Przedmiotem wynalazku jest udoskonalenie urzadzenia, sluzacego do chlodzenia, transforma¬ tora oraz majacego za cel zapobieganie zapale¬ niu stfe transformatora wewnatrz zbiornika, co jest szczególnie niebezpieczne, jezeli moze to spowodowac wybuch otaczajacych zbiornik pal¬ nych gazów, np. w kopalni wegla, gazu kopalnia¬ nego, zmieszanego < z powietrzem.Znane jest urzadzenie do chlodzenia uzwoje¬ nia transformatora za pomoca plyt metalowych, wstawionych pomiedzy odizolowane od nich ze- zwoje, ulatwiajacych odprowadzenie ciepla wy¬ twarzanego w zezwojach.Wynalazek stanowi ulepszenie tego sposobu chlodzenia. Plyty chlodzace posiadaja takie wy¬ miary, ze wchodza w przestrzen pomiedzy scian¬ kami zeber zbiornika. Przestrzen pomiedzy trans¬ formatorem a zbiornikiem jest wypelniona cal¬ kowicie krysztalami kwarcu.Ulepszenie to w stosunku do znanych sposo¬ bów daje ponizej podane korzysci. 1) Zastosowanie krysztalów kwarcu jako czynni¬ ka izolujacego czyni transformator praktycz¬ nie wziawszy niepalnym. 2) Caly transformator moze byc wykonany jako szczelny, a poniewaz rozszerzanie sie materia¬ lu, praktycznie wziawszy, nie wchodzi w ni- chube, nie potrzeba stosowac urzadzenia do kompensacji rozszerzania sie czynnika wypel¬ niajacego. 3) W przypadku gdy transformator jest umiesz¬ czony w otoczeniu, wypelnionym mieszanina wybuchowa (np. gaz kopalniany), material wy¬ pelniajacy dziala jako srodek przeciwzaplono- wy, nawet wtedy, gdy krysztaly kwarcu two¬ rza tylko cienka warstwe. 4) Zastosowanie wyzej opisanych srodków powo¬ duje zmniejszenie niebezpieczenstwa powsta¬ nia nadpreznosci wewnatrz zbiornika.Na rysunku fig. 1 przedstawia fragment prze¬ kroju urzadzenia do cjhlodzenia transformatora wedlug wynalazku, fig. 2 — przekrój transfor¬ matora wzdluz plaszczyzny 2 — 2 na fig. 3, fig. 3 — przekrój poziomy transformatora wzdluzplaszczyzny 3 — 3 na fig ,2< fig. 4.— rzut pio¬ nowy zbiornika transformatora, zabezpieczaja¬ cego od wybuchu, fig. 5 — widok z góry tegoz ztóorniksfc '"'.,..* Ulepszenie' urzadzenia chlodzacego transfor¬ matora polega na odpowiednim rozmieszczeniu plyt metalowych, uzytych do odprowadzania cie¬ pla, wytworzonego w uzwojeniu oraz w rdzenia transformatora.Jak przedstawiono na fig. 1, plyty sa wsr.ar wione jednym koncem pomiedzy cewki 2 a dru¬ gim koncem wchodza w przestrzen pomiedzy sciankami zeber *3 zbiornika U'. Przestrzen ta jest •wypelniona krysztalkami kwarcu 5, których wy¬ miary sa dobrane tak, azeby uzyskac jak najlep¬ sze wypelnienie przestrzeni pomiedzy plytami a falami zbiornika.Cieplo przeplywa od zezwojów poprzez plyty do krysztalów kwarcu, a stamtad do scianek ze¬ ber, skad uchodzi do otaczajacego powietrza. Po¬ niewaz' plyty wchodza w zebra, ich zdolnosc od¬ prowadzania cieola, jest duza, albowiem biora w nim udzial powierzchnie z obu stron tych czesci plyt, które wchodza pomiedzy scianki zeber zbiornika.Fig 2 i 3 przedstawiaja przyklad wykonania transformatora. Transformator ten jest zaopatrzo¬ ny w plyty, przewodzace cieplo, wchodzace w ca-% le zbiornika. Transformator o trzech rdzeniach G. umieszczonych w tej samej plaszczyznie, posia¬ da cewki na przemian wysokiego i niskiego na¬ piecia.W celu zapewnienia lepszego odprowadzania • ciepla, wywiazujacego sie wskutek s^rat w rdze¬ niu zelaznym i miedzianym uzwojenia, pomiedzy cewki wstawione sa plyty metalowe 1 takiej dlu¬ gosci, ze wchodza pomiedzy scianki zeber 3 zbiornika U transformatora.Rdzenie 0 sa zaopatrzone równiez w plyty wchodzace w fale 3 zibiornika U Podstawa 7 moze byc równiez zaopatrzona w plyty chlodzace, znajdujace sie wewnatrz zbior¬ nika U w pozycji równoleglej, dci jego scian.Zbiornik i jego zebra sa wypelnione calkowi¬ cie krysztalami kwarcu, a calosc jest szczelnie przykryta pokrywa. Na pokrywie znajduja sie zaciski wysokiego i niskiego napiecia.Ponizej opisany jest inny sposób wykonania transformatora wedlug wynalazku, dostosowany szczególnie do pracy w otoczeniu, w którym za¬ graza niebezpieczenstwo wybuchu.Wecllug wynalazku pokrywa przymocowana jest do górnej czesci zbiornika bez uszczelki za¬ bezpieczajacej, a odleglosc pomiedzy pokrywa i najblizsza czescia transformatora, znajdujaca sAe pod napieciem, wynosi co najmniej 10 cm. Zbior¬ nik jest wypelniony krysztalami kwarcu, które sa po prostu wsypane bez zastosowania srodka wia¬ zacego, przy czym odstep pomiedzy powierzchnia kwarcu a pokrywa wynosi od 6 do 7 cm. Zbiornik jest obliczony pod wzgledem mechanicznym tak, by wytrzymywal cisnienie okolo 1,5 kg cm2., . Uzycie kwarcu w postaci krysztalów bez sro J- ka wiazacego przedstawia te korzysc, ze dozwa¬ la na latwy demontaz, nawet w przypadku wy¬ wiazania sie wielkiej ilosci ciepla, która mo¬ glaby doprowadzic do spieczenia sie srodka wia¬ zacego, co zdarza sie w transformatorach, przez¬ naczanych do kopaln. Po wsypaniu krysztalów kwarcu do zbiornika nalezy je starannie ubic, najlepiej za pomoca urzadzenia wstrzasowego, azeby zapewnic jak najlepsze przyleganie kwar¬ cu. Ma to tez na celu, zabezpieczenie powierzchni warstwy kwarcu ponad transformatorem przed uszkodzeniem przez uderzenia i wstrzasy, wyste¬ pujace podczas transportu transformatora- Pomi¬ mo tych srodków ostroznosci moze sie zdarzyc, ze ponizej górnej powierzchni warstwy kwarcu wytworza sie nieduze puste miejsca, umozliwia¬ jace zaplon gazu. w nich nagromadzonego. Ogra¬ niczenie grubosci warstwy kwarcu ponad trans¬ formatorem, jako tez przestrzeni pod pokrywa maja wlasnie za cel umiejscowienie wybuchu przez zmniejszenie cisnienia gazów, spowodowa¬ nego wybuchem. Rezultat ten osiaga sie nawef w atmosferze, zawierajacej 9°/0 gazu wybucho¬ wego. . , Wyzej wymieniona wytrzymalosc mechanicz¬ na zbiornika transformatora wedlug wynalazku jest znacznie mniejsza od wytrzymalosci, która nalezy ze wzgledu na bezpieczenstwo wymagac dla aparatury, zabezpieczonej od wybuchu, obec¬ nie stosowanej w kopalniach. Wytrzymalosc- ta jest jednak wystarczajaca do przeprowadzenia próby wodnej zbiornika w celu wykrycia jego mechanicznych usterek.Fig. 4 i 5 przedstawiaja transformator, zbudo¬ wany wedlug wyzej opisanych zasad wynalazku.Zbiornik U posiada na dwu przeciwleglych scia¬ nach zebra 3t w które wchodza nie przedstawio¬ ne na rysunku plyty metalowe, wstawione miedzy cewki transformatora. Dla zapewnienia wystar¬ czajacego chlodzenia cewek, zebra posiadaja ta¬ kie wymiary, ze dozwalaja na umieszczenie war¬ stwy kwarcu odpowiedniej grubosci pomiedzy sciankami zbiornika a plytami.Na bocznej plytce 10 z materialu izolacyjne- goN umieszczone sa zaciski 8 transformatora, przy¬ kryte w znany sposób oslona, zabezpieczajaca od wybuchu. Odstep pomiedzy zaciskami a po-krywa zbiornika wynosi co najmniej 10 cm.Okienka 11 dozwalaja na sprawdzenie pozio¬ mu warstwy kwarcu, szczególnie po jego ostatecz¬ nym ubiciu.Metalowe opaski 13 maja za cel ochronic ze¬ bra zbiornika przed uderzeniami. Nalezy zauwa¬ zyc, ze zbiornik, w którym zebra wystawalyby poza inne czesci zbiornika, jak to jest w zwy¬ klych transformatorach, nie nadawalby sie do uzytku w kopalniach ze wzgledu na mala wytrzy¬ malosc mechaniczna zeber. PL