parzyste, nie¬ zastosowanie jednak napiecia wstepnego w tych ukladach wprowadza równie szkodliwe harmonicz¬ ne nieparzyste.Kondensator z dielektrykiem wedlug wynalaz¬ ku mozna zastosowac równiez jako impedancje o sterowanej wielkosci w znanych ukladach, uzywa¬ nych na przyklad do nastawienia strojenia obwo¬ du drgajacego, do przeprowadzenia samoczynnej regulacji mocy, do poprawiania dzwieku lub cze¬ stotliwosci i do uwypuklenia kontrastu w aparatach radiowych oraz w obsludze nadajników lub odbior¬ ników na odleglosc.Dzieki duzej zaleznosci dielektryków wedlug wynalazku od napiecia pradu, mozna stworzyc bar¬ dzo skuteczna regulacje strojenia lub regulacje dzwieku, kontrastu itd.Przy stosowaniu kilku kondensatorów z dielek¬ trykiem wedlug wynalazku nalezy w celu uniknie¬ cia róznic w skladzie materialu dielektryka, szcze¬ gólnie szkodliwych w ukladach przeciwsobnych oraz w celu jotrzymania zwiezlej budowy ukladu, wyko¬ nac je jako jedna calosc, na przyklad w postaci malych plytek lub rur. PL