Stosowane dotad sposoby pomiarowe, pozwala¬ jace na okreslenie rozkladów naprezen, sa albo bardzo zlozone i wymagaja wykonywania specjal¬ nych modeli, jak przy badaniach elastooptycznych, albo tez daja z jednego pomiaru wartosc dla jed¬ nego tylko odcinka (jedna wartosc liczbowa), jak przy pomiarach tensometrami. Sposób wedlug wy¬ nalazku pozwala na okreslanie wydluzen lul krzy¬ wizn na pozadanym odcinku, który moze byc znacz¬ nie krótszy niz w tensometrze z drucikami oporo¬ wymi oraz umozliwia okreslenie i zarejestrowanie calego rozkladu wydluzen jednoczesnie w pozada¬ nym zakresie. Ponadto sposób ten nie wymaga, jak przy elastooptycznych sposobach badan, specjalnych modeli. Przy stosowaniu jego uzyskuje sie uwzglednienie w uzyskanym obrazie rozkladu wy¬ dluzen nie tylko wplywu ksztaltu, ale i wplywu budowy wewnetrznej (np. przebiegu wlókien) oraz rejestracje wydluzen zarówno dodatnich (przy roz¬ ciaganiu) jak i ujemnych (przy sciskaniu).Istota wynalazku polega na zastosowaniu ta* smy z celuloidu lub innego materialu przepuszczal¬ nego dla promieni chemicznie czynnych, w naj¬ prostszym przypadku tasmy filmowej, zaopatrzonej (np. przez odpowiednie wyswietlenie emulsji) w cienkie linie równej szerokosci na przemian prze¬ zroczyste i nieprzezroczyste na podobienstwo siatki dyfrakcyjnej. Na przedmiot badany naklada sie ko¬ lejno dwie warstwy takiej tasmy (emulsja do emul¬ sji), przy czym jedna warstwe przykleja sie do przedmiotu badanego, a drugiej pozwala sie swo¬ bodnie przesuwac sie po pierwszej* W przypadku miejscowego wydluzenia lub skrócenia przedmiotu a zarazem i zwiazanej z nim pierwszej warstwy, a wiec powstalych niewielkich róznic w szerokosci nalozonych nawzajem linii obu warstw, otrzymuje sie, gdy powierzchnia przedmiotu jest jasna — praz¬ ki widoczne na ogól juz golym okiem. Prazki te powstaja wskutek tego, ze w pewnych miejscach li¬ nie przezroczyste obydwóch warstw tasmy nakrywaja sie, dzieki czemu swiatlo odbite od powierzchni przedmiotu swobodnie przechodzi, w innych zas miejscach, polozonych w takiej odleglosci od po¬ przednich, przy której wydluzenie tasmy rozciagnie¬ tej jest równe grubosci linii — linie przezroczyste(szczeliny) sa przykryte liniami nieprzezroczystymi, powodujac zaciemnienie obrazu. W miejscach po¬ srednich linie przezroczyste sa czesciowo odslonie¬ te i w rezultacie otrzymuje sie na przemian rozja¬ snienia i zaciemnienia w postaci prazków o szero- / kosci znacznie wiekszej od grubosci linii pierwot¬ nych.Wymieniony powyzej sposób nakladania dwóch siatek, odksztalcanej i nieodksztalcanej, pozwala na charakteryzowanie rozkladu wydluzen, bezposred¬ nia obserwacje golym okiem, przez lupe lub mi¬ kroskop. W celu utrwalenia otrzymanego obrazu na blonie fotograficznej stosuje sie zamiast dwóch na¬ lozonych na siebie siatek jedna tylko siatke. Siat- - ke, wykonana sposobem fotograficznym na blonie, przyklada sie emulsja do emulsji blony fotograficz¬ nej, na której ma byc sfotografowany obraz na¬ prezen. Blone naswietla sie dwukrotnie w takim samym czasie, ale przy róznych stanach obciazenia modelu, przy czym naswietla sie te blone, która jest do modelu przeklejona. Mozna przy tym stoso¬ wac albo swiatlo zewnetrzne, albo mozna powlec model lub blone dodatkowa substancja fosforyzu¬ jaca. Nalozone na siebie obrazy linii po wywolaniu dadza wyzej omówione prazki.W celu uproszczenia czynnosci, a zarazem stwo¬ rzenia mozliwosci bezposredniego powiekszenia obrazu na drodze optycznej pozadane jest, za¬ miast dwóch blon, jednej z substancja fosforyzu¬ jaca a drugiej z siatka, stosowanie jednej tylko blony fotograficznej, na której substancja fosfory¬ zujaca znajduje sie pod emulsja swiatloczula bez¬ posrednio lub jest oddzielona od niej warstwa do¬ datkowego filtru.W emulsji swiatloczulej wytwarza sie droga fo¬ tograficzna siatke, zlozona z drobnych linii (lub ewentualnie inny rysunek). Aby substancja fosfo¬ ryzujaca, znajdujaca sie pod emulsja swiatloczula, nie spowodowala zmiany obrazu, wytworzonego w tej emulsji nalezy: 1) do naswietlenia emulsji stosowac swiatlo, któ¬ re nie dziala w ogóle (lub w znikomym stopniu) na substancje fosforyzujaca, 2) dobierac taka substancje fosforyzujaca, któ¬ rej swiatlo nie dziala w znaczniejszym stop¬ niu na emulsje swiatloczula.Kazdy z tych warunków uzyskac mozna albo przez odpowiedni dobór substancji swiatloczulej . i fosforyzujacej, albo przez zastosowanie filtru, roz¬ dzielajacego obie warstwy emulsji.W przypadku gdy substancja fosforyzujaca jest dostatecznie drobnoziarnista i gdy jej ziarna nie sa wzbudzane w znaczniejszym stopniu pod .wply¬ wem emulsji ziaren sasiednich, to jest gdy w emul¬ sji z tiaiasu fosforyzujacymi wytworzona zostanie siatka dostatecznie cienkich linii swiecacych, za¬ miast wyzej omawianej blony z emulsja dwuwar¬ stwowa wystarcza blona pokryta tylko jedna war¬ stwa emulsji fosforyzujacej.Po przyklejeniu blony fosforyzujacej do przed¬ miotu (modelu) naswietla sie ja przez dodatkowa siatke na blonie celuloidowej, przykladajac obie blony do siebie emulsja do emulsji. Otrzymana w ten sposób swiecaca kopie siatki odbija sie z kolei w dwóch róznych stanach napiecia modelu, a wiec i przyklejonej do niego blony, na przylo¬ zonej (równiez emulsja do emulsji) drobnoziarni- ~ stej blonie. Po wywolaniu nalozohych na siebie w ten sposób obydwóch obrazów cienkich linii otrzymuje sie obraz szerszych znacznie prazków.Przyklad liczbowy. Przyjmujac dla przykladu, ze badaniu podlega przedmiot o module Younga 2000000 kg/cm2 przy najwiekszym naprezeniu 2000 kg/cm2 otrzymuje sie najwieksze wydluzenie 2000 _ 1 2000000 ~~ 1000* Jesli siatka zawiera 100 linii przezroczystych (szczelin) na 1 mm dlugosci, uzyskuje sie po wy¬ dluzeniu na dlugosci 10 mm zamiast 1000 linii 1001 linie i 10 mm stanowic bedzie odleglosc oddziela¬ jaca 2 utworzone prazki. Dla takich wydluzen po¬ zadane jest stosowanie znacznie Wiekszej ilosci linii na 1 mm biezacy siatki, gdyz nawet ogladajac tasme tylko golym okiem, mozna swobodnie rozróz¬ niac prazki znacznie wezsze niz 5 mm, uzyskujac zarazem dokladniejsze okreslenie miejsca powsta¬ lych wydluzen.Wymieniony powyzej sposób nakladania na sie¬ bie dwóch drobnych siatek, umozliwiajacy bezpo¬ srednio golym okiem obserwacje wydluzen, nadaje sie tylko do okreslenia wydluzen w kierunkach, w których przedmiot nie posiada krzywizny (po- . wierzchnie plaskie, cylindryczne lub stozkowe wy¬ dluzane osiowo). Natomiastprzy stosowaniu tego sposobu do obserwacji powierzchni posiadajacych krzywizne w kierunku wydluzenia przedmiotu, na¬ wet gdy przedmiot badany nie ulega wydluzeniu, wystepuja prazki omawiane powyzej, gdyz w tas¬ mach nakladany emulsja do emulsji jedna z nich znajduje sie w warstwie rozciaganej, a druga — w sciskanej. Wobec tego istnieje moznosc okresle¬ nia, na podstawie odleglosci prazków, krzywizny przedmiotu (np. krzywki, zarysu zeba itd.). Nato¬ miast aby zastosowac do okreslania krzywizny omawiany dalej sposób nakladania dwóch obrazów siatek, zlozonych z cienkich linii, nalezy pierw¬ szy obraz wyswietlic po nalozeniu siatki i blony fo¬ tograficznej na powierzchnie plaska, drugi zas obrazpo nalozeniu tej samej blony fotograficznej z tg sama lub taka sama jak poprzednio siatka na ba¬ dana powierzchnie krzywa.Pomiary wydluzen, o ile mozna pominac zakló¬ cenia pomiaru, wywolane zmianami krzywizny, wy¬ konywac mozna w sposób wyzej opisany.Do uzyskania przy badaniu wydluzen wyrazniej¬ szych i dokladniejszych wyników mozna stosowac siatke podzielona na szereg pasów, biegnacych w poprzek do linii, tworzacych siatke, przy czym poszczególne pasy zawieraja w siatce na 1 mm biezacy rózne ilosci linii. Podobne wyniki uzyskac mozna i przy siatce o jednakowej na calej swej szerokosci ilosci linii na 1 mm, o ile linie te sa w poszczególnych pasach wzgledem siebie przesu¬ niete o pewna czesc podzialki (odstepu miedzy przy¬ leglymi liniami lacznie z gruboscia linii).W tym samym celu mozna poslugiwac sie zwy¬ kla siatka (o linjach ciaglych na calej szeroko¬ sci) kolejno odkrywajac, a wiec wyswietlajac po¬ szczególne pasy, biegnace w poprzek linii, przy róz¬ nych stanach napiecia modelu (przedmiotu).W celu unikniecia przy nakladaniu obrazów nie¬ pozadanego skrecenia blony filmowej, na której ma byc utrwalony obraz rozkladu wydluzen wzgledem blony z materialem fosforyzujacym, obie blony zao¬ patrzone byc moga na czesci swej powierzchni w widoczne (bezposrednio lub po nalozeniu na sie¬ bie) siatki lub inne linie, umozliwiajace orientacje jednej blony wzgledem drugiej. Jednak te dodatko¬ we szczególy sa zbyteczne w przypadkach, gdy do¬ statecznie dokladne ustawienie blon mozliwe jest za pomoca zwyklych perforacji.Stosujac nalozone na siebie 2 blony z siatkami (ale bez emulsji fotograficznej) do bezposredniej obserwacji ocznej prazków, mozna uniknac trud¬ nosci ich wzajemnego ustawiania, o ile jedna z sia¬ tek utworzona jest, zamiast z linii prostych, z luków kól o duzym promieniu lub ze zblizonych do nich linii lamanych.Zarówno przy sposobie bezposredniej obserwa¬ cji obrazu, powstalego przy nakladaniu dwóch sia¬ tek, jak i przy sposobie nakladania dwóch obrazów siatek na emulsji fotograficznej, stosujac zamiast siatek z linii prostych siatki o bardziej zlozonej konfiguracji, np. z ulozonych na przemian przezro¬ czystych i nieprzezroczystych trójkatów równobocz¬ nych (kwadratów, szesciokatów foremnych), uzy¬ skuje sie moznosc, za pomoca jednego zdjecia, utrwalenia nie tylko jednokierunkowego, ale dwu¬ wymiarowego (powierzchniowego) stanu wydluzen.Oczywiscie podane sposoby daja sie posrednio stosowac równiez do okreslania naprezen wewnetrz¬ nych, a mianowicie przez okreslanie wydluzen, wy¬ wolanych próbnymi wierceniami, nacieciami itd.Tasmy z siatkami pomiarowymi wytwarzac moz¬ na przez bezposrednie kopiowanie fotograficzne z negatywu, który z kolei uzyskac mozna sposoba¬ mi zmniejszenia optycznego odpowiedniego rysun¬ ku, jesli zas chodzi o siatki zlozone wylacznie z linii prostych — sposobami zblizonymi do stoso¬ wanych przy produkcji rastrów litograficznych lub siatek dyfrakcyjnych. W niektórych przypadkach te rastry i siatki mozna wykorzystac do uzyskania negatywu siatek pomiarowych droga fotograficz¬ na albo tez stosowac je jako negatywy. PL