x; Wynalazek dotyczy urzadzenia radiokomuni¬ kacyjnego., zwlaszcza takiego, w którym przynaj¬ mniej jedna z dwu oddalonych od siebie stacji radiowych jest unoszona przez obiekt ruchomy.Przede wszystkim zas wynalazek dotyczy urza¬ dzenia do celów nawigacyjnych oraz regulacji i kontroli ruchu obiektów ruchomych, takich jak pojazdy powietrzne, statki morskie i pociagi zdluz trasy ruchu, jak i w obrebie kilku strof ruchu.Problemy, na które natrafia sie przy kontroli i regulacji strumienia ruchomych pojazdów me¬ chanicznych, takich jak pojazdy powietrzne, statki i pociagi, wzrastaja wraz z liczba pojaz¬ dów, bedacych w ruchu, ich masa, szybkoscia, brakiem zdolnosci manewrowania oraz swoboda poruszania sie miedzy jakimikolwiek dwoma da¬ nymi punktami. Pojazdy na powierzchni ziemi maja zasadniczo dwuwymiarowa swobode poru¬ szania sie, wskutek czego problemy kontrolowa¬ nia ruchu moga byc w tym przypadku nieco u- proszczone przez ograniczenie ruchu do z góry wyznaczonych tras tak urzadzonych, by caly ruch odbywal sie wzdluz trasy w tym samym kierun¬ ku. Dochodza tu jednak jeszcze problemy, doty¬ czace kontroli pojazdów wjezdzajacych na trase /•uchu oraz utrzymania bezpiecznego odstepu po¬ miedzy pojazdami, poruszajacymi sie wzdluz da¬ nej trasy.Problemy, na które napotyka sie przy kon¬ trolowaniu i regulacji ruchu pojazdów powietrz¬ nych, sa znacznie liczniejsze i bardziej skompli¬ kowane, a to dlatego, ze pojazdy powietrzne ma¬ ja trójwymiarowa swobode ruchu oraz poruszaja sie ze stosunkowo duza szybkoscia. Ponadto po¬ jazdy powietrzne, za wyjatkiem pojazdów lzej¬ szych od powietrza oraz ostatnio rozpowszechnio¬ nych helikopterów, nie moga zatrzymywac sie w^ powietrzu podczas lotu, lecz musza pozostawac w^ ciaglym ruchu. Wiekszosc powszechnie uzywa- *) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest Mc Ilwain z Nowego Yorku.nych pojazdów powietrznych nalezy do tego wlas¬ nie typu i istnieja wszelkie oznaki, ze powyzsze bedzie równiez dotyczyc przyszlych pojazdów^ po¬ wietrznych, a . przynajmniej pojazdów o duzych wymiarach. Wedlug obecnie stosowanego planu kontroli ruchu handlowych pojazdów powietrz¬ nych loty wzdluz przepisanych tras sa ustalone i regulowane badz przy pomocy widocznych zna¬ ków na ziemi, badz przy pomocy urzadzen radio¬ wych, badz tez urzadzen swietlnych. Przy lotach naprzelaj oraz w przypadku, gdy nad lotniskiem wiecej niz jeden pojazd powietrzny oczekuje na pozwolenie ladowania, stosuje sie separacje wy¬ sokosciowa. Przy lotach na przelaj mozna pozwo¬ lic kilku pojazdom powietrznym na lot na tej sa¬ mej'wysokosci w przypadku, gdy leca one w tym samym kierunku i w odpowiednich odstepach, "wynikajacych z rozkladu ich lotów. Kazdy taki rozklad lotów musi byc uzgodniony zarówno co do terminów odlotu, jak i przylotu oraz co do wysokosci lotu na trasie, tak aby nie narazic na niebezpieczenstwo pojazdu powietrznego, prze¬ cinajacego droge lub wlatujacego na te droge w -warunkach, mogacych doprowadzic do zderzenia.Kazdy taki rozklad lotów jest indywidualnie za¬ twierdzany przez dyspozytora kontroli ruchu, a Ttazda wysokosc lotu jest indywidualnie ustalana przez czynniki kierujace.Kazda okolicznosc, niespodziewanie powsta¬ jaca podczas lotu i mogaca naruszyc rozklad lo¬ tów, wymaga natychmiastowego ponownego roz¬ patrzenia calego szeregu innych zatwierdzonych rozkladów lotów, które w zmienionych warun¬ kach moglyby doprowadzic do kolizji. Moze to wymagac bezzwlocznej zmiany szeregu rozkla¬ dów lotów juz wykonywanych. Dokonac tego mu¬ si dyspozytor kontroli ruchu na lotnisku, który oczywiscie musi skoordynowac akcje z innymi dyspozytorami na odleglych lotniskach. Wedlug tego planu cala odpowiedzialnosc spada na jed¬ nego lub wiecej dyspozytorów kontroli ruchu, pi¬ lota zas pojazdu powietrznego obarcza sie jedy¬ nie minimalna odpowiedzialnoscia, jesli nie liczyc odpowiedzialnosci za utrzymanie lotu w zgodnos¬ ci z zatwierdzonym rozkladem. Liczba samolo¬ tów handlowych, które-moglyby sie jednoczesnie •znalezc w locie w danym miejscu, byla dotych¬ czas tak mala,, ze opisany wyzej sposób kontroli "byl na ogól zadowalajacy. Jednakze jezeli wez¬ mie sie pod uwage spodziewany w najblizszych "kilku latach znaczny wzrost liczby prywatnych i nandlowych pojazdów powietrznych, to wyzej o- pisany dotychczasowy sposób kontroli bedzie mu¬ sial ulec istotnej rewizji i zmianom, jezeli ma on byc pozyteczny.Przy przeprowadzeniu takiej rewizji obowia¬ zujacego sposobu kontroli ruchu byloby bardzo wskazane obarczyc pilota pojazdu powietrznego odpowiedzialnoscia- za pokonywanie trudnosci o- becnego manewrowania lotniczego co najmniej w tym samym stopniu, w jakim obarcza sie nia kie¬ rowce samochodu za bezpieczenstwo jazdy na szo¬ sie. Byloby pozadane, aby pilot orientowal sie za posrednictwem odpowiednich przyrzadów czy rze¬ czywiscie jest on na wyznaczonej trasie i w da¬ nej strefie wysokosciowej, jednej sposród kilku dokladnie wyznaczonych i niezmiennych stref.Daloby to moznosc wydzielania dla .ruchu w kie¬ runku kazdego punktu kompasu indywidualnej strefy wysokosciowej, co w konsekwencji umoz¬ liwialoby dowolne krzyzowanie sie tras lotów nie stwarzajac niebezpiecznych warunków lotu. Po¬ za tym byloby pozadane, aby pilot, lecac w wy¬ znaczonej dla niego strefie wysokosciowej nawet przy bardzo slabej widocznosci, znal wzgledne polozenie oraz kierunek lotu kazdego pojazdu po¬ wietrznego, lecacego w okreslonej odleglosci od niego ^ i w obrebie tej samej strefy wysokoscio¬ wej.'Dzieki temu, pilot mialby moznosc utrzymy¬ wania odpowiedniego bezpiecznego odstepu mie¬ dzy jego wlasnym pojazdem a innymi, lecacymi wzdluz tej samej trasy, ponadto móglby ustalic dla siebie bezpieczny zakres poruszania sie po kazdej stronie przepisanej trasy w przypadku, gdyby ruch na trasie przed nim zostal z jakiegos powodu zablokowany. Przy takim urzadzeniu pi¬ lot nie powinien otrzymywac ostrzezen o obec¬ nosci pojazdów powietrznych w innych strefach wysokosciowych, albowiem okolicznosc ta nie mo¬ ze stwarzac dla niego niepewnych warunków lo¬ tu, z wyjatkiem przypadku, gdy jakis pojazd po¬ wietrzny zdecydowanie porusza sie w dól lub w góre z sasiedniej strefy wysokosciowej do jego wlasnej strefy. O przypadkach tego ostatniego rodzaju powinien on byc poinformowany w takim czasie przed rozpoczeciem tego ruchu, aby mógl przedsiewziac kroki, zmierzajace do unikniecia niebezpiecznych warunków lotu i ostrzec zbliza¬ jacy sie pojazd powietrzny o niebezpieczenstwie, jakie mogloby ewentualnie powstac przy tego ro¬ dzaju manewrze. Wszystkie tego rodzaju strefy wysokosciowe powinny byc raczej wyznaczane i utrzymywane automatycznie za pomoca przyrza¬ dów bez uciekania sie do uzycia recznie nasta¬ wianego barometru, tak by ustalenie odbywalo sie bez powolywania sie na zmienne cisnienia ba- rometryczne w danej okolicy lub miedzy dwoma miejscowosciami, znajdujacymi sie w znacznej od siebie odleglosci.Wedlug wynalazku urzadzenie do regulacji kontroli ruchu przy pomocy sygnalów radiowych, przesylanych pomiedzy dwiema oddalonymi od siebie stacjami, z których przynajmniej jedna jest unoszona przez obiekt ruchomy, zawiera na jed- — 2 —nej stacji urzadzenie do nadawania sygnalu, mo¬ dulowanego impulsami, reprezentujacego przy¬ najmniej dwie wzajemnie zmienne wielkosci, któ¬ re razem reprezentuja jedna okreslona strefe wy¬ sokosciowa, oraz na drugiej stacji urzadzenia do odbierania tego sygnalu i wytwarzania w odpo-1 wiedzi nan drugiego sygnalu, zawierajacego dwie wielkosci o wzajemnym stosunku, zmieniajacym sie ze zmiana wspomnianych na poczatku wza¬ jemnie zmiennych wielkosci. Ponadto wedlug wy¬ nalazku druga stacja zawiera urzadzenia kontrol¬ ne, uruchamiane okresowo w czasach. okreslo¬ nych z góry przy zjawieniu sie jednej z wymie¬ nionych wielkosci, powodujacych to, ze drugi sygnal moze byc uzyty jedynie w przypadku, gdy stosunek drugiej z wymienionych wielkosci wzgle¬ dem pierwszej z nich jest taki, jak z góry usta¬ lony przez urzadzenia.' kontrolne jako wskaznik strefy wysokosciowej, wybranej sposród wielu.Na rysunku fig. 1 i 2 przedstawiaja w sposób schematyczny urzadzenie komunikacyjne, beda¬ ce jedna z postaci wykonania wynalazku, fig. 8 — przedstawia krzywe, sluzace do wyjasnienia dzialania urzadzenia, uwidocznionego na fig. 1 i 2, fig. 4 — wskaznik urzadzenia, uwidocznione¬ go na fig. 1 i 2, fig. 5 — schemat jednej z czes¬ ci urzadzenia, uwidocznionego na fig. 1 i 2, fig. 6 — krzywe, sluzace do wyjasnienia dzialania u- rzadzenia, uwidocznionego na fig. 5, fig. 7 -— schematycznie lecz bardziej szczególowo inna czesc urzadzenia, uwidocznionego na fig. 1 i 2, fig. 8 — 12 zas przedstawiaja schematycznie czesci urzadzen komunikacyjnych, stanowiacych odmia% postaci wykonania wynalazku.Chociaz urzadzenie wedlug wynalazku moze miec szerokie zastosowanie do'kontroli ruchu po¬ ciagów, statków na morzu i innych pojazdów ziemnych, nadaje sie ono jednak szczególnie do nawigacji i kontroli lecacych pojazdów powietrz¬ nych, wobec czego nizej zostalo opisane w zasto¬ sowaniu do tej ostatniej dziedziny. Obiektem ru¬ chomym moze byc pojazd powietrzny z jedna stacja, a druga oddalona stacja moza byc stacja, znajdujaca sie na ziemi lub tez unoszona przez inny pojazd powietrzny. W opisanym nizej przy¬ kladzie lacznosc nawiazuje sie miedzy wiecej niz jedna para takich stacji na tej samej czestotli¬ wosci nosnej, przy czym nadawane drganie nos¬ ne moduluje sie sygnalem modulujacym w posta¬ ci powtarzajacych sie par impulsów o odstepach pomiedzy kazda para^, zmieniajacych sie wraz z separacja wysokosciowa dwóch stacji, pomiedzy którymi pragnie sie nawiazac lacznosc. Sygnal jest przeto nadawany kodem, przeznaczonym dla danej wysokosci. Stacja odbiorcza, oddalona od stacji nadawczej, odbiera wszystkie nadawane sygnaly bez wzgledu na ich kod wysokosciowy, lecz zuzytkowuje jedynie te skladniki modula- cyjne tych odbieranych sygnalów falowych, któ¬ re odpowiadaja kodowi wysokosciowemu, na jaki odbiornik jest selektywnie nastrojony. Deszy- fracja jest dokonywana normalnie automatycz¬ nie za pomoca barometru lub innego przyrzadu, wrazliwego na wysokosc.* Urzadzenie wedlug wynalazku moze spelniac niektóre lub wszystkie funkcje nawigacji i kontro¬ li pojazdów powietrznych. Stacja nadawcza moze byc np. unoszona przez pojazd powietrzny, a sta¬ cja odbiorcza moze byc umieszczona na ziemi jako czesc skladowa stacji orientacyjnej, dajacej jedy¬ nie odpowiedz na transmisje szyfrowane, repre¬ zentujace dana wysokosc lotu. Wieksza liczba tych' ostatnich .stacji moze byc rozmieszczona w od¬ stepach 15 lub 30 Ton wzdluz trasy lotu pojaz¬ dów powietrznych^ lecacych na z góry wybranej! wysokosci, np. 1500 m. Nadawany przez nie syg^ nal odzewowy moze byc odebrany przez pojazd powietrzny jedynie na wlasciwej wysokosci- Wskazuje on wzgledne polozenie stacji orienta¬ cyjnych. Pilot pojazdu powietrznego podaza w ten sposób kursem ustalonym przez stacje orien¬ tacyjne zupelnie tak, jak gdyby podazal w ciem¬ na noc wzdluz sznura swiatel, rozmieszczonych wzdluz autostrady. Stacje orientacyjne nie daja- odpowiedzi na transmisje, pochodzace od pojaz¬ dów powietrznych, lecacych na innej, niz z gó¬ ry obrana, wysokosci, których transmisje moga odbierac i na te transmisje odpowiadac inne sta¬ cje orientacyjne, sluzace do ustalenia tego same¬ go lub calkowicie odrebnego kursu pojazdów po¬ wietrznych na innej z góry obranej wysokoscia Te ostatnie odpowiedzi nie odpowiadaja oczy¬ wiscie wlasciwemu kodowi wysokosciowemu, za pomoca którego pojazdy powietrzne, lecace wzdluz pierwszej z omawianych tras, moglyby uzyski¬ wac jakiekolwiek wskazówki co do kursu, tak iz n# podstawie separacji wysokosciowej mozna ustanowic liczne niezwiazane ze soba kursy w~ dowolnych kierunkach dla uzytku pojazdów po¬ wietrznych, lecacych na z góry obranej wysokos¬ ci. Taki sposób nawigacji i kontroli ruchu pojaz¬ dów powietrznych dazy do utrzymania pojazdu powietrznego, lecacego wzdluz przepisanego kur¬ su, na wlasciwej dla danego kursu wysokosci, al¬ bowiem pojazd powietrzny nie otrzymuje odpo¬ wiedzi, gdy jego wysokosc staje sie zbyt duza lub za mala dla danego kursu. Zachodzi to przede- wszystkim w tym przypadku, gdy kod transmisji jest kontrolowany na podstawie wysokosciowej, np. za pomoca barometru lub radiowego wyso- kosciomierza.Jezeli opisany sposób nawigacji i kontroli ru¬ chu pojazdów powietrznych rozpowszechni sie tak, ze kazdy pojazd powietrzny bedzie posiadatstacje orientacyjna samoczynnie kontrolowana, wówczas pozadane bedzie zastosowanie urzadze¬ nia, dajacego wskazówki ostrzegawcze kazdemu pojazdowi powietrznemu, dotyczace odleglosci i kierunku lotu wszystkich innych pojazdów po¬ wietrznych, lecacych na tej samej wysokosci. W ten sposób stworzone zostana warunki, w któ¬ rych kazdy pilot ponosi pelna odpowiedzialnosc- za nawigacje swego pojazdu powietrznego wzdluz przepisanego kurau na z góry obranej wysokosci, przy czym przy stosowaniu urzadzenia wedlug wy¬ nalazku moze on te odpowiedzialnosc przyjac choc¬ by naw*et wszystkie samoloty lecialy w warun¬ kach nadzwyczaj malej widocznosci. W przypada ku, gdy tego wymagaja okolicznosci, dzieki urza¬ dzeniu wedlug wynalazku pilot moze bezpiecznie ustalic swój wlasny sposób poruszania sie wzdluz kursu. Inni piloci, lecacy za tym pierwszym pi¬ lotem na tym samym kursie i znajacy w kazdej chwili dokladne polozenie wszystkich pojazdów powietrznych na tej wysokosci, moga przyjac i stosowac sposób poruszania sie pierwszego pilo¬ ta albo moga ustanowic inne sposoby poruszania sie. Elastycznosc-operowania jest znacznie zwiek¬ szona przez zastosowanie recznej kontroli dla u- mozliwienia pilotowi pojazdu powietrznego zmia¬ ny pracy jego nadajnika z typu transmisji auto¬ matycznie kontrolowanej wysokoscia na recznie wybierana transmisje wysokosciowa, a to w tym celu, aby umozliwic mu zbadanie sytuacji ruchu w sasiedztwie i na jakiejkolwiek innej wysokosci.Pilot moze np. wyczuc, ze ruch w jego wlasnej strefie staje sie zbyt zageszczony, by mozna by¬ lo utrzymac odpowiednie bezpieczenstwo lotu i moze on w zwiazku z tym pragnac zbadac ge¬ stosc ruchu w jednej lub kilku strefach, polozo¬ nych pod lub nad nim. Reczna kontrola wspom¬ nianego wyzej typu umozliwi mu przeprowadze¬ nie tego badania i przeniesienie sie do innej wy¬ branej strefy w celu unikniecia tym przeniesie¬ niem sie niebezpiecznych warunków lotu.Urzadzenie moze równiez obejmowac stacje orientacyjne, umieszczone na ziemi przy kazdej niebezpiecznej przeszkodzie wzdluz przepisanego luirsu. Kazda z.takich stacji jest tak urzadzona, ze odpowiada na wszystkie transmisje, nadawane przez pojazdy powietrzne w przypadku, gdy kod wysokosciowy transmisji wskazuje, ze wysokosc lotu pojazdu powietrznego jest mniejsza, anize¬ li to jest potrzebne dla bezpiecznego przelotu nad przeszkoda. Tego rodzaju1 odzewy sa ma sie ro¬ zumiec odbierane przez urzadzenie, znajdujace sie w pojezdzie, i przetwarzane na kryteria wzglednego polozenia stacji orientacyjnej, polo¬ zonej przy przeszkodzie, aby umozliwic pojazdo¬ wi powietrznemu bezpieczny lot dokola lub po¬ nad przeszkoda. Tego rodzaju stacja orientacyj¬ na moze np. byc umieszczona w miescie na szczy¬ cie wysokiego budynku i moze podawac ostrze¬ zenia wszystkim pojazdom powietrznym, leca¬ cym na wysokosci mniejszej niz 120 lub 150 m ponad szczytem budynku. Te ostrzezenia umozli¬ wia pilotowi taka nawigacje, przy której wszel¬ kie niebezpieczenstwo zderzenia sie z dana prze¬ szkoda bedzie wykluczone.W urzadzeniach nawigacji i kontroli ruchu opisanego wyzej typu moze byc rzecza pozadana dostarczenie centralnemu dyspozytorowi kontroli ruchu w jego biurze wiadomosci co do posuwa¬ nia sie pojazdów powietrznych wzdluz przepisa¬ nego kursu. W tym celu mozna zastosowac na¬ dajniki, umieszczone na ziemi wzdluz trasy, slu¬ zace do nadawania sygnalów wysokosciowych dla pojazdów powietrznych, korzystajacych z tej trasy. Kazdy pojazd powietrzny jest wówczas zaopatrzony w odbiornik, któr^ w przypadku, gdy dany pojazd leci na wysokosci przepisanej dla danego kursu, reaguje na nadawany sygnal i uruchamia nadajnik, znajdujacy sie w powietrzu.Ten ostatni nadaje odpowiedz w postaci sygnalu, który moze zawierac znaki rozpoznawcze danego pojazdu powietrznego. Odpowiedz ta jest odbie¬ rana przez odbiornik, wspólpracujacy z nadajni¬ kiem, znajdujacym sie na ziemi, a otrzymana wiadomosc zostaje przekazana przewodowo lub droga radiowa centralnemu dyspozytorowi kon¬ troli ruchu, który zuzytkowuje ja do. ciaglego u- stalania polozenia i w razie potrzeby tozsamosci kazdego pojazdu powietrznego, lecacego wzdluz danego kursu. Nadajnik, umieszczony na ziemi, moze pracowac na takim kodzie wysokosciowym, aby jego transmisje byly odbierane i aby odpo¬ wiedz na nie mogla byc udzielona przez wszyst¬ kie pojazdy powietrzne, lecace wzdluz- danej tra¬ sy i to bez wzgledu na ich wysokosc, a to w celu wskazywania centralnemu dyspozytorowi kontro¬ li ruchu gestosci ruchu w kazdym punkcie wzdluz trasy bez wzgledu na wysokosc.Jak widac z powyzszego krótkiego opisu urza¬ dzenie, bedace przedmiotem wynalazku, jest nad¬ zwyczaj elastyczne i moze miec szerokie zastoso¬ wanie.Nadajnik 10, wysylajacy zapytania, uwidocz¬ niony na fig. 1, zawiera generator 11, sluzacy do wytwarzania sygnalów o modulacji w posta¬ ci fali pulsujacej ze stala czestotliwoscia, która moze wynosic np. od szesciesieciu do dwóch ty¬ siecy impulsów na sekunde. Obwód wyjsciowy generatora 11 jest sprzezony z obwodem wejscio¬ wym generatora 12 podwajajacego impulsy, któ¬ ry szczególowo zostanie opisany nizej. Praca ge¬ neratora 12 jest kontrolowana przez wysokoscio- mierz 13. Obwód wyjsciowy generatora 12 jest sprzezony z modulacyjnym obwodem wejsciowym _ 4 _generatora sygnalów 15, obwócf zas wyjsciowy generatora 15 jest sprzezony z antena 16, sluza¬ ca do promieniowania sygnalu modulowanego.Na fig. 2 przedstawiono urzadzenia drugiej, oddalonej^od pierwszej, stacji, sluzace do obiera¬ nia sygnalu modulowanego i wytwarzania w od¬ powiedzi sygnalu odzewowego, skladajacego sie z dwóch zmiennych czesci, zmieniajacych sie wraz ze zmiana sygnalu modulowanego nadajnika, wy¬ sylajacego zapytania. W jednej z postaci wyna¬ lazku^ sygnal odzewowy ma postac, odpowiada¬ jaca postaci sygnalu macierzystego i zawieraja¬ ca jej dwie zmienne czesci, np. postac fali im¬ pulsowej, w której odstep pomiedzy krawedzia¬ mi znamionowymi dwóch po sobie nastepujacych impulsów zmienia sie odpowiednio do takichze zmian sygnalu macierzystego.' Urzadzenie zawiera odbiornik 17, którego ob¬ wód wejsciowy jest sprzezony z antena 18 i któ¬ ry stanowi czesc skladowa nadajnika odzewowe¬ go 19. Nadajnik odzewowy 19 jest zaopatrzony w urzadzenia kontrolujace o okresie pracy, za¬ poczatkowanym w chwilach z góry ustalonych, gdy zjawia sie np. znamionowa krawedz pierw¬ szego impulsu pochodnego. Urzadzenie kontrolne zawiera zespól deszyfratora 20 (który zostanie szczególowo opisany nizej), obwód wejsciowy któ¬ rego jest sprzezony z obwodem wyjsciowym od¬ biornika 17. Wysokosciomierz 21 kontroluje prace zespolu 20. Wspomniane wyzej urzadzenie obejmuje generator odzewowy 22, którego obwód wejsciowy jest sprzezony z obwodem wyjsciowym zespolu deszyfratora 20, a obwód wyjsciowy z obwodem wejsciowym wzmacniacza 23 i z obwo¬ dem odbiornika 17, regulujacym poziom mocy.Obwód wyjsciowy wzmacniacza 23 jest sprzezo¬ ny z obwodem modulujacym generatora 2A. Ob¬ wód wyjsciowy generatora 2U jest sprzezony z zespolem anten 25. Zes*poly 22, 23 i 2U stanowia nadajnik wlasciwy w nadajniku odzewowym 19, sluzacy do nadawania modulowanego sygnalu bedacego odzewem, który w pewnych przypad¬ kach moze byc szyfrowany do celów np. identy¬ fikacji. ¦ Na pierwszej stacji (fig. 1) znajduje sie u- rzadzenie, sluzace do odbierania sygnalu, nada¬ wanego przez nadajnik odzewowy 19, oraz do zu¬ zytkowania skladowych modulacyjnych tego syg¬ nalu w celu dostarczania wskazówek, które moga badz zwyczajnie wskazywac, ze otrzymano odpo¬ wiedz, w przypadku, gdy obwód wyjsciowy tego odbiornika jest przylaczony do pary sluchawek, badz tez wskazywac odleglosc pomiedzy obydwie¬ ma stacjami lub kierunek w jakim druga stacja sie znajduje, albo tez ma postac zespolu 26, zwa¬ nego dalej odbiornikiem odzewowym, który w u- widocznionym na rysunku przykladzie jest typu dajacego wskazówki jednoczesnie co do odleglos¬ ci i kierunku nadajnika odzewowego 19 w sto¬ sunku do nadajnika zapytan '10 i odbiornika od¬ zewowego 26. Odbiornik 26 jest zaopatrzony w pare kierunkowych zespolów antenowych 27, 28 o nieznacznie zachodzacych na siebie charakte¬ rystykach kierunkowych w plaszczyznie pozio¬ mej i slabej kierunkowosci w plaszczyznie piono¬ wej. Te zespoly anten sa sprzezone z indywidual¬ nymi obwodami wejsciowymi urzadzenia 29, po¬ siadajacego wspólny obwód wyjsciowy, sprzezo¬ ny z obwodem wejsciowym odbiornika 30. Sygnal modulujacy, wytworzony w obwodzie wyjscio¬ wym generatora 12, jest doprowadzany do regu¬ lujacego wzmocnienie obwodu odbiornika 30 w celu, który zostanie podany nizej. ObWód wyj¬ sciowy odbiornika 30 jest sprzezony poprzez wzmacniacz i przesuwnik fazy 31 z para oznaczo¬ nych litera H poEiomo odchylajacych elektrod w lampie katodowej 82, Obwód wyjsciowy odbior¬ nika 30 moze ]byc równiez sprzezony z para slu¬ chawek P w przypadku, gdy pozadany jest slu¬ chowy odbiór odzewów. Odbiornik odzewowy 26 zawiera równiez generator 33, wytwarzajacy sy¬ gnaly kontrolne, którego obwód wyjsciowy jest sprzezony z para pionowo odchylajacych elektrod V lampy katodowej 32. Obwód sygnalów synchro¬ nizujacych generatora 33 jest sprzezony z ob¬ wodem wyjsciowym generatora 11, którego im¬ pulsy synchronizuja generator 33. Odbiornik od¬ zewowy 26 zawiera ponadto generator 3U, wy¬ twarzajacy sygnaly kontrolne, którego obwód wyjsciowy jest' sprzezony z obwodem kontrolnym urzadzenia 29 i z obwodem kontrolnym zespolu 31.Sposób dzialania opisanegor wyzej urzadzenia komunikacyjnego wyjasnia fig. 3 rysunku.. Ge¬ nerator 11 wytwarza sygnal w postaci fali okre¬ sowo pulsujacej, przedstawionej krzywa A i do¬ prowadza impulsy tego sygnalu w chwili to do generatora 12, podwajajacego impulsy. Szczegó¬ lowy sposób pracy tego ostatniego zostal roz¬ patrzony nizej, tu jednakze nalezy zaznaczyc, ze- generator 12 wytwarza sygnal w postaci fali po¬ wtarzajacych sie par impulsów, (jak to przed¬ stawiono krzywa B), o odstepie a miedzy ich krawedziami znamionowymi, regulowanym przez wysokosciomierz 13, np. barometr, regulujacy w zaleznosci od cisnienia barometrycznego. Gdy na¬ dajnik zapytan 10 i odbiornik odzewowy 26 sa unoszone przez pojazd powietrzny, to dzieki re¬ gulacji, dokonywanej przez wysokosciomierz 13, odstep a pomiedzy parami impulsów sygnalu, wytworzonego przez generator 12, zmienia sie* wraz z wysokoscia lotu pojazdu powietrznego- Sygnal, wytwarzany przez generator 12 dopro¬ wadzony do modulacyjnego obwodu .wejsciowego* — 5—generatora 15, moduluje sygnal, wytwarzany przez ten generator. Sygnal zmodulowany zosta¬ je wypromieniowany .przez anteny 16.Sygnal nadajnika zapytan 10 jest odbierany pr^zez odbiornik 17 odleglego nadajnika odzewo¬ wego 19, a modulacyjne skladowe tego sygnalu sa wyodrebniane przez odbiornik i doprowadzane z ujemna biegunowoscia do obwodu wejsciowego .deszyfratora 20, jak to przedstawiono krzywa C.Sposób dzialania deszyfratora 20 zostanie szcze¬ gólowo omówiony nizej, tu jednakze nalezy po¬ dac, ze zaczyna on pracowac w chwili t\ przy zjawieniu sie krawedzi znamionowej pierwszego impulsu kazdej pary impulsów. Praca deszyfra- tora 20 jest tak kontrolowana przez wysokoscio- mierz 21, ze powstaje w nim sygnal w postaci fali impulsów, przedstawiony krzywa D, o kra¬ wedzi znamionowej, zjawiajacej sie po czasie U po zapoczatkowaniu pracy deszyfratora 20. Odstep czasu U jest regulowany przez wysokosciomierz 21, którym moze byc zwyczajny barometr, tak ze odstep ten zmienia sie wraz z wysokoscia lotu pojazdu powietrznego. Deszyfrator 20 jest urza¬ dzony, tak, ze przekazuje generatorowi 22 drugi impuls kazdej pary, powstalej w obwodzie wyj¬ sciowym odbiornika 17, przy czym jedynie wów¬ czas, gdy powstaja, impulsy w deszyfratorze 20' takie, jak przedstawiono krzywa D. Jest wiec -tak urzadzony, ze przekazuje s^jgnal podczas o- kresu czasu U, jezeli odleglosc a miedzy impul¬ sami odpowiada mniej wiecej odstepowi czasu U.To moze zajsc, gdy wysokosciomierz 13 nadaj¬ nika 10 znajduje sie na tej samej wysokosci, co wysokosciomierz 21 nadajnika odzewowego 19.Jezeli drugi impuls kazdej pary zostaje przeka¬ zany przez deszyfrator 20 do generatora 22, po¬ wstaje sygnal, przedstawiony krzywa E: Kazdy impuls tego sygnalu zapoczatkowuje powstanie odpowiadajacego mu impulsu lub grupy impul¬ sów sygnalu odzewowego. Postac sygnalu odze¬ wowego, np. ilosc, czas trwania oraz odstepy je¬ go impulsów, identyfikuja pojazd powietrzny, u- noszacy nadajnik odzewowy 19, lub wysokosc lotu teao pojazdu, lub jedno i drugie. Sygnal ten, przedstawiony krzywa F, jest dostarczany po¬ przez wzmacniacz 23 do obwodu wejsciowego ge¬ neratora 2U w celu zmodulowania fali nosnej w tym ostatnim. Sygrial zmodulowany jest wypro- mieniowywany przez antene 25 jako sygnal od¬ zewowy. Sygnal z generatora 22 jest równiez' do¬ prowadzany do regulujacego poziom obwodu od¬ biornika 17 w eelu zapobiezenia wzbudzania tego ostatniego podczas wypromieniowywania kazde¬ go impulsu z anteny 25, co daje pewnosc, ze na¬ dajnik 19 nie bedzie odpowiadal na wlasne trans¬ misje. : ^7 i Niech praca deszyfratora 20 pod kontrola wysokosciomierza 21 jest taka, ze krawedz zna¬ mionowa kazdego impulsu wytworzonego pr/zez niego sygnalu zjawia sie w odstepie czasu ~t'- lub £"2 po zapoczatkowaniu pracy deszyfratora w chwili tu Sygnal ten ma wówczas postac fali, przedstawionej krzywyrni D' lub D". Stad widac, ze drugi impuls kazdej pary impulsów, powsta¬ lej w obwodzie wyjsciowym odbiornika 17, nie jest wówczas przekazywany przez deszyfrator 20 i wobec tego nadajnik odzewowy 19 nie nadaje sygnalu odzewowego. Tego rodzaju warunki mo¬ ga zaistniec np. wted^, gdy pojazd powietrzny, unoszacy nadajnik odzewowy 19, znajduje sie na wysokosci mniejszej lub wiekszej od tej, na któ¬ rej znajduje sie pojazd powietrzny, unoszacy na¬ dajnik zapytan 10.Sygnal odzewowy nadajnika odzewowego 19 jest odbierany za pomoca zespolu 27 i 28 odbior¬ nika odzewowego 26 i doprowadzany do urzadze¬ nia przelaczajacego 29. Generator 3U urzadzenia przelaczajacego wytwarza sygnal, który w taki sposób kontroluje urzadzenie przelaczajace 29, ze zespoly anten 27 i 28 sa na zmiane przylaczane do obwodu wejsciowego odbiornika 30. Poniewaz zespoly anten. 27 i 28 sa kierunkowe, moc sygna¬ lu, odebranego przez antene 27, jest taka sama, jak moc sygnalu odebranego przez antene 28, gdy nadajnik odzewowy 19 jest unoszony przez pojazd powietrzny, znajdujacy sie przed zespo¬ lami anten 27 i 28. Zespoly anten 27 i 28 oczy¬ wiscie odbieraja równiez pewna ilosc energii bezposrednio z anteny 16 nadajnika zapytan 10.W tym samym czasie, gdy energia ta jest do¬ starczana przez urzadzenie przelaczajace 29 do odbiornika 30, do kontrolujacego poziom obwodu odbiornika doprowadzany jest sygnal modulacyj- ny, wytworzony w obwodzie wyjsciowym generato¬ ra 12 podwajajacego impulsy. Sygnal modulacyj- ny w taki sposób kontroluje poziom mocy odbiorni- , ka 30, ze ten ostatni nie przenosi energii sygnalu odebranego bezposrednio przez zespoly antenowe 27 i 28 z anteny 16 nadajnika zapytan, a to w celu zapobiezenia zablokowaniu odbiornika ener¬ gia, bezposrednio odebrana z nadajnika zapytan.Odbiornik 30 wyodrebnia skladowe modula¬ cyjne odebranego sygnalu i doprowadza je po¬ przez wzmacniacz i przesuwnik fazy 31 do pozio¬ mych elektrod odchylajacych H lampy katodo¬ wej 32. Sygnal, wytworzony przez generator 31^ w taki sposób kontroluje zespól 31, ze skladowe modulacyjne sa doprowadzane do lampy katodo¬ wej 32 na przemian wprost i z faza, odwrócona w synchroJiizmie z dokonywanym na przemian przylaczaniem zespolów anten 27 i 28 do odbior¬ nika 30. W konsekwencji jedna biegunowosc syg¬ nalu modulacyjnego, doprowadzonego do lampykatodowej 32, odpowiada odbiorowi za pomoca zespolu anten 27, podczas gdy odwrócona faza doprowadzonego sygnalu modulacyjnego odpowia¬ da odbiorowi za pomoca zespolu anten 28. Przez obracanie zespolu .anten 27 i 28 dopóty, dopóki skladowe modulacyjne obu biegunowosci nie be¬ da mialy jednakowej amplitudy, mozna latwo u- stalic azymut odpowiadajacego nadajnika odze¬ wowego. Ponadto do pionowych elektrod odchy¬ lajacych V lampy katodowej 32 doprowadza sie. napiecie w ksztalcie zebów pily, wytworzone przez generator 33,. praca którego jest synchronizowa¬ na sygnalem, wytwarzanym przez generator 11.Okresowosc sygnalu rozkladajacego obrazy jest wiec taka sama, jak sygnalu, wytworzonego przez generator 11, jednakze czas trwania skladowej w ksztalcie zebów pily jest na ogól znacznie krót¬ szy od okresu napiecia rozkladajacego obrazy i posiada wartosc, zalezna od pozadanego maksy¬ malnego zasiegu dzialania urzadzenia komunika- cyjnego. Sygnal rozkladajacy obrazy, doprowa¬ dzony do pionowych elektro odchylajacych lampy katodowej 32, powoduje pionowy ruch rozklada¬ jacy wiazki promieni elektronowych tej lampy, podczas gdy skladowe modulacyjne, doprowadzo¬ ne do poziomych jelektrod odchylajacych lampy, powoduja poziome odchylenie wiazki promieni.Ekran lampy katodowej 32 przedstawia fig. 4 rysunku, przy czym przyjeto, ze poczatek kazdej trasy pionowej znajduje sie na dolnym brzegu ekranu swietlacego. Pierwszy impuls P, stano¬ wiacy odzew, zjawia sie w odleglosci d od po¬ czatku trasy pionowej i jest polozony niesyme¬ trycznie w stosunku do tej trasy. Impuls P wska¬ zuje, ze odpowiadajacy nadajnik odzewowy znaj¬ duje sie w odleglosci d, wyrazonej w km, od ze¬ spolu, skladajacego sie z nadajnika zapytan i od¬ biornika odzewowego, a ponadto, ze polozony on jest po jednej stronie plaszczyzny symetrii cha¬ rakterystyk. kierunkowych zespolów anten 27 i 28 odbiornika odzewowego. Czas trwania impul¬ su P moze sluzyc do zidentyfikowania pojazdu powietrznego, unoszacego odpowiadajacy nadaj¬ nik odzewowy, albo toL moze wskazywac, ze ten pojazd powietrzny leci w kierunku, objetym, z gó¬ ry ustalonym kwadrantem kompasu. Na fig. 4 uwidoczniono równiez pare odzewowych impul¬ sów P\ polozonych w odleglosci d\ od poczatku pionowej trasy i symetrycznie wzgledem niej.Wskazuje to, ze drugi odpowiadajacy nadajnik odzewowy znajduje sie w wyrazonej w km od¬ leglosci d\ od zespolu nadajnik zapytan — od¬ biornik odzewowy wprost przed zespolami anten 27 i 28, a zgrupowanie dlugiego impulsu z naste¬ pujacym po nim impulsem krótkim identyfikuje pojazd powietrzny badz kierunek jego lotu.W. praktyce jest korzystniej, gdy sygnal, wy¬ twarzany przez generator 15 nadajnika zapytan: 10 i odbierany przez odbiornik 17 nadajnika od¬ zewowego 19, posiada czestotliwosc, rózniaca sie od czestotliwosci, wytwarzanej przez generator 2U nadajnika odzewowego i odbieranej przez od¬ biornik 30 odbiornika odzewowego. 26. Takie sto¬ sowanie róznych czestotliwosci transmisji ma te zalete, ze odbiornik 30 odbiornika odzewowego 26 nie odbiera impulsów, nadawanych "przez nadaj¬ nik zapytan 10 i odbitych przez taki czy inny staly, lub ruchomy obiekt. Tego rodzaju impulsy odbite, gdyby zostaly odebrane, sprawialyby klo¬ pot pilotowi pojazdu powietrznego nawet wów¬ czas, gdyby dawaly sie latwo odrózniac od poza¬ danych odpowiedzi odleglego nadajnika odzewo¬ wego.W przypadku, gdy- urzadzenie wedlug wyna¬ lazku jest urzadzeniem do nawigacji i kontroli ru¬ chu pojazdów powietrznych, korzystniej jest, aby wysokosciomierz 13 nadajnika zapytan 10 i wy- sokosciomierz 21 nadajnika odzewowego 19 byly wyregulowane i wyskalowane w fabryce tak, aby wskazywaly absolutna wysokosc nad poziomem morza przy normalnym cisnieniu barometrycz- nym. Zapewnia to jednakowe reagowanie przez wszystkie pojazdy powietrzne, jak równiez daje gwarancje, ze kazdy pojazd powietrzny, lecacy danego dnia na tej samej wysokosci, bedzie mial taki sam kod wysokosciowy bez wzgledu na pa¬ nujace warunki barometryczne.Chociaz w powyzszym opisie dzialania urza¬ dzenia przyjeto, ze zespól nadajnika zapytan — odbiornik odzewowy oraz zespól nadajnika odze¬ wowego byly unoszone kazdy przez inny pojazd powietrzny, jest rzecza jasna, ze zespól nadajnik zapytan — odbiornik odzewowy, lub tez zespól nadajnika odzewowego moze byc umieszczony na ziemi. W przypadku gdy to ma miejsce, przewi- ' dziana jest ustajona róznica wysokosci pomiedzy kontrolnym wysokosciomierzem a zespolem przez niego kontrolowanym w sposób, który zostanie dalej szczególowo opisany, wskutek czego umiesz¬ czony na ziemi zespól moze pracowac ze sztucz¬ nie narzucona kompensacja wysokosciowa, bio¬ rac pod uwage róznice wysokosci pomiedzy po¬ lozeniem naziemnym w punkcie zainstalowania a strefa ruchu powietrznego, wykorzystywana przez pojazd powietrzny, z którym pragnie sie nawiazac komunikacje.Z poprzedzajacego opisu wynalazku wynika, ze podwajajacy impulsy generator 12 nadajnika zapytan 10 i deszyfrator 20 nadajnika odzewo¬ wego 19 pracuja jako kontrolowane wysokoscia obwody opózniajace, odpowiadajace na pierwszy doprowadzony impuls w celu wytworzenia lub do¬ starczenia drugiego impulsu, opóznionego w sto¬ sunku do impulsu pierwszego.Jak widac z sygnalu, wytworzonego przez generator 12 nadajnika zapytan 1O, uwidocznio¬ nego* na fig. 3 krzywa B, krawedzie znamionowe nastepujacych po sobie impulsów kazdej pary wyznaczaja wzajemna odlegloscia jedna strefe sposród wielu stref ruchu, dostepnych dla obiek¬ tów ruchomych. Podobnie i sygnal, powstaly w obwodzie wyjsciowym odbiornika 17 i' przedsta¬ wiony krzywa C na fig. 3, ma postac, odpowiada¬ jaca sygnalowi B, i wobec tegp zawiera krawe¬ dzie znamionowe nastepujacych, po sobie impul¬ sów kazdej pary, które zmieniaja sie wraz z sy¬ gnalem modulacyjnym, wytworzonym przez ze- * spól 12 i w konsekwencji wyznaczaja jedna in¬ dywidualna' strefe ruchu sposród wiekszej liczby takich stref. ' Urzadzenie, podwajajace impulsy 12 nadaj¬ nika zapytan 10, moze byc takie, jak przedsta¬ wione na fig. 5. Generator podwajajacy impulsy sklada sie z powtarzacza impulsów 36, urzadze¬ nia 37, formujacego impulsy, zmieniacza biegu¬ nów 38 i wzmacniacza 35. Zmieniacz biegunów ,38 posiada obwód wejsciowy, sprzezony z obwodem wyjsciowym generatora impulsów 11, oraz ob¬ wód wyjsciowy, sprzezony z obwodem wejscio- . wym wzmacniacza 35. Powtarzacz impulsów 36 "zawiera triode 39 o elektrodach wejsciowych, sprzezonych z obwodem wyjsciowym generatora impulsów 11 oraz o elektrodach wyjsciowych, sprzezonych z elektrodami drugiej triody 40.Pomiedzy elektrode rozrzadcza i katode lam¬ py * 39 wlaczony jest nastawny opornik 41, zao¬ patrzony w ruchomy dokola punktu 43 kontakt 42. Kontakt 43 jest mechanicznie polaczony z wy- sokosciomierzem 13.. Obwody katodowe lamp 39 i 40 posiadaja wspólny opornik katodowy .££.Elektrody wyjsciowe lampy 40 sa sprzezone z elektrodami wejsciowymi lampy. 39 poprzez maly kondensator 45. Przelacznik 46 #uzy do laczenia elektrody rozrzadczej lampy 39 z jej katoda badz poprzez opornik 41, badz tez poprzez recznie na¬ stawny opornik 47. Recznie nastawiane urzadze¬ nie kontrolne 48 sluzy do obracania opornika 41 w stosunku do jego kontaktu 42. * ' • Urzadzenie do formowania impulsów 37 za¬ wiera lampe elektronowa 50 o elektrodach wej¬ sciowych, sprzezonych poprzez kondensator 51, oraz kondensator 45 z elektrodami wyjsciowymi /lampy 40 powtarzacza impulsów 36. Elektroda rozrzadcza lampy 50 otrzymuje takie napiecie poczatkowe poprzez opornik 49 ze zródla napie- * -cia ujemnego, oznaczonego litera —C, ze lampa 50 normalnie jest zablokowana. Anoda lampy 50 jest •sprzezona poprzez uzwojenie pierwotne 52 trans¬ formatora 53 ze zródlem napiecia, oznaczonym litera +B. Urzadzenie do formowania impul¬ sów 37 zawiera równiez druga lampe elektrono- wa 54, której elektrody wyjsciowe sa polozone równolegle z elektrodami wyjsciowymi lampy 50 i której elektroda rozrzadcza otrzymuje napiecie poczatkowe ze zródla oznaczoneao litera —Ci, po¬ przez opornik 55 i wtórne uzwojenie 56 trans¬ formatora 53. Poprzez opornik 55 przylaczony jest obwód opózniajacy 57. Urzadzenie do formo¬ wania impulsów 37 posiada poza tym trzecia lampe elektronowa 58, której elektroda rozrzad¬ cza otrzymuje napiecie poczatkowe ze zródla u- jemnego potencjalu, oznaczonego litera —Ci, po¬ przez trzecie uzwojenie 59 transformatora 53.Obciazeniem lampy 58 jest opór katodowy 60, który jest sprzezony z obwodem wejsciowym wzmacniacza 35. % Dzialanie opisanego wyzej generatora podwa: jajacego impulsy wyjasniaja krzywe, uwidocz¬ nione na fig. 6 rysunku, na której impuls sygna¬ lu, wytworzonego przez generator impulsów 11, jest oznaczony litera G. Impulsy tego sygnalu sa /doprowadzone do generatora podwajajacego im¬ pulsy z biegunowoscia ujemna. Sygnal ten jest doprowadzany do zmieniacza biegunów 38, który odwraca biegunowosc impulsu i doprowadza syg¬ nal o impulsach dodatnich do obwodu wejscio¬ wego wzmacniacza 35. Sygnal generatora 11 jest równiez doprowadzany do elektrod wejsciowych lampy elektronowej 39 powtarzacza impulsów 36.Elektroda rozrzadcza tej lampy posiada normal¬ nie male napiecie poczatkowe lub tez nie po¬ siada zadnego napiecia poczatkowego w stosun¬ ku do jej katody, tak ze lampa ta normalnie prze¬ wodzi. Prad lampy 39 przeplywa przez jej opór % katodowy -4-4 i wytwarza spadek napiecia wy¬ starczajacy dla zablokowania lampy 40.Gdy do elektrod wejsciowych lampy 39 dopro¬ wadzi sie ujemny impuls sygnalu generatora //, nastepuje zmniejszenie pradu anodowego tej lampy, wskutek czego elektroda rozrzadcza lam¬ py 40 uzyskuje potencjal dostatecznie dodatni dla zapoczatkowania przeplywu pradu anodowe¬ go w tej lampie. To kolejno powoduje doprowa¬ dzenie .potencjalu ujemnego poprzez kondensa¬ tor 45 do elektrody rozrzadczej lampy 39 i re¬ dukcje pradu anodowego tej lampy. W lampie H9 szybko zanika prad anodowy, podczas gdy lampa 40 szybko osiaga pelna przewodnosc. Napiecie, doprowadzone do elektrody rozrzadczej lampy elek¬ tronowej 39, rosnie, gdy kondensator 45 wyladowu¬ je sie poprzez obwód, zawierajacy opornik 41 i przestrzen anoda — katoda lampy 40. Po pewnym czasie uzyskuje sie takie napiecie poczatkowe, zer zapoczatkowany zostaje przeplyw pradu anodo¬ wego w lampie 39. Gdy to zaistnieje, wówczas do elektrody rozrzadczej lampy 40 zostaje doprowa¬ dzony z obwodu wyjsercowego lampjr 39 potencjal ujemny, przez co zostaje zmniejszony prad ano-dowy lampy UO, co z kolei powoduje doprowadze¬ nie potencjalu dodatniego z obwodu wyjsciowe¬ go lampy AO do elektrody rozrzadczej lampy 39 i dalszy wzrost pradu anodowego tej ostatniej.? Trwa to, dopóki w lampie UO nie zaniknie prad anodowy a lampa 39 nie osiagnie pelnej przewod¬ nosci.Potencjal anodowy lampy UO ^ czasie cyklu pracy opisanego wyzej jest przedstawiony na fig. 6 krzywa H. Jak widac .z tej krzywej zmiany te¬ go potencjalu maja postac fali pulsujacej o cza¬ sie trwania impulsu zaleznym od szybkosci wy- - ladowywania sie kondensatora A5 poprzez opor¬ nik Ul. Czas wiec trwania impulsu moze byc re¬ gulowany przez nastawianie opornika Ul, który ma wartosc opornosci, kontrolowana wysokoscio- mierzem 13, a przeto zmieniajaca sie wraz ze zmiana cisnienia atmosferycznego. Jak wynika z powyzszego, czas trwania kazdego impulsu po¬ tencjalu, wytworzonego w obwodzie wyjsciowym lampy UO, jest kontrolowany przez wysokoscio¬ mierz 13.Potencjal ten jest doprowadzany poprzez kon¬ densator 51 do elektrod wejsciowych lampy ka¬ todowej 50. Kondensator 51 i opór siatkowy 19 lampy 50 zmieniaja doprowadzony potencjal w celu wytworzenia zmian potencjalu przedstawio¬ nych krzywa /, zlozona z impulsu ujemnego i na¬ stepujacego po nim impulsu dodatniego, odpo¬ wiadajacych znanwonowej i opózniajacej krawe¬ dzi' doprowadzonego impulsu potencjalu. .Lampa elektronowa 50 otrzymuje normalnie napiecie po¬ czatkowe ze zródla ujemnego potencjalu —C, któ¬ re ja blokuje, tak ze impuls ujemny nie ma wply¬ wu na prace tej lampy. Impuls dodatni zapoczat¬ kowuje natomiast frezeplyw pradu anodowego w lampie 50, a prad ten, przeplywajac przez pier¬ wotne uzwojenie 52 transformatora 53, wzbu¬ dza napiecie w uzwojeniu wtórnym 56 tegoz transformatora. Wzbudzone napiecie zostaje do¬ prowadzone z biegunowoscia dodatnia do .elektro¬ dy rozrzadczej lampy 5U w celu zapoczatkowania przeplywu przez te lampe pradu anodowego.Elektroda rozrzadcza lampy 5U staje sie dosta¬ tecznie dodatnia, aby spowodowac prad wytwa¬ rzajacy na oporniku 55 impuls ujemny, doprowa¬ dzany do zacisków wejsciowych obwodu opóznia¬ jacego 57. Lampa 50 przestaje przewodzic prad przy koncu trwania impulsu potencjalu dodat¬ niego, doprowadzonego do jej elektrody rozrzad¬ czej, jednakze transformator 53 ma dostateczna indukcyjnosc, aby prad^ anodowy lampy 5U nie mógl osiagnac swej wartosci maksymalnej w "krótkim okresie czasu. Mniej wiecej przy koncu tego okresu czasu impuls, doprowadzony wczes¬ niej do obwodu opózniajacego 57, dotarl do kon- gunowosci do zacisków wejsciowych tego obwo¬ du, skad zostaje doprowadzony do elektrody roz¬ rzadczej lampy 5U i nadaje tej lampie napiecie poczatkowe, powodujace zanik pradu anodowego.Okres czasu, podczas którego prad anodowy prze¬ plywa przez lampe 5U, jest wiec okreslony okre¬ sem czasu, potrzebnym dla impulsu tw celu prze¬ plyniecia obwodu opózniajacego 57 i powrócenia po odbiciu do jego zacisków wejsciowych. Opisa¬ na praca wymaga, aby odbity impuls posiadal te sama biegunowosc, co i impuls doprowadzony do zacisków wejsciowych obwodu opózniajacego 5T.W tym celu odlegly koniec obwodu- opózniajacego jest wykonany jako obwód otwarty. ¦ . ^ Prady anodowe lamp 50 i '5U, przeplywajac przez pierwotne uzwojenie 52 transformatora 53, wzbudzaja w trzecim uzwojeniu 59 tego trans¬ formatora napiecie, przedstawione krzywa K na fig. 6. Jest rzecza jasna, ze czas trwania kazde¬ go impulsu tego napiecia ma wartosc, okreslona wartoscia opóznienia, spowodowanego przez ob¬ wód opózniajacy 57. Napiecie to jest doprowa¬ dzane z biegunowoscia dodatnia do elektrod wej¬ sciowych lampy elektronowej 58, otrzymujacej normalnie napiecie poczatkowe ze zródla potencja¬ lu ujemnego —Cs, które ja blokuje, tak iz kazdy impuls doprowadzonego napiecia zapoczatkowu¬ je przeplyw pradu anodowego w lampie 58. Na . oporniku katodowym 6,0 tej lampy zostaje wiee . wytworzone napiecie pulsujace, przedstawione krzywa L, które zostaje doprowadzone nastep¬ nie do obwodu wejsciowego wzmacniacza 35.W konsekwencji do wzmacniacza 35 dopro¬ wadza sie w chwili to, (fig.-6) pierwszy impuls dodatni, wytworzony w obwodzie wyjsciowym zmieniacza biegunowosci 38, oraz w chwili la — drugi impuls dodatry, wytworzony na oporniku katodowym 60. Zlozony sygnal, doprowadzony- do wzmacniacza, posiada wiec postac przedstawiona krzywa B na fig. 3.Z powyzszego wynika, ze odstepy czasu to -.— ta oraz wynikajacy z nich odstep a miedzy im¬ pulsami jest ustalony przez czas trwania impul¬ su potecjalu U, wytworzonego w obwodzie wyj- sciowynt lampy elektronowej UO powtarzacza im¬ pulsów 36. Poniewaz impuls ten ma czas trwania zalezny od wysokosciomierza 13, jest rzecza jas¬ na, ze odstep czasu to — ta jest równiez kontro¬ lowany przez wysokosciomierz 13. ' Z powyzszego wynika, ze do wzmacniacza 35 doprowadzany jest sygnal, skladajacy sie z par impulsów, z których kazda para ma zmienny od¬ step, kontrolowany przez wysokosciomierz 13.. W przypadku gdy zespoly nadajnik zapytan — odbiornik odzewowy urzadzenia komunikacyj¬ nego saT unoszone przez pojazd powietrzny mo-ga zajsc okolicznosci, w których pilot bedzie prag¬ nal zbadac sasiednia strefe wysokosciowa, powo¬ zona wyzej lub nizej od strefy, w której on le¬ ci, a i to w celu upewnienia sie np. czy moze on bezpiecznie zmniejszyc lub zwiekszyc wlasna wy¬ sokosc i przejsc w ten sposób do innej strefy.Zeby to umozliwic generator podwajajacy impul¬ sy, przedstawiony na fig. 5, posiada przelacznik reczny A6, za pomoca którego elektroda rozrzad- cza lampy elektronowej 39 moze byc sprzezona z katoda poprzez recznie nastawny opornik 17.Pozwala to pilotowi na reczne nastawianie opor^ nika {7 na taka wartosc, aby czas trwania im¬ pulsu potencjalu, wytwarzanego w obwodzie wyj¬ sciowym Jampy elektronowej 4.0, odpowiadal cza¬ sowi trwania impulsu, okreslajacego strefe wy¬ sokosciowa, która pragnie zbadac. Pary impul¬ sów, wytworzone przez generator podwajajacy impulsy, maja wówczas odstepy charakterystycz¬ ne dla nowej strefy wysokosciowej i wskutek te-' go sa dopasowane do zapytywania nadajników odzewowych, unoszonych przez pojazdy powietrz¬ ne w tej strefie.Jest rzecza jasna, ze w przypadku, gdy ze¬ spoly nadajnik zapytan — odbiornik odzewowy urzadzenia komunikacyjnego sa umieszczone na ziemi, cisnienie barometryczne na ich wysokos- ciomierzach nie odpowiada cisnieniu barome- trycznemu wlasciwemu dla pojazdu powietrznego lecacego w pewnej strefie wysokosciowej, np. na wysokosci 1500 ni. W celu umozliwienia stacjom, polozonym na ziemi, wysylania zapytan do takich pojazdów powietrznych generator podwajajacy impulsy tych stacji jest wyposazony, jak to uwi¬ doczniono na fig. 5, w reczne urzadzenie nastaw- cze 4.8, za pomoca którego opornik 41 moze byc obracany w stosunku do wspólpracujacego z nim kontaktu 42 w celu wytworzenia sztucznej kom¬ pensacji wysokosciowej. Raz ustalona w danym" urzadzeniu kompensacja pozostaje stala przez ca¬ ly okres istnienia urzadzenia, wskutek czego ko¬ munikacja z pojazdem powietrznym w wybranej strefie, wysokosciowej jest utrzymywana stale bez wzgledu na róznice cisnienia barometryczne- go w danej miejscowosci- Deszyfrator 20, zastosowany w nadajniku od¬ zewowym 19, przedstawiony na fig. 2, jest uwi¬ doczniony schematycznie na fig. 7 rysunku. W deszyfratorze tym stosuje sie powtarzacz impul¬ sów 36 i urzadzenie do formowania impulsów 37, jak w urzadzeniu przedstawionym na fig. 5, a po¬ nadto deszyfrator posiada wzmacniacz 62 z ob¬ wodem wejsciowym, sprzezonym z obwodem wyj¬ sciowym odbiornika 17 i obwodem wyjsciowym, sprzezonym z obwodem wejsciowym generafora 22, wytwarzajacego . sygnaly odzewowe. Wzmac¬ niacz 62 zawiera obwód regulujacy poziom, sprze- * zony z obwodem wyjsciowym urzadzenia formu¬ jacego impulsy 37. .Powtarzacz impulsów 36 jest kontrolowany przez wysokosciomierze 21 w spo¬ sób podobny do przedstawionego na fig. 5. W de¬ szyfratorze impuls dodatni potencjalu, wytwo¬ rzony w obwodzie wyjsciowym urzadzenia do formowania impulsów 37, posiada czas trwania nieco dluzszy od czasu trwania drugiego impul¬ su kazdej pary, wytworzonej w obwodzie wyjs¬ ciowym odbiornika 17 i doprowadzonej do wzmac¬ niacza 62. Pozadany czas* trwania impulsów usta¬ la sie, jak to juz wyjasniono, przez dobór war¬ tosci skladowych obwodu opózniajacego, zawar¬ tego w urzadzeniu do formowania impulsów 37.Wzmacniacz 62 otrzymuje takie napiecie poczat¬ kowe i tak pracuje, ze przekazuje do swego ob¬ wodu wyjsciowego sygnal, doprowadzony do je¬ go obwodu wejsciowego jedynie podczas trwania impulsu potencjalu, doprowadzonego z urzadze¬ nia do formowania impulsów 37 do obwodu wzmacniacza regulujacego poziom. W konsek¬ wencji, jak to wyjasniono juz w zwiazku z fig. 3, kazdy impuls potencjalu, doprowadzonego z urza¬ dzenia do formowania impulsów 37 do reguluja¬ cego poziom obwodu wzmacniacza 62, zjawia sie w?, wlasciwym odstepie czasu U, nastepujac po krawedzi znamionowej pierwszego impulsu kaz¬ dej pary, wytworzonej w obwodzie wyjsciowym odbiornika 17 i przedstawionej na fig. 3 krzywa C, drugi zas impuls kazdej takiej pary jest prze¬ kazywany przez wzmacniacz 62 w celu wytworze¬ nia w jego obwodzie wyjsciowym impulsu po¬ tencjalu, przedstawionego na fig. 3 krzywa E.Powtarzacz impulsów 36 deszyfratora moze byc zaopatrzony w reczne urzadzenia nastawcze*, opi¬ sane w zwiazku z fig. 5, za pomoca których na¬ dajnik odzewowy, w przypadku gdy jest umiesz¬ czony na ziemi, moze byc przystosowany do wy¬ sylania odpowiedzi do recznie wybranej strefy wysokosciowej lub moze byc zaopatrzony w sztuczna kompensacje wysokosciowa'.Na fig. 8 przedstawiono schematycznie czesc nadajnika zapytan, bedacego odmiana postaci wykonania wynalazku, a w zasadzie podobnego do przedstawionego na fig. 1. Podwajajacy impulsy generator 12 z urzadzenia, przedstawionego na fig. 1, jest zastapiony w tym nadajniku zapytan po¬ wtarzaczem impulsów 36, podobnym do uwidocz¬ nionego na fig. 5, oraz zmieniaczem biegunowosci 63, które oba sa wlaczone pomiedzy generator im¬ pulsów 11 a wzmacniacz 35. Jak to wyjasniono w zwiazku z fig. 5, powtarzacz impulsów 36 wytwarza impulsy potencjalu o czasie trwania kontrolowa¬ nym przez wysokosciomierz 13. Impulsy te moga miec biegunowosc odwrócona przez zespól 63 w celu doprowadzenia jako sygnalu modulacyjnego do wzmacniacza 35. W tej odmianie wynalazkufala nosna, wysylana przez nadajnik zapytan, jest modulowana za pomoca sygnalu o postaci fali pulsujacej, kazdy impuls której ma dwie zmienne czesci, wyznaczajace za pomoca ich wzglednej wartosci zmian pod kontrola wysokos- ciomierza 13 jedna indywidualna wysokosciowa strefe ruchu sposród wiecej. niz jednej takich stref, dostepnych dla obiektów ruchomych. Te dwie wzglednie zmienne czesci sa oczywiscie kra¬ wedziami znamionowymi i opózniajacymi kazde¬ go impulsu tego sygnalu, przy czym odstep po- • miedzy krawedziami znamionowymi a opóznia¬ jacymi kazdego impulsu jest kontrolowany przez, wysokosciomierz 13 w celu wyznaczania indywi¬ dualnej wysokosciowej strefy ruchu.^ Na fig. 9 przedstawiono czesc nadajnika od¬ zewowegov nadajacego sie do zastosowania wraz z nadajnikiem zapytan, uwidocznionym na fig. 8.W tym urzadzeniu z odebranego zmodulowanego sygnalu wyodrebnia sie w obwodzie wyjsciowym odbiornika 17 sygnal o postaci fali pulsujacej, kazdy impuls którego ma zmienny czas trwania, ustalony przez kontrole wysokosciowa nadajnika zapytan, który nadal sygnal. Ten wyodrebniony sygnal jest doprowadzony do obwodu rózniczku¬ jacego 6Jf., wytwarzajacego dla kazdego takiego impulsu impuls ujemny i impuls dodatni, odpo¬ wiadajacy krawedziom znamionowym i opóznia¬ jacym kazdego doprowadzonego impulsu, przy czym dzialanie to podobne jest do opisanego wy¬ zej w zwiazku z krzywa H na fig. 6. Sygnal, wy¬ tworzony przez zrózniczkowanie, jest doprowa¬ dzany do deszyfratora 20, który przesyla * dalej drugi impuls dodatni, jezeli kazda para takich impulsów posiada odstep, odpowiadajacy ustalo¬ nemu przez wysokosciomierz 21, przy czym dzia¬ lanie to jest zasadniczo takie same, jak opisane w zwiazku z fig. 7.Fig. 10 przedstawia schematycznie calkowity nadajnik zapytan 10' stanowiacy inna odmiane urzadzenia wedlug wynalazku. W urzadzeniu tym generator podwajajacy impulsy i wysokos¬ ciomierz nadajnika zapytan sa umieszczone w nadajniku 66 i odbiorniku 67. Sygnal, wytworzo¬ ny przez generator 11, jest doprowadzany do wzmacniacza 35 oraz do obwodu modulujacego nadajnika 66 w celu zmodulowania sygnalu, wy¬ twarzanego przez ten ostatni. Ten zmodulowany sygnal jest wypromieniowywany przez antene 68 nadajnika 66, która ma charakterystyke kierun¬ kowa, skierowana na dól ku ziemi. Zespoly 66 i 67 stanowia wysokosciomierz radiowy, a impul¬ sy sygnalu, odbite od ziemi, sa odbierane przez antene odbiorcza 69 odbiornika 67. Skladowe mo-" dulacyjne odebranego sygnalu zostaja wyodreb¬ nione i doprowadzane do wzmacniacza 35. Do tego ostatniego doprowadza sie; z generatora im¬ pulsów 11 i odbiornika 67 zlozony sygnal, zawie¬ rajacy pary impulsów. Kazda para impulsów te¬ go zlozonego sygnalu ma zmienriy odstep, zalez¬ ny od okresu czasu, potrzebnego vdla impulsu do przejscia z -anteny 68 do ziemi i powrócenia do anteny 69. Odstep ten wiec zmienia sie wraz z wysokoscia zespolów 66 i 67 nad ziemia.Fig. 11 przedstawia czesc nadajnika odzewo¬ wego, nadajacego sie do zastosowania wespól z nadajnikiem zapytan, przedstawionym na fig. 10.W nadajniku tym zastosowany jest podobny wy- sokosciomierf radiowy.. Sygnal modulacyjny, wy¬ tworzony w obwodzie wyjsciowym odbiornika 17, jest doprowadzany do obwodu modulacyjnego nadajnika 71, który nadaje zmodulowany impul¬ sami sygnal, skierowany ku ziemi. Impulsy syg¬ nalu, odbite od ziemi, sa odbierane przez odbior¬ nik 72, a ich skladowe m.odulacyjne sa doprowa¬ dzane do obwodu rozrzadczego wzmacniacza 02 jako impulsy potencjalu rozrzadczego. Impulsy te wzbudzaja wzmacniacz w czasie trwania kazdego impulsu sygnalu, doprowadzonego do tego wzmac¬ niacza z odbiornika 17. gtosowanie wysokosciomierza radiowego w nadajniku zapytan, przedstawionym na fig. 9, i w nadajniku odzewowym, przedstawionym na fig. 10, jekt korzystne jedynie w tym przypadku, gdy powierzchnia ziemi nie jest zbyt falista, a wiec nad krajami plaskimi oraz nad powierzchnia oceanu. Powody tego sa jasne, jezeli sie wezmie pod uwage, ze kontrola wysokosci nadajnika za¬ pytan i odbiornika odzewowego "powinna byc jed¬ nolita i to bez wzgledu na*powierzchnie terenu, nad którym odlegly pojazd leci w danej chwili.Fig. 12 przedstawia' schematycznie czesc na¬ dajnika odzewowego nadajacego: sie do zastoso¬ wania, gdy potrzebne sa wskazania co do obec¬ nosci przeszkód, z którymi pojazd powietrzny mo¬ ze sie zderzyc w locie. Tego rodzaju wskazania* moga dotyczyc np. obecnosci wysokich budynków w miescie, wiez antenowych lub szczytów gór.Urzadzenie, przedstawione na fig. 12, jest zasad¬ niczo podobne do uwidocznionego na fig. 7 z tym wyjatkiem, ze urzadzenie do formowania impul¬ sów jest -zastapione zmieniaczem biegunowosci 75, obwód wejsciowy którego jest sprzezony z obwo¬ dem wyjsciowym powtarzacza impulsów 36, a ob¬ wód wyjsciowy— z obwodem rozrzadczym wzmac¬ niacza 62. Ponadto w urzadzeniu tym czas trwa¬ nia impulsu powtarzacza impulsów 36 odpowiada wysokosci najwyzszego punktu przeszkody. Sko¬ ro wiec biegun potencjalu, wytworzonego przez powtarzacz impulsów 36, zostaje odwrócony przez zespól 75 i potencjal ten zostaje doprowadzony do obwodu rozrzadczego wzmacniaczem 62, wzmacniacz ten mo^ze przewodzic sygnaly, dopro- — U —wadzone don z odbiornika 17, o dlugosci odstepu pomiedzy impulsami kazdej pary, odpowiadaja¬ cego dowolnej wysokosci, mniejszej od przed¬ stawionej za pomoca czasu trwania kazdego im¬ pulsu powtarzacza impulsów ,36. Sygnal o odste¬ pie par impulsów, wiekszym anizeli ta wartosc i odpowiadajacym wiekszej wysokosci, nie pod¬ pada pod rzad wartosci wysokosci, ustanowiony przez impulsy, wytworzone przez powtarzacz im¬ pulsów 36 i wskutek tego nie jest przekazywany przez wzmacniacz 62. Oczywiscie oznacza to je¬ dynie, ze pojazd powietrzny, nadajacy sygnal o parach impulsów, posiadajacych wieksze odste¬ py, znajduje sie na wiekszej wysokosci od wyso- koSci przeszkody i moze bezpiecznie nad nia prze¬ leciec, tak ze nie potrzeba mu dostarczac wska¬ zan co do przeszkód. ' Z podanego opisu wynalazku wynika, ze Urza- rzadzenie do komunikacji za pomoca sygnalów, wedlug wynalazku ma szerokie mozliwosci zasto¬ sowania w urzadzeniach do kontrolowania ruchu a w szczególnosci w urzadzeniu do celów nawigacji i kontroli ruchu pojazdów powietrznych, poniewaz dostarcza ono konkretnych wskazan co do Wszyst¬ kich niebezpiecznych warunków, jakie moglyby spowodowac zderzenie dwóch pojazdów powietrz¬ nych, bedacych w locie, badz zderzenie pojazdu powietrznego z przeszkoda. Urzadzenie wedlug wynalazku pozwala na latwe sledzenie przez biu¬ ro kontroli ruchu posuwania sie naprzód pojaz¬ du powietrznego wzdluz przepisanej trasy oraz umozliwia konkretna identyfikacje takiego po¬ jazdu powietrznego w centrali. Poza tym urza¬ dzenie wedlug wynalazku posiada te zalete, ze pozwala na konkretne i bezpieczne oddzielanie pojazdów powietrznych pod wzgledem wysokosci, dzieki czemu przepisane trasy moga byc bezpiecz¬ nie wykorzystywane przez wielka liczbe pojaz*- dów , powietrznych, nawet w przypadku, gdy wieksza liczba takich tras krzyzuje sie albo zbie¬ ga sie'7w jedna lub wiecej stref wysokosciowych. m PL