Do selektywnego odlaczania zwarc w elektry¬ cznych liniach przesylowych i w sieciach rozdziel¬ czych wysokich napiec uzywa sie ochronnych prze¬ kaznikowych urzadzen odleglosciowych.Od urzadzen takich wymaga sie, aby dla wszel¬ kich rodzajów zwarc bylo ono selektywne, jako wy¬ nik pomiaru podawalo te sama odleglosc zwarcia, niezaleznie od rodzaju tego zwarcia, dawalo jak najkrótsze czasy wylaczenia i odznaczalo sie mo¬ zliwoscia dostosowania swej charakterystyki do róznych napiec i do rozmaitych dlugosci linii elek¬ trycznych.Do wykonania tych zadan dzialanie urzadzenia powinno byc zalezne od pradu zwarcia, napiecia zwarcia i czasu.W znanych dotychczas ochronnych odlegloscio¬ wych urzadzeniach przekaznikowych doprowadza sie do czlonów pomiarowych i kierunkowych, tych urzadzen wtórne prady z transformatorów prado¬ wych albo bezposrednio, albo poprzez pomocnicze transformatory pradowe.Budowane w ten, sposób urzadzenia ochronne Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wynalazca jest zwlaszcza w rozwiazaniu tak zwanym jednoprze- kaznikowym wymagaja bardzo mocnych bezprzer- wowych styków, a czesci znajdujace sie w obwo¬ dach pradowych czlonu pomiarowego i kierunko¬ wego, musza miec duze wymiary, aby ich wytrzy¬ malosc cieplna i dynamiczna byla duza.Nizej opisane jest urzadzenie ochronne w wyko¬ naniu jednoprzekaznikowym o charakterystyce pieciostopniowej, nadajace sie do sieci skompenso¬ wanych, odpowiadajace wszystkim podanym na wstepie wymaganiom ruchu elektrycznego, przy czym urzadzenie to 'jest stosunkowo latwe w budo¬ wie i przejrzyste w dzialaniu. ¦ Urzadzenie ochronne wedlug wynalazku jest wyposazone w czlon pomiarowy, który wychyla sie; niezwlocznie, gdy tylko opornosc pozorna kontrolo¬ wanej linii elektrycznej spadnie ponizej wartosci opornosci nastawionej. Wychylajac sie ze swego polozenia spoczynkowego czloh ten wzbudza cew¬ ke wylaczajaca, która z kolei rozrzadza cewka wy¬ zwalajaca.Zwojnice pradowe zarówno czlonu pomiarowe¬ go, jak i czlonu kierunkowego, sa wykonane jednak Edmund Glówkanie jako narzady pradowe, lecz jako narzady na¬ pieciowe. Rozwiazano to w ten sposób, ze kryteria, potrzebne do pomiaru odleglosci i okreslenia kie¬ runku zwarcia, bierze sie z omowych oporów, wla¬ czonych po stronie wtórnej transformatorów prado¬ wych. Na oporach tych powstaja spadki napiecia, proporcjonalne do pradów zwarcia. Odprowadzenia tych spadków napiec dokonuje sie przy uzyciu sty¬ ków o malych wymiarach. Te spadki napiec dopro¬ wadza sie przy zwarciu za posrednictwem prze-, kazników pomocniczych do czlonów pomiarowego i kierunkowego, które zaleznie od odleglosci zwar¬ cia i innych jeszcze wielkosci charakteryzujacych zwarcie doprowadzaja do wylaczenia natych¬ miastowego lub z pewnym opóznieniem.Czas wylaczania strefy, szybkiej tj. czas wyla¬ czania natychmiastowego, jest bardzo krótki i za¬ lezy zasadniczo od czasu rozruchu przekazników wzbudzajacych i przekaznika czasowego, jak rów¬ niez od wielkosci pradu zwarcia.Wlaczony przy zwarciu mechanizm czasowy zwiera kolejno kilka szeregowych nastawianych styków, rozrzadzajacych pomocniczymi przekazni¬ kami, które dokonuja przelaczenia napiec w obwo¬ dzie czlonu pomiarowego. Wskutek tego zmienia sie punkt wychylenia czloqu pomiarowego, przez co uzyskuje sie schodkowa charakterystyke urza¬ dzenia.^ Urzadzenie ochronne wedlug wynalazku jest tak pomyslane, ze przez przekladanie jednego przewodu laczeniowego mozna ostatni jego stopien uczynic kierunkowym lub niekierunkowym. W cza¬ sie zmiany kierunku zwarcia obwód pradowy zosta¬ je przerwany przez styki przelaczajace pomocni¬ czych przekazników, rozrzadzanych przekaznikiem czasowym. Dz'ieki temu przerwaniu obwodu prado wego unika sie falszywych wylaczen.Barclzo czuly elektrodynamiczny czlon kierunko¬ wy okresla w niezawodny sposób kierunek zwarcia.Przy zupelnym zaniku napiecia nastepuje na- . tychmiastowe wylaczenie, co jest korzystne, zwla¬ szcza jesli idzie o zwarcie na szynach zbiorczych.Obwód napieciowy czlonu pomiarowego jest za¬ silany z autotransformatora. Wybierajac napiecie wejsciowe na autotransformatorze, odpowiadajace 100/% uzwojenia lub tylko 50 % uzwojenia, ma sie mozliwosc wyboru bardzo malych zakresów po¬ miarów, wynoszacych 0,4 Q na petle lub tylko 0,2 & na petle, odpowiadajacych najmniejszym dlugosciom linii, które moga byc zabezpieczone w strefie szybkiej.Na rysunku przedstawiono schematycznie uklad polaczen urzadzenia wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia obwody pradowy. i napieciowy, fig. 2 obwody pradu pomocniczego.Urzadzenie zawiera w obwodzie pradowym dwa przekazniki nadmiarowo — pradowe Ar i At ze .stykami roboczymi ar i at, opory Rr, Rs, Rt, pola¬ czone w gwiazde, przez które stale przeplywa prad roboczy, zwojnice pradowa czlonu kierunkowego Q oraz zwojnice pradowa czlonu pomiarowego Z ze stykiem roboczym z.W obwodzie napieciowym lezy cewka napiecio¬ wa czlonu kierunkowego Q, autotransformator 7V, posiadajacy po stronie pierwotnej dwa zaczepy w celu uzyskania napiec, odpowiadajacych dwu róz¬ nym zakresem pomiarowym (tzw. zakresom czulo¬ sci wlasnej urzadzenia), oraz szereg zaczepów po stronie wtórnej do pobierania napiec, proporcjonal¬ nych do. nastawionych opornosci.Obwocfy pradu pomocniczego zawieraja prze¬ kazniki pomocnicze Br i Bt, majace po jednym sty¬ ku roboczym bn i bh oraz po dwa styki przelacza¬ jace bn% brs, bh, bh, przekaznik pomocniczy F z trzema stykami roboczymi /i, fc, /s, przekaznik cza¬ sowy T z czterema przesuwnymi, niezaleznie od siebie nastawianymi stykami t\% h, h% i U, trzy po¬ mocnicze przekazniki L, M, N, ze. stykami przy¬ trzymujacymi U, mv, i ni i stykami przelaczajacymi /*, U, U, ma, mi, trik i m, ns, ni, przekaznik pomo¬ cniczy E ze stykiem przytrzymujacym ei i sty¬ kiem wylaczajacym £2, przekaznik pomocniczy Qs z podwójnym przeciwskretnym uzwojeniem ze sty¬ kiem roboczym qsl, stykiem przelaczajacym qs2 i stykiem spoczynkowym qs3. Dla wylaczenia pia¬ tego stopnia zaleznie od kierunku zwarcia laczy sie zaciski a i c niezaleznie zas od kierunku zwar¬ cia laczy sie zaciski a i b.Sposób dzialania urzadzenia ochronnego poda¬ no w zarysie ponizej.A. Zwarcie miedzy fazami R —S. a) W strefie szybkiej. Dziala przekaznik Ar i wzbudza poprzez styk ar przekaznik Br, któ¬ ry stykiem br2 podaje napiecie „u" na auto¬ transformator 7Y, a stykiem br3 zamyka ob¬ wód pradu oporu Rs, wzbudzajac jednocze snie stykiem br\ przekaznik F. Ten ostatni swym styjciem f\ wlacza czlon czasowy 7\ a stykiem /2 laczy napiecie „u" z czlonem po¬ miarowym.Styk /3 zamyka obwód, co powoduje calkowi¬ te wzbudzenie czlonu pomiarowego.Jednoczesnie dziala czlon kierunkowy Q, który powoduje przerzucenie styku q na pra¬ wo. Nie ma to jednak na razie zadnego zna¬ czenia.Poniewaz zalozono, ze zaklócenie jest w stre¬ fie szybkiej, przeto przekaznik Z zadziala i przez swój styk 2 wzbudzi przekaznik £, ktry zostaje przytrzymany* przez styk e\% a przez styk e2 daje impuls na cewke wyzwa¬ lajaca. b) W strefie drugiej. Dziala przekaznik Ar. Styk ar wzbudza przekaznik Br. Zamykaja sie sty¬ ki br% brz i bru Wzbudza sie przekaznik F, który zamyka swoje styki fi, 12 i fs.Wzbudzone zostaja w ten sposób czlony: po¬ miarowy Z, kierunkowy Q i czasowy T. Przez styk h • wzbudza sie przekaznik L, który, przytrzymany stykiem /i, wlacza swymi sty¬ kami U i U napiecie „«2U na czlon pomiarowy Z. Podczas przelaczania styk U przerywa ob¬ wód pradowy czlonu pomiarowego. Dalej jak pod a). „ Wylaczenie przez styk e% nastepuje po cza¬ sie tu fc) W strefie trzeciej. Poczatkowy przebieg jak, pod b). Czlon pomiarowy zostaje na razie w spoczynku. Czlon czasowy T wlacza stykiem U przekaznik M, który wzbudza sie i przytrzy¬ muje sie swoim stykiem mi, a poprzez styki rri2 i mi wlacza napiecie „u?" na czlon Z.. W czasie przelaczania styk m* przerywa ob¬ wód pradowy czlonu pomiarowego Z. Dalej jak pod b).Wylaczenie przez styk £2 nastepuje po czasie tt. *d) W strefie czwartej. Poczatkowy przebieg jak pod c),. Czlon czasowy T wlacza swoim sty¬ kiem h przekaznik N, który, trzymany sty¬ kiem m, wlacza stykami n* i m napiecie „U4' na czlon pomiarowy Z. Styk nx przerywa przejsciowo obwód pradowy czlonu Z. Dalej jak pod c).Wylaczenie: przez styk s* nastepuje po czasie t*. ¦¦ *e) W strefie piatej (granicznej). 1) Niekierunkowe: mostek na a — b. Po¬ czatkowy przebieg jak pod d).Czlon czasowy wlacza styk U; zamyka w ten sposób obwód b — a — U i wzbu¬ dza przekaznik £, co powoduje wylaczenie po czasie granicznym U. 2) Kierunkowe: mostek na a — c. Poczatko¬ wo jak pod d).Czlon Z pozostaje nieruchomy. Czlon T za¬ myka styk U. Gdy czlon Q poda kierunek zwarcia, styk q zostaje przerzucony na prawo, a wskutek zamkniecia sie obwodu q — c — a — U wzbudza sie przekaznik E, powodujac wylaczenie po czasie grani¬ cznym. Jesli natomiast styk q -czlonu kie¬ runkowego zostanie przerzucony na lewo (na blokowanie), wówczas przekaznik E nie zostaje wzbudzony i wylaczenie nie na¬ stapi.B. Zwarcie miedzy fazami 5 — T.Dziala przekaznik At i wzbudza przez styk a\ przekaznik Bi. Przez styk Mi wzbudzony zosta¬ je przekaznik pomocniczy F. Styk bia podaje napiecie „u", na .autotransformator Tr a styk bU wlacza obwody pradowe czlonu pomia¬ rowego i czlonu kierunkowego na opór Ri. Dal¬ szy przebieg jak przy zwarciu miedzy fazami R — S.C. Zwarcie miedzy fazami T — R.Przekazniki Ar i At wzbudzaja pomocnicze przekazniki Br i Bi, które poprzez styki 6r2, brz i M2, bis wlaczaja odpowiednie obwody napie¬ ciowe i pradowe. Dalszy przebieg jak pod A.D. Zwarcie miedzy fazami R — 5 — T.-Dzialanie przekaznika i pomiar odleglosci zwarcia taki sam, jak pod C.E. Blokowanie i zmiana kierunku zwarcia podczas zwarcia.Jesli w czasie zwarc opisanych pod A — D styk q czlonu kierunkowego wychyli sie w lewo, tj. w kierunku blokowania, wówczas wzbudzony zostaje przekaznik Qs. Styk qs\ wlacza sie na przeciwne uzwojenie tego przekaznika.W tej chwili nie ma to jeszcze zadnego znacze¬ nia. Przelaczajacy styk qsz odlacza styk z od bieguna dodatniego baterii i wlacza ten bie¬ gun bezposrednio na Qs, co powoduje przytrzy¬ manie tego przekaznika. Jednoczesnie styk bier¬ ny qss przerywa obwód pradowy czlonu Z i umozliwia wylaczenie. W razie zmiany kierun¬ ku zwarcia, styk q przechodzi na prawo; przez styk qs\ podany zostaje'odwrotny impuls na przekaznik Qs, który wraca zatem do polozenia poczatkowego, pozwalajac przez to na wyla¬ czenie. PL