Rozrusznik, umozliwiajacy bezprzetezenibwy rozruch silnika zwartego pod obciazeniem, sklada sie, jak wiadomo, z samoczynnego sprzegla rozru¬ chowego, umieszczonego na koncu walu silnika, oraz z odnosnego ukladu elektrycznego, przelaczajacego samoczynnie poszczególne stopnie rozruchu az do osiagniecia stopnia pracy.Podczas gdy sprzeglo zapewnia na mocy odpo¬ wiedniej zasady dzialania przeprowadzanie rozru¬ chu silnika bez obciazenia, elektryczny uklad roz¬ ruchowy umozliwia utworzenie za pomoca prostych srodków takich stopni rozruchowych, które zmniej¬ szaja dostatecznie prad zwarcia w wirniku silnika, jednak bez jednoczesnego niepozadanego zmniej¬ szenia wielkosci sprawnosci, spólczynnika mocy i maksymalnego momentu rozruchowego.Znane sa miedzy innymi rozruszniki, których stopnie rozruchowe stanowia uzupelnienie przelacza¬ nia gwiazda-trójkat.Uzyskuje sie to przylaczajac np. do punktu ze¬ rowego gwiazdy cewke dlawikowa, wzbudzana pradem silnika i wywolujaca dzieki magnetyczne¬ mu dzialaniu swego strumienia samoczynne przej¬ scie od stopnia rozruchowego do stopnia pracy (polaczenie w trójkat) na skutek zmalenia nateze¬ nia pradu do wartosci pradu biegu jalowego. Krót¬ ki czas pracy cewki, wynoszacy 1 — 2 sek, lacznie z okolicznoscia, ze wywiazujace sie przy rozru¬ chu cieplo tylko nieznacznie wplywa na warunki rozruchu, pozwala na szczególnie oszczedna pod wzgledem zuzycia materialu budowe cewki.Przedmiot wynalazku stanowi urzadzenie do za¬ bezpieczania uzwojenia dlawika przed nadmiernym grzaniem sie przez wykorzystanie wlasciwosci sa¬ mego dlawika., W znanych rozwiazaniach konstrukcyjnych naj¬ wyzsza dopuszczalna czestosc rozruchów jest ogra¬ niczona temperatura dlawika. Z tego tez wzgleduograniczony byl w ogóle calkowity czas uzytko¬ wania dlawika.Urzadzenie ochronne wedlug wynalazku moz¬ na zastosowac w przyrzadzie lub maszynie elek¬ trycznej, zaopatrzonej w znane uklady zabezpie¬ czajace, umozliwiajace przy wystapieniu niedopusz¬ czalnego napiecia dotyku na obudowie natychmia¬ stowe odlaczenie odnosnego przyrzadu lub maszy¬ ny.To- urzadzenie ochronne przeprowadza kontrole temperatury dlawika w ten sposób, ze jest zaopa¬ trzone w termometr stykowy dowolnego rodzaju, umieszczony na cewce dlawika i stwarzajacy pola¬ czenie elektryczne przy wystapieniu nadmiernie wysokiej temperatury miedzy cewka i metalowymi czesciami obudowy, znajdujacymi sie w obrebie u- rzadzenta ochronnego, co powoduje odlaczenie przy¬ rzadu hib maszyny, podlegajacej ochronie.Na rysunku fig. 1 przedstawia schematycznie urzadzenie wedlug wynalazku w zastosowaniu do silnika trójfazowego, polaczonego w gwiazde, fig 2 zas — to samb urzadzenie w zastosowaniu do sil¬ nika 3-fazowego, polaczonego w trójkat.Wylacznik 3 silnika f, zaopatrzonego w rozrusz¬ nik 2 i przylaczanego do sieci przewodami R, S, T, jest sterowany przekaznikiem 4, zaopatrzonym w cewke o duzym oporze.Cewka ta jest polaczona z jednej strony z po¬ mocniczym - uziemieniem 5, z drugiej zas strony za pomoca przewodu 6 — ze wszystkimi narazonymi na dotyk metalowymi czesciami obudowy.Rozrusznik 2 jest przedstawiony w ukladzie roz¬ ruchowym, w którym konce X, Y, Z uzwojenia sil¬ nika / o zaciskach wejsciowych U, V, W tworza za posrednictwem trójfazowej cewki dlawikowej 7 punkt zerowy w gwiazde.Termometr sM&wy^tf, umieszczony na cewce, podlegajacej kontroli, sklftda sie z zespolu pasków dwumetalowych 9 oraz ze styku W, polaczonego z cewka~7 w sasiedztwie zacisku X i uruchamiajace¬ go w przypadku wystapienia nadmiernie wysokiej temperatury przekaznik 4 poprzez obudowe silnika i przewód 6 takim napieciem wzgledem ziemi 5, pray którym nastepuje zadzialanie wylacznika sa¬ moczynnego 3.Dzieki temu przyrzad lub maszyna, podlegajaca ochronie, jest natychmiast wylaczana z obwodu pra¬ du i pozostaje W takim stanie dopóty, dopóki trwa polaczenie styków termometru stykowego 8, zwiaza¬ ne z nadmiernie wysoka temperatura cewki 7.Poniewaz przewody X,Y, l, laczace uzwojenie cewki 7 z uzwojeniem silnika, wykazuja pewne napiecie wzgledem wspólnego punktu zerowego 0, lezace na ogól w poblizu wartosci maksymalnego dopuszczalnego napiecia dotyku na obudowie, przy którym uklad ochrony napieciowej winien niezawod¬ nie zadzialac, przeto nalezy zwracac uwage na przeprowadzanie wylaczania pod napieciami, których wartosci nie przekraczaja zadna miara granic bez¬ pieczenstwa ruchu.W przypadku gdy calkowite napiecie danej ga¬ lezi cewki jest zbyt wysokie, mozna zastosowac za¬ czepy posrednie w celu obnizenia go.Wyjatek stanowi jedynie przypadek ponownego wlaczenia silnika przy temperaturze zwarcia sty¬ ków termometru 8, kiedy to w nastepstwie niescisle jednoczesnego podlaczenia wszystkich trzech faz R, S, T rozrusznika 2 moze wystapic przejsciowo w ciagu jednego lub kilku pólokresów pelne na¬ piecie na obudowie az do chwili wyrównania roz¬ kladu potencjalów, odpowiadajacego symetrycznosci danego ukladu trójfazowego.Jednak przypadek taki jest jedynie pewnym wa¬ riantem ogólnego przypadku bezposredniego zwar¬ cia z obudowa, usuwanego wylacznikiem samoczyn¬ nym 3. Poniewaz cewka 7 zostaje calkowicie odla¬ czona od ukladu przy samoczynnym przejsciu roz¬ rusznika 2 na pelne napiecie, przeto osiaga sie przy tym te korzysc, ze w przypadku ewentualnego opóz¬ nienia w zadzialaniu termometru stykowego nie mo¬ ze nastapic niepozadane odlaczenie silnika, wywo¬ lane zamknieciem styków termometru, stykowego juz po ostatecznym przelaczeniu obwodu rozruchowego.Fig. 2 przedstawia uzwojenie silnika '/, polaczo¬ ne w trójkat, z pominieciem rozrusznika (stadium pracy).Termometr stykowy 8 jest umieszczony wewnatrz silnika w ten sposób, ze znajduje sie pod dzia¬ laniem ciepla wszystkich trzech faz uzwojenia i przekazuje przy nadmiernie wysokiej temperatu¬ rze czesciowe napiecie fazowe, odbierane w danym przypadku ze srodka uzwojenia, obudowie i dalej przez przewód 6 do przekaznika 4, wytwarzajac ta¬ kie napiecie dotyku, które umozliwia zadzialanie wylacznika samoczynnego 3.Równiez w tym przypadku wartosc napiecia, uruchamiajacego wylacznik 3 jest tak dobrana, ze nie przekracza najwyzszej dopuszczalnej wartosci napiecia dotyku wzgledem ziemi.Jak uwidoczniono na fig. 1, termometr stykowy mozna stosowac nie tylko w poblizu cewki 7, lecz równiez w poblizu samego uzwojenia silnika, chro¬ niac je od nadmiernego nagrzania. Ta ostatnia ochrona jest przeprowadzona przez termometr sty¬ kowy 8\W celu zapobiezenia temu, by przy przypadko¬ wym, scisle jednoczesnym zadzialaniu obu termo¬ metrów stykowych 8 i 8' nie poplynely w obwodzie ze stykami W nadmierne prady wyrównawcze w przypadku nierównosci napiec, zasilajacych te termometry, co ma w praktyce najczesciej miejsce, wlacza sie w odnosny obwód pradowy odpowiedni opornik. Jest przy tym rzecza obojetna, z jakiego zródla zasilany jest termometr stykowy, jaka jest jego konstrukcja lub zasada dzialania. Mozna rów¬ niez zastosowac urzadzenie wedlug wynalazku w polaczeniu z ukladem sygnalizacji oraz regu¬ lacji zdalnej. PL