W celu usztywnienia obuwia zaopatruje sie je w usztywnione napietki i noski, umozliwiaja¬ ce zachowanie pierwotnego ksztaltu obuwia." Sto¬ suje sie w tym celu skóre, tekture, impregnowa¬ ny material wlókienniczy lub papier usztywniony roztworem pochodnych celulozy, kleju, lepu, zy¬ wicy lub podobnych substancji.Stosowany dotychczas sposób impregnowania materialu wlókienniczego lub papieru do usztyw¬ niania obuwia roztworem nitrocelulozy w aceto¬ nie wykazuje szereg braków.Latwopalnosc nitrocelulozy i jej rozpuszczal¬ ników, ich wlasciwosci trujace, stale niebezpie¬ czenstwo, -pozaru podczas impregnowania mate¬ rialów wlókienniczych wskutek mozliwosci wyla¬ dowania statycznej elektrycznosci, spowodowa¬ nego tarciem, co powoduje koniecznosc stalego usuwania par rozpuszczalników przez odsysanie i ich regenerowanie stanowia znaczne niedogod¬ nosci tego sposobu.Usztywniajacy material przed wyrobem z nie¬ go nosków zmiekcza sie zwykle w parach aceto¬ nu w ciagu 2 — 10 godzin, w celu nadanna mu elastycznosci. Sposób taki posiada jeszcze te nie¬ dogodnosc, ze material zmiekczony w ten sposób zachowuje swa gietkosc tylko w ciagu bardzo krótkiego czasu "i zaczyna znowu twardniec po ulotnieniu sie acetonu. Pary acetonu powstaja¬ ce przy wytwarzaniu usztywnionego material a, sa szkodliwe dla zdrowia robotników, rozpusz¬ czalniki bowiem dzialaja szkodliwie na .skóre r^k. co wymaga zastosowania gumowych rekawic.W celu unikniecia tych niedogodnosci stoso¬ wano do usztywniania odpowiednio przygotowa¬ ne zywice utwardzajace, rozpuszczalne w nietru- jacym rozpuszczalniku, np. w etanolu lub wo¬ dzie. Odpowiednio przygotowany produkt kon¬ densacji formaldehydu i mocznika rozpuszczalny w wodzie, który bedac utwardzonym za pomoca katalizatorów kwasowych lub przez ogrzewanie daje material nierozpuszczalny i nietopliwy, oka¬ zal sie najodpowiedniejszym do tego celu, gdyz jest nietrujacy, tani i daje sie latwo obrabiac.Sposób wedlug brytyjskiego' patentu nr 577384 polega na zastosowaniu mieszaniny roztworu pro¬ duktu kondensacji formaldehydowo - moczniko- 'wego z mlekiem kauczukowym, zawierajaca rów¬ niez srodki zmiekczajace, emulgujace lub tez skrobie i wypelniacze. Ten sposób usztywniania napietek i nosków obuwia posiada jednak te nie¬ dogodnosc, ze przygotowane napietki lub noski zmagazynowane na otwartym powietrzu dluzszy czas, twardnieja i wskutek tego wymagaja sto¬ sunkowo dlugiego czasu do ponownego zmiekcze¬ nia ich w roztworze katalizatora lub rozpuszczal¬ nika. " ** Wysuszony kauczuk tworzy nieprzepuszczal¬ na dla wody powloke. Przy stosowaniu usztyw¬ niajacego srodka bez dodatku mleka kauczukowe¬ go uzyskuje sie powloke lamliwa przed zmiek¬ czeniem, podczas obróbki zas latwo peka i ule¬ ga zgnieceniu.Stwierdzono, ze mozna osiagnac znaczne ko¬ rzysci przez dodanie do roztworu srodków sprzy¬ jajacych w pewnym stopniu zatrzymywaniu wil¬ gotnosci podczas przechowywania usztywnionego ;materialu na otwartym powietrzu. Powloka^ po¬ zostaje gietka i podatna nawet bez dodatku mle¬ ka kauczukowego, a zmiekczanie jej wymaga tylko krótkiego czasu.Mozna zastosowac niektóre hygroskopijne so¬ le, nie utwardzajace sztucznej zywicy na zimno.Najlepiej jednak dodawac takich srodków, które sa rozpuszczalne w wyzej wymienionych l produktach kondensacji, nawet w alkoholu lub w wodzie, jak gliceryna lub glykol. Te srodki rozpuszczajace i usztywniajace sa ogniotrwale i nie trujace.Czas zmiekczania takich materialów skraca sie do kilku minut. Przez zmiekczenie w roztwo¬ rze katalitycznym, w wodzie lub alkoholu nada¬ je sie im bardzo szybko xpozadana miekkosc, za¬ chowujaca sie w ciagu dlugiego czasu, calkowi¬ cie wystarczajacego do' obróbki. Po .utwardzeniu przez dzialanie katalizatora lub przez ogrzewa¬ nie materialu jest on dostatecznie twardy i nie rozpuszczalny w wodzie.Zywica formaldehydowo - mocznikowa jest sama przez sie twarda i lamliwa. Dlatego tez do¬ daje sie srodków wypelniajacych, zmiekczajacych i ewentualnie specjalnych domieszek. Zmniejsze¬ nie lamliwosci przez dodanie srodków wypelnia¬ jacych przejawia sie dopiero po stwardnieniu zywicy; srodki zmiekczajace dzialaja zaleznie od ich wlasciwosci tylko przed usztywnieniem lub czesciowo takze po stwardnieniu. Gietkosc ma¬ terialu przed stwardnieniem jest potrzebna do wyrobu materialu usztywniajacego i do jego ob¬ róbki, czyli do wykrawania, scinania brzegów i podobnych czynnosci.Material zawierajacy tylko srodek wypelnia¬ jacy traci swa gietkosc wskutek calkowitego stwardnienia w porównaniu z zywica bez srodka wypelniajacego, jednak jego wytrzymalosc jest wieksza.Jako srodki wypelniajace mozna stosowac mineralne i organiczne polaczenia, nie rozpusz¬ czalne w zwyklych rozpuszczalnikach^ w alkoho¬ lu lub w wodzie, które nie reaguja ani z dana zywica, ani z utwardzajacym katalizatorem. Od¬ powiednimi srodkami wypelniajacymi sa: kaolin, ziemia okrzemkowa, „blanek fix, (BaSOa. ZnS), biel, proszek bakielitowy, trociny sproszkowane, gume i podobne materialy. Jako srodki zmiek¬ czajace moga- byc uzyte substancje nierozpusz¬ czalne w danej zywicy i tworzace wraz z nia jed¬ nolita mieszanine, czyli roztwór lub rozproszyne naturalnej lub sztucznej gumy, oleje mineralne Jub roslinne, glyptalowe zywice i podobne ma¬ terialy. Roztwór lub rozproszyna gumy powodu¬ je zmniejszenie lamliwosci zywic przygotowa¬ nych w wymieniony sposób; z drugiej jednak strony nie uzyskuje sie miekkosci, potrzebnej do wstepnej obróbki przed stwardnieniem. W celu uzyskania potrzebnej twardosci usztywnionego materialu nalezy go pokryc grubsza warstwa usztywniajaca Napietki lub noski wykonane z takiego materialu wymagaja dluzszego czasu do ich zmiekczenia, pochlaniaja wiecej wody, co jest niepozadane przy wyrDbie obuwia; wykazuja bo¬ wiem one mniejsza przyczepnosc, tak na poczaU ku jak i przy koncu obróbki.Okazalo sie, ze material niezupelnie wysuszo¬ ny, nieprzyczepny, zawierajacy pewna ilosc wil¬ goci, wykazuje najwieksza gietkosc przed stward¬ nieniem. Dalsze suszenie wywoluje zanik gietkos¬ ci i wytworzenie lamliwosci zywicy, wiec dodaje sie srodka zmiekczajacego wedlug wynalazku, najlepiej rozpuszczalnego w zywicy i alkoholu lub wodzie, glicerynie lub glikolu. W ten sposób substancja impregnujaca zapewnia zupelna wil¬ gotnosc, gietkosc i plastycznosc materialu przy malej lepkosci. Napietki i noski wiec'moga byc bardzo latwo zmiekczane w krótkim okresie cza¬ su w roztworze kwasnego katalizatora lub odV powiedniego rozpuszczalnika, jak etanol, woda lub ich mieszanina nawet wówczas gdy srodek impregnujacy zawiera mleko kauczukowe. Sro¬ dek usztywniajacy bez mleka kauczukowego rów¬ niez okazal sie bardzo dobrym; nie jest on lam- liwy i daje sie bardzo latwo obrabiac. Ponadto mozna stosowac jeszcze inne domieszki, np. srod¬ ki zapobiegajace zlepianiu sie usztywniajacego materialu wskutek wiekszej wilgotnosci powie¬ trza, podczas wytwarzania, magazynowania, transportu, wycinania itd. Zawdzieczajac tej wlasciwosci usztywnionego materialu, zbyteczne jest posypywanie-go proszkiem. Zwiekszenie przy¬ czepnosci rozpuszczalnego w wodzie srodka u- sztywniajacego do materialów tlustych, np. dopowierzchni woskowanej, impregnowanej, na¬ tluszczonej lub pokrytej guma, daje sie uzyskac* przez dodanie srodków, zelatynujacych, jak klej, kafceina lub srodków emulgujacycji. Srodki zela¬ tynujace dzialaja w mieszaninie tak jak skrobie, nadajac powierzchni materialu usztywniajacego mniejsza lepkosc. Ponadto wskutek usuniecia nie¬ rozpuszczalnej substancji — albuminy, straconej przez wolny formaldehyd z produktu konden¬ sacji formaldehydowo - mocznikowej — zapo¬ biega sie znaczniejszej rozpuszczalnosci warstwy usztywniajacej w roztworze utwardzajacego ka¬ talizatora lub w wodzie. Odpowiednia usztywnia¬ jaca mieszanina moze np. byc: produkt kondensacji mocznika i formaldehydu rozpuszczony w wodzie (70%) . * 100 czesci zawierajacy kaolin (stosownie do dokladnosci przemialu) ........ 50—200 czesci gliceryne . . . . . . . . ¦ 5 czesci skrobii ........ 5—10 „ Produkt kondensacji mocznika i for¬ maldehydu (.70%) ....... 100 czesci zawierajacy kaolin (niepalony) 30—100 „ klej (10%) . . 20—40 . „'• emulgator . . . 1—3 s „ gliceryne ... 5 „ wode .... 10—100 „. PL PL