W urzadzeniach sluzacych do odwijania ni¬ tek, tasm, sznurów, plecionek, kordonków i po¬ dobnych wydluzonych materialów wlók¬ nistych , nie tylko chodzi o to, aby one zostaly dokladnie nawiniete na szpulke lub przyrzad do obróbki materialu i byly naprezane, lecz raczej o zastosowanie takiego urzadzenia, które umozliwia w ciagu pewnego czasu luzne odwijanie sie nitki a zarazem w mia¬ re potrzeby natychmiastowe zahamowanie od¬ wijania. W tym celu prowadzi sie nitke lub po¬ dobny nawijany material pomiedzy plozami wy¬ wierajacymi na pewien czas wzajemny nacisk na nitke, które dzieki specjalnemu narzadowi ste¬ rujacemu moga ten nacisk zluzowac. Urzadzenia takie zwykle sa kosztowne, nie mówiac o tym, ze odwijajacy sie material moze latwo ulec usz¬ kodzeniu w przypadku, jesli urzadzenie hamuja¬ ce zatnie sie lub material odwijany zaplacze sie.Urzadzenie wedlug wynalazku do odwijania nitek, sznurów, tasm, plecionek i podobnych ma¬ terialów, w którym mozna stosowac do odwijania materialu schodzacego z prowadnicy latwe i na¬ tychmiastowe hamowanie, polega na tym, ze nitka, tasma itd. jest wlaczona w prowadnice tak,, iz w jednym kierunku ruchu moze byc bez prze¬ szkody odwijana, a w drugim — hamowana. W tym celu wyzyskuje sie zachowanie sie nitki w samym splocie skrzyzowania. Przy skrzyzowa¬ niu nitki z dolna jej czescia przesuwajaca sie; czesc nitki, bedaca z górna jej czescia w splo¬ cie, przy pociagnieciu mocniejszym zakleszcza sie i wtedy luzne odwijanie jest uniemozliwio¬ ne. Gdy kierunek ruchu zmieni sie o tyle, ze górna czesc nitki w splocie podniesie sie w gó¬ re, luzujac stycznosc z dolna jej czescia, wów¬ czas ustaje dzialanie hamujace i nitka odzy¬ skuje moznosc odwijania sie. Stad wynika wnio¬ sek, ze wystarcza zmienic jedynie kierunek biegu nitki wzglednie odwijanego materialu, za¬ miast koniecznosci stosowania skomplikowa¬ nych urzadzen niezbednych w tym przypadku, gdy ma sie do czynienia z obecnoscia hamu¬ jacych chwytów lub plóz zaciskowych. Wystar¬ cza bowiem w danym przypadku azeby móc po¬ silkowac sie zwyczajna prowadnica z przewle¬ czona praez nia odwijana nitka i nadawac jej odpowiedni kierunek badz to w strone odwi- janej nitki dla swobodnego nawijania, badz tow kierunku odwrotnym dla zahamowania jej swobodnego posuwu.' *¦ Aby osiagnac zamierzony cel jest rzecza obojetna* w jaki sposób material odwijany prze¬ chodzi przez prowadnice — jest on przewleczo¬ ny przez nia czy tez owiniety okolo niej. Istot¬ ne jest tylko to, aby w prowadnicy ptowstal punkt skrzyzowania nitki wzglednie materialu nawijanego, co osiaga sie 2arówno za pomoca petli, jak i luznego wezla. Materjal odwijany mozna poza tym prowadzic przez otwory pro¬ wadnicy w celu unikniecia zsuwania sie go z gladkiego trzona prowadnicy. Mozna tez dodat¬ kowo zaopatrzyc kolki prowadnicy w kolnierzo¬ we podkladki. Prowadnica moze sie równiez skladac z kilku czesci, a mianowicie mozna za pomoca odwijanej nitki lub innego materialu jedna czesc prowadnicy przestawic w stosunku do drugiej tak, aby otwory tych czesci prowa¬ dnicy nie pokrywaly sie dokladnie, l^cz krzy¬ zowaly sie; wobec tego nastepuje zakleszcza¬ nie nitki lub podobnego materialu. W tym przy¬ padku zakleszczajace dzialanie jednej czesci nit¬ ki na druga czesc odbywa sie bezposrednio.Urzadzenie wedlug wynalazku daje sie zasto¬ sowac wszedzie tam, gdzie ma byc przerobiony material taki, jak nitki, szpagat, tasmy, plecion¬ ki, kordonki itp., a wiec np. przy odbieraniu nitek, szpagatu, sznurka o okreslonej dlugosci w przemysle przepakowujacym lub w pracow¬ niach odmierzajacych sznurki do obwiazywania w celu umieszczenia ich w poszczególnych zbiornikach, i w podobnych pracowniach.Blizsze szczególy wynalazku sa podane po¬ nizej przy opisie niektórych postaci wykonania, przytoczonych tytulem przykladów.Fig. 1 przedstawia widok perspektywiczny prowadnicy 2 w postaci cylindrycznego czopa, sluzaca do odwijania materialu nitkowego.Fig. 2 przedstawia prowadnice 15, która pozwaia wstrzymac posuw odwijanej nitki przez samo odchylenie sie, jak to pokazano liniami przerywanymi, tej prowadnicy.Fig. 3 przedstawia odmiane prowadnicy wy¬ wolujacej zakleszczenie sie odwijanej nitki przez wzajemne przesuniecie sie dwóch odmiennych •czesci prowadnicy 17 i 18.Jak przedstawiono na fig 1, prowadnica 2 posiada na Jednym koncu rodzaj kolnierza 3 z wycieciem 10 i na drugim koncu zaopatrzona jest w uszko trzymadlo 4. Nitka odwijajaca sie z prowadnicy 2 oznaczona jest cyfra 5 i ma kie¬ runek posuwu po przejsciu przez uszko 4, slu¬ zace do zabezpieczenia nitki od jej zsuwania sie z prowadnicy, przy czym zalozona jest na prowadnicy 2 w postaci petli. Czesc nitki 5"* opuszczajaca prowadnice krzyzuje sie w punkcie 7 z srednia czescia nitki 5" opasujaca obwód prowadnicy 2. Widac, ze przy pociagnieciu kon ca 5'" w kierunku strzalki 9 nitka 5 w miejscu skrzyzowania 7 naciska na prowadnice 2 i w ten sposób posuw nitki zostaje zahamowany. Kol¬ nierz 3 ma za zadanie uniemozliwienie zsuwania sie petli 5" z prowadnicy, wykrój 10 zas umozli¬ wia normalne przesuwanie sie nitki a jednoczes¬ nie zabezpiecza przed katowym przesunieciem sie petli 5" na czopie prowadnicy. Zrozumiale jest równiez, ze przy pociagnieciu konca 5'" w kierunku strzalki // odpada opisane wyzej za¬ kleszczenie nitki w punkcie skrzyzowania 7 i czesci nitki skrzyzowane ze soba moga sie tam przesuwac z tak malym tarciem, ze praktycznie przesuw nitki lub innego materialu moze sie od¬ bywac calkiem niehamowany przez prowadnice.Azeby na zmiane mogly miec miejsce wolny przesuw nitki lub jej zahamowanie, zwlaszcza gdy chodzi o odmierzanie okreslonej dlugosci nitki, sznurka lub innego mateiialu, wystarczy prowadnice przekrecic w kierunku osi 12 (krop¬ kowana linia oznaczona) albo zmienic kierunek ciagniecia nitki z kierunku strzalki 9 na // lub odwrotnie.Inna odmiane urzadzenia do odwijania nitek, sznurków, lub podobnych materialów przedsta¬ wia fig. 2. Urzadzenie to sklada sie z niewiel¬ kiego odcinka deski o ksztalcie równolegloboku prostokatnego 15 z trzema wywierconymi otwo¬ rami umieszczonymi w pewnej od siebie odleglo¬ sci, wskutek czego nitka przechodzac przez te otwory od spodu deski na wierzch i znów z góry w dól deski 15, okrazajac przy tym wychodzaca nitke 5"', gdzie tworzy wezel 7, moze ulec za¬ kleszczeniu przez samo odchylenie tej prowadni¬ cy 15. Jezeli posuw nitki zbiega sie z osia pod¬ luzna prowadnicy, to nastepuje zahamowanie nit¬ ki na prowadnicy, jesli zas posuw przyjmie kie¬ runek pod katem do podluznej prowadnicy (jak to zaznaczono na rysunku liniami przerywanymi), to nastepuje swobodne odwijanie sie nitki. Ot¬ wory 14 w prowadnicy 15 maja poza spelnieniem zadania nadawania pewnego kierunku odwijaja- cej sie nitce jeszcze zadanie pewnego natezenia nitki, co ma czesto zastosowanie w praktyce.O ile w wyzej przedstawionych urzadzeniach jedna czesc nitki zakleszczala bezposrednio inna czesc nitki, to na fig. 3 przedstawiono jeszcze jedna odmiane prowadnicy sluzacej do wstrzy¬ mania posuwu nitki bezposrednio przez sile po* ciagowa nitki, która samoczynnie moze przesu¬ nac jedna czesc prowadnicy ponad druga 18 i 17.Urzadzenie sklada sie z dwóch czesci 17 i 18 — 2 —deseczek stanowiacych calosc prowadnicy wed -lug wynalazku. Obydwie czesci zaopatrzone sa w zblizonych do siebie miejscach przewiercone otwory 19 o jednakowym przekroju lub nieco odmiennym, przez które nitka jest przewleczo¬ na w postaci petli. Przy pociagnieciu nitki za koniec 5'" w kierunku strzalki 22 dziala sila po¬ ciagowa, która wplywa na przesuniecie sie pro¬ wadnicy 18 w tym samym kierunku, przy tym zachodza na siebie otwory w obydwóch cze¬ sciach prowadnicy tak daleko, jak na to pozwa¬ la srednica nitki. Oczywiscie przy tym brzegi sasiednich otworów zakleszczaja nitke podobnie . jak obcegi. Przy pociagnieciu konca nitki 5"' w kierunku ukosnym do prowadnicy nastepuje odwrotne przesuniecie czesci 17 i 18 prowadni¬ cy, co umozliwia swobodny przesuw nitki przez prowadnice. Wobec moznosci znacznego przesu¬ wania jednej czesci prowadnicy wzgledem dru¬ giej prowadnica taka nadaje sie do zastosowa¬ nia do nawijania róznej grubosci nitek, sznu¬ rów, tasm, kordonków4td.Aby móc uzywac prowadnic na zmiane przy ' odwijaniu róznych materialów wskazane jest zaopatrzyc je, jak to uwidoczniono na fig. 4,^ w szereg róznych wyciec i otworów. A wiec mozna przez otwory szczelinowe 24 przeprowa^ •dzic tasmy, a uzywajac róznych okraglych ot¬ worów 25, 25' mozna przeprowadzac przez nie sznury i nitki o róznych srednicach. Trójkatne otwory 26 sluza do przeprowadzania róznych skretek obszywkowych lub kordonków wszelkie¬ go rodzaju. Tak,ie prowadnice o róznych wycie¬ ciach daja sie stosowac przy odwijaniu nitek za¬ równo do urzadzen wedlug fig. 2 jak i wedlug fig. 3. W tym ostatnim przypadku jest pozadane aby obydwie czesci prowadnicy lezace jedna nad druga byly jednakowe. PL