Wiadomo ogólnie, ze aromatyczne oksy- zwiazki mozna wytwarzac za pomoca sulfonowa¬ nia zwiazków aromatycznych, zwlaszcza aroma¬ tycznych weglowodorów i stapiania otrzymanych aromatycznych kwasów sulfonowych, z alkalia¬ mi. Przy przeprowadzaniu tego sposobu poste¬ powano dotychczas w ten sposób, iz otrzymane przez sulfonowanie aromatyczne kwasy sulfono¬ we przeprowadzano uprzednio w sól, przewaznie potasowcowa, i tak otrzymana sól wydzielano a po tym dopiero poddawano stapianiu.Stwierdzono obecnie, ze przy wytwarzaniu oksyzwiazków szeregu naftalenowego przez sul¬ fonowanie zwiazków szeregu naftalenowego i nastepujace po tym stapianie z alkaliami, ko¬ rzystnie jest mase sulfonowa poddac bezposre¬ dnio stapianiu z alkaliami bez usuwania z niej .nadmiaru kwasu siarkowego.Jako zwiazki wyjsciowe nadaja sie' zasadni¬ czo wszystkie zwiazki szeregu naftalenowego, które daja sie sulfonowac, i których sole sulfo¬ nowe mozna przez stapianie z alkaliami prze¬ prowadzic w odpowiadajace im oksyzwiazki.Tytulem przykladu mozna wymienic naftalen, i alkylonaftalen, jak 2-metylonaftalen. Sposób wedlug wynalazku jest szczególnie korzystny w zastosowaniu do materialów wyjsciowych, które bez trudnosci umozliwiaja jednolite sulfonowa¬ nie, np. naftalen jako taki, który zaleznie od warunków doswiadczenia mozna sulfonowac przewaznie w polozeniu 1 lub 2.Z patentu amerykanskiego nr 1308757 wia-" domo, ze fenol mozna wytworzyc przez bez¬ posrednie stapianie z alkaliami masy sulfono¬ wej otrzymanej z benzenu i kwasu siarkowego.Wedlug danych tego patentu nadmiar kwasu siarkowego w masie sulfonowej przeznaczonej do stapiania winien wynosic co najwyzej 13%.Ograniczenie to jest uzasadniona, gdyz z lite¬ ratury wiadomo, iz stapianie Kwasów sulfono¬ wych z alkaliami na zwiazki hydroksylowe uda¬ je sie dobrze tylko wówczas, gdy zawartosc w nich soli jest minimalna [Fierz-David, Farben- chemie (1924) strona 29]. W przeciwienstwie dopowyzszego nowy sposób umozliwia wytwarza¬ nie oksyzwiazków szeregu naftalenowego przez v bezposrednie stapianie mas sulfonowych zawie¬ rajacych znacznie wiecej niz 13% nadmiaru kwasu siarkowego, czego na zasadzie dotych¬ czas posiadanych wiadomosci zupelnie nie moz¬ na bylo przewidziec. W celu osiagniecia naj¬ wyzszego stopnia sulfonowania naftalenu lub je¬ go homologow, nalezy, jak wiadomo, stosowac znaczny nadmiar kwasu siarkowego, z czego wynika jasno jak wielkie znaczenie posiada sposób wedlug wynalazku.Wedlug wynalazku po przeprowadzonym jak zwykle sulfonowaniu nalezy zaniechac od¬ dzielania nadmiaru kwasu siarkowego. I tak np. w masie sulfonowej na 1 mol uzytego zwiazku aromatycznego jest obecna jeszcze okolo ,0,3 — 1,0, przewaznie 0,4 — 0,5 mola wolnego kwasu siarkowego.Z reguly korzystnie jest usunac z mieszani¬ ny sulfonowej czesc lub glówna ilosc ewentual¬ nie zawartego w nim materialu wyjsciowego, zwlaszcza o ile to jest dzieki lotnosci materialu wyjsciowego latwe do uskutecznienia. W przy¬ padku naftalenu, material wyjsciowy mozna naj¬ latwiej usunac np. przez odpedzenie za pomoca pary wodnej i w razie potrzeby odzyskac go z powrotem. Przy wytwarzaniu kwasu naftaleno-2 -sulfonowego, przez sulfonowanie naftalenu w temperaturze wysokiej za pomoca hydrolizy pa¬ ra wodna, mozna równiez wieksza czesc utwo¬ rzonego ubocznie kwasu naftaleno-7-sulfonowe- go rozszczepic na naftalen i kwas siarkowy, przy czym naftalen mozna odpedzic. Oddzielanie ma¬ terialu wyjsciowego, np. naftalenu, mozna jed¬ nak uskutecznic równiez podczas stapiania.Mieszanine sulfonowa mozna wlac bezpo¬ srednio lub najkorzystniej po rozcienczeniu nie¬ znaczna iloscia wody do stopionego alkalia, naj¬ korzystniej do stopionego wodorotlenku sodu, lub do stopu zawierajacego wodorotlenek sodu i wodorotlenek potasu, który to stop moze ewentualnie zawierac niewielkie ilosci wody..Nadspodziewanie zabieg ten daje sie wykonac równiez przy duzych ladunkach, jesli tylko ba¬ czyc, aby wprowadzenie lub wlewanie masy sul¬ fonowej nie odbywalo sie dosc szybko.Stapianie z alkaliami jak równiez i prze¬ róbke, mozna nastepnie- przeprowadzic w spo¬ sób zwykly, np. przez zobojetnienie kwasem i osadzenie utworzonego oksyzwiazku. W wielu przypadkach oksyzwiazek mozna oddzielic od lugu macierzystego w stanie cieklym i w razie potrzeby oczyscic dalej, np. przez przemywanie lub destylacje albo przez polaczenie tego ro¬ dzaju zabiegów z innymi.Dzieki wynalazkowi, którego wyników w za* dnym razie nie mozna bylo przewidziec, proces wytwarzania oksyzwiazków szeregu naftah no¬ wego zostal znacznie uproszczony i skrócony.Nastepujace przyklady objasniaja wynalazek nie ograniczajac jego zakresu. Podane w nich czesci sa czesciami wagowymi a procenty — procentami wagowymi.Przyklad I. 400 czesci naftalenu sulfo¬ nuje sie w sposób zwykly, stosujac 450 czesci 95%-owego kwasu siarkowego (okolo 1,4 mola),- w temperaturze okolo 160°C w ciagu 75 minut, po czym mase sulfonowa wlewa sie w ciagu 6 — 10 godzin do stopu 555 czesci wodorotlenku sodu i 30 czesci wody w temperaturze 300° — 340°C. Nastepnie stop utrzymuje sie jeszcze w ciagu okolo 1 — 2 godzin w temperaturze 315° — 318°C do chwili kiedy nie da sie wykryc pra¬ ktycznie sulfonianu. W przypadku, gdyby przy tej obróbce stop byl zbyt gesty dodaje sie wie¬ ksze ilosci wodorotlenku sodu.Otrzymany w ten sposób stop wprowadza sie do okolo 1000 czesci zimnej wody i utwo¬ rzony J?-naftol wydziela w temperaturze 90 — 100°C za pomoca okolo 25%-go kwasu siarko¬ wego. Temperature podnosi sie do okolo 105°C i po pewnym czasie mozna oddzielic wyplywa¬ jacy do góry ciekly naftol od lugu macierzy¬ stego.Surowy naftol mozna nastepnie przemyc w sposób zwykly woda do uwolnienia go od soli i oddzielic. Mozna go równiez oddzielic przez ochlodzenie zimna woda do okolo 40°C, odsa¬ czenie i przemycie do stanu wolnego od soli.W razie potrzeby otrzymany w ten sposób naftol mozna oczyscic dalej za pomoca desty¬ lacji. Nieznaczna ilosc naftolu mozna odzyskac z lugu macierzystego.Przykladu. 400 czesci 2-metylonafta- lenu sulfonuje sie w sposób zwykly stosujac 395 czesci 95% kwasu siarkowego (okolo 1,4 mola) lub 377 czesci jednowodzianu,, w temperaturze okolo 160° — 170UC w ciagu 180 minut i mie¬ szanine sulfonowa miesza z 500 czesciami wody.Tak otrzymana mieszanine sulfonowa ogrze¬ wa sie do temperatury okolo 90°C i nastepnie wlewa sie ja w ciagu 3 -— 6 godzin w tempera¬ turze 300 — 360°C do stopu 520 czesci wodoro¬ tlenku sodu i 25 czesci wody. Nastepnie stop utrzymuje sie w ciagu 1 — 2 godzin w tem¬ peraturze 315 — 3'l8°C do chwili kiedy nie da sie juz praktycznie stwierdzic sulfonianu. O ile przy tym zabiegu stop bylby zbyt gesty dodaje sie dalsze ilosci wodorotlenku sodu.Otrzymany w ten sposób stop miesza sie z okolo 1800 czesciami zimnej wody i wytworzony — 2 -2-metylo-6-oksynaftalen wydziela w temperatu¬ rze 70 — 90°C za pomoca okolo 25%-owego.kwa¬ su siarkowego. Temperature podnosi sie do oko¬ lo 100°C i po pewnym czasie wyplywajacy do góry metylonaftol mozna oddzielic w stanie cie¬ klym od lugu macierzystego. Surowy produkt mozna nastepnie przemyc w sposób zwykly w temperaturze 90°C woda w celu uwolnienia go od soli i oddzielic w stanie cieklym od wody lub wydzielic przez ochlodzenie do 40°C i od¬ saczenie.Otrzymany produkt w razie potrzeby mozna oczyscic za pomoca destylacji. PL PL