Pierwszenstwo: 1 maja 1942 r. (Niderlandy,) Odleglosciomierze a specjalnie wysokosciomie- rze, które sluza do okreslania wysokosci samolo¬ tu nad powierzchnia ziemi i sa dostosowane do mierzenia bardzo rózniacych sie odleglosci, wy¬ kazuja ten brak, ze na jednej przynajmniej czes¬ ci skali otrzymuje sie niedokladne wskazania mierzonej odleglosci. W wysokosciomierzach, w których mierzona odleglosc waha sie od 0 do 1000 m, specjalnie przy wysokosciach, lezacych mie¬ dzy 0 a 100 m, wystepujacych przy ladowaniu i scisle wtedy kontrolowanych, jest bardzo wazn.^ sprawa, zeby w zakresie od 0 do 100 m lub w in¬ nym zakresie,, otrzymac bardzo dokladne wska¬ zania wysokosci.Zgodnie z wynalazkiem osiaga sie to przy u- zyciu odleglosciomierza z dwoma co najmniej zakresami pomiaru, w którym przelaczanie za- . kresu pomiaru nastepuje samoczynnie w zalez¬ nosci od napiecia, zaleznego od odleglosci. Od¬ leglosciomierz z samoczynnym przelaczaniem za¬ kresu ma te zalete, ze uwaga pilota nie rozpra¬ sza sie na przelaczaniu przyrzadu, co jest spec¬ jalnie wazne, gdy przelaczanie odbywa sie pod¬ czas ladowania.Na rysunku fig. 1 przedstawia przyklad wy¬ konania wysokosciomierza wedlug wynalazku, a fig. 2 wyjasnia prace wysokosciomierza, przed¬ stawionego na fig. 1.Wysokosciomierz, przedstawiony na fig. 1, ma dwa zakresy pomiaru, np. od 0 do.100 m i od 100 do 1000 m, w którym drgania modulowane cze¬ stotliwoscia sa wypromieniowywane. Dzieki sko¬ jarzeniu tych drgan z odebranymi drganiami od¬ bicia otrzymuje sie sygnal wskazania, którego czestotliwosc okresla mierzona wysokosc. Wyso¬ kosciomierz, przedstawiony na fig. 1, posiada w tym celu generator 1, wytwarzajacy drgania wielkiej czestotliwosci, które sa modulowane cze¬ stotliwoscia przez oscylator zebiasty 2, przy czym drgania modulowane czestotliwoscia sa wypró- mieniowane z anteny 3. Poza tym wysokosciomierz posiada urzadzenie odbiorcze 4, które jest zwiaza¬ ne z antena odbiorcza 5, w której mieszaja sie drgania, wypromieniowane przez antene 3,z drganiami, wystepujacymi w antenie od¬ biorczej dzieki odbiciu od powierzchni zie¬ mi. Otrzymany jpo zmieszaniu sygnal wskaza¬ nia, którego czestotliwosc okresla wysokosc, zo¬ staje doprowadzony poprzez wzmacniacz 6 do miernika czestotliwosci 7, który posiada urzadze¬ nie 8 do przemiany drgan sinusoidalnych, dopro¬ wadzonych do miernika czestotliwosci, na prosto¬ katne drgania o tej samej czestotliwosci i ampli¬ tudzie. W obwodzie wyjsciowym urzadzenia 8 lezy szeregowy uklad kondensatora 9 i prostowin¬ ka 10, którego anoda laczy sie z katoda poprzez opornik lii kondensator 12, zbocznikowany am¬ peromierzem 13.Podczas kazdego dodatniego pólokresu- drga¬ nia prostokatnego, który wystepuje w obwodzie wyjsciowym urzadzenia 8, kondensator 9 jest la¬ dowany poprzez prostownik 10, podczas gdy w czasie kazdego ujemnego pólokresu jest rozlado¬ wywany poprzez opornik 11 i amperomierz 13, przy czym w tym pólokresie dp anody prostow¬ nika jest doprowadzone ujemne napiecie wzgle¬ dem anody i tym samym dioda 10 zostaje zablo¬ kowana. Stala czasu obwodu rozladowania jest tak dobrana, ze kondensator 9 podczas kazdego pólokresu ujemnego rozladowuje sie calkowicie.Poniewaz amplituda napiecia prostokatnego, la¬ dujacego kondensator, jest stala, ladunek, prze¬ plywajacy przez amperomierz 13 w kazdym o- kresie tego napiecia, jest równiez staly. Sredni prad, przeplywajacy przez amperomierz, jest za¬ tem okreslony przez liczbe rozladowali konden¬ satora 9 w ciagu sekundy, a przez to przez cze¬ stotliwosc sygnalu wskazania, doprowadzonego do miernika * czestotliwosci 7, którego czestotli¬ wosc okresla mierzona wysiokosc. Wychylenie amperomierza 13 jest równiez miara mierzonej odleglosci.Aby przy pomiarze wysokosci, lezacej we¬ wnatrz najnizszego zakresu pomiarowego, otrzy- • mac najwieksze wychylenie amperomierza 13 w opisanym urzadzeniu miernik czestotliwosci jest zaopatrzony w kondensator 14, który podczas przejscia na nizszy zakres pomiarowy jest pola¬ czony równolegle z kondensatorem 9, przy czym pojemnosc wypadkowa w obwodzie wyjsciowym urzadzenia maleje. W tym przypadku, podczas kazdego pól okresu dodatniego prostokatnego na¬ piecia, przeplywajacy ladunek w obwodzie wyj¬ sciowym urzadzenia 8 jest wiekszy; amperomierz 13 przy tej samej czestotliwosci daje wieksze wy¬ chylenie.Przejscie na inny zasieg pomiaru nastepuje samoczynnie przy pomocy przekaznika 15, który przy przejsciu z wyzszego na nizszy zakres zo- ' staje wzbudzony przez napiecie, zalezne od mieT rzonej wysokosci. Przy przejsciu z nizszego na wyzszy zakres pomiaru przekaznik 15 wyzwala sie dzieki spadkowi wymienionego napiecia poni¬ zej okreslonej wartosci.Napiecie do przelaczania" zakio^u pomiaru, zalezne od mierzonej .wysokosci, jest pobierane z obwodu wyjsciowego filtru dolnoprzepustowego 16, którego krzywa przepustowa, ttzn. krzywa ilustrujaca amplitude przepuszczonych drgan ja¬ ko funkcje czestotliwosci, jest przedstawiona na fig. 2, i do którego to napiecia jest doprowadza¬ ny sygnal wskazania o stalej amplitudzie. Urza¬ dzenie odbiorcze U posiada przewaznie znane u- rzadzenie do utrzymania stalej amplitudy sygna¬ lu wskazania, wystepujacego w obwodzie wyj¬ sciowym tak, ze amplituda sygnalu, doprowadzo¬ nego do filtru jest stale niezalezna od mierzonej wysokosci, podczas gdy czestotliwosc jest zalez¬ na od wysokosci. Zakres przepuszczania filtru powinien byc dobrany tak, by czestotliwosc / sygnalu wskazania, otrzymana przy mierzeniu najwiekszej wysokosci w nizszym zakresie po¬ miaru oraz czestotliwosc, odpowiadajaca naj¬ mniejszej wysokosci w wyzszym zakresie pomia¬ ru, lezaly na skosnym boku krzywej przepusz¬ czania.W obwodzie wyjsciowym wystepuja w tym przypadku drgania, których amplituda jest wiek¬ sza od amplitudy wspomnianej czestotliwosci / dla wszystkich czestotliwosci, odpowiadajacych wysokosciom, lezacym w nizszym zakresie po¬ miaru, i mniejsza dla wszystkich czestotliwosci, odpowiadajacych wiekszym wysokosciom. Drga¬ nia, wystepujace w obwodzie wyjseiowym, sa do¬ prowadzane do wzmacniajacej lampy 17, w któ¬ rej obwodzie wyjsciowym lezy opornik 18.Wzmocnione drgania, wystepujace na oporniku 18, sa doprowadzane poprzez sprzegajacy kon¬ densator 19 i opornik 20 do diody, skladajacej sie z elektrody 21 i katody, przewidzianej w lam¬ pie 17, i sa przez te diode prostowane.Krzywa, która podaje przebieg napiecia sta¬ lego, wystepujacego na przekazniku 15 w funkcji czestotliwosci sygnalu wskazania, w tym przy¬ padku wysokosci mierzonej, odpowiada przebie¬ gowi krzywej przepuszczania filtru 16, przed¬ stawionej na fig.2. • W obwodzie wejsciowym lampy wzmacniaja¬ cej 17 ustawia sie opornik potencjometryczny 22 w ten sposób, ze przekaznik 15 wzbudza sie lub wyz;wala, gdy napiecie stale, wystepujace w ob¬ wodzie wyjsciowym detektora, jest wieksze lub mniejsze od wartosci najmniejszej lub najwiek¬ szej wysokosci wyzszego lub nizszego zakresu pomiaru, Gdy mierzona wysokosc jest równiez mniej¬ sza od najwiekszej wysokosci w nizszym zakre- — 2 —*ie pomiaru, przekaznik 15 jest wzbudzony a kon¬ densator l/f, zostaje wlaczony równolegle do kon¬ densatora 9 tak, ze miernik wysokosci jest usta¬ wiony do wskazywania z wieksza dokladnoscia wysokosci, lezacych • wewnatrz nizszego zakresu pomiaru. Gdy mierzona wysokosc przewyzsza najwieksza wysokosc 100 m, lezaca wewnatrz nizszego zakresu pomiaru, wyprostowane napie¬ cie maleje do napiecia ponizej linii af na fig. 2, odpowiadajacego przy odbiorze czestotliwosci i , i przekaznik 15 wyzwala sie. W tym momencie kondensator 1U zostaje wylaczony, przez co do¬ konywa sie przelaczenie na wyzszy zakres po¬ miaru.Poniewaz napiecie, przedstawione na fig. 2 linia przerywana a, przy którym wyzwala sie przekaznik 15, jest zazwyczaj nizsze od napiecia, przedstawionego na fig. 2 linia przerywana b, przy którym przekaznik 15 sie wlacza, przeto przejscie wyzszego zakresu pomiaru na nizszy za pomoca przekaznika 15 nastepuje przy wysokos¬ ci nizszej od tej, która odpowiada czestotliwos- €l /io°' Czestotliwosc, odpowiadajaca wysokosci, przy której zachodzi przejscie z wyzszego na nizszy zakres, jest oznaczona jako / ft na fig. 2.Przez zmniejszenie histerezy przekaznika 15 daje sie zmniejszyc odleglosc miedzy najwieksza wysokoscia, lezaca wewnatrz nizszego zakresu pomiaru, a najmniejsza, lezaca wewnatrz wyz¬ szego z dwóch sasiednich zakresów. Poza tym odstep ten jest tym mniejszy, im bardziej strome jest zbocze krzywej przepuszczania filtru 16.Poniewaz lotnik nie przeprowadza sam prze¬ laczania na inny zakres i nie wie, czy to przela¬ czenie jest dokonanie czy nie, przewidziane sa wskazniki do zaznaczenia wlaczonego zakresu. W tym celu przekaznik 15 moze byc zaopatrzony w dodatkowy kontakt, który wlacza lampe przy przelaczaniu na wyzszy zakres, przez co otrzy¬ muje sie wskazania, ze skala jest powiekszona dziesieciokrotnie.Tak samo przyrzad wskazujacy, na którym odczytuje sie wysokosc, moze posiadac specjalna skale dla kazdego zakresu, przy czym przewiduje sie urzadzenie" do wskazania skali, przynaleznej do wlaczonego zakresu. To urzadzenie moze sie skladac z dwóch lamp oswietlajacych skale, któ¬ re sluza do oswietlania jednej ze skal. Jedna tyl¬ ko lampa jest zawsze wlaczona za pomoca dodat¬ kowego zespolu kontaktów w przekazniku 15, oswietlajaca skale, nalezaca do wlaczonego za¬ kresu.W przypadku zastosowania w ukladzie wed¬ lug fig. 1 zamiast filtru dolnoprzepustowego filtru górnoprzepustowego jest pozadane, zeby zastosowac przekaznik z kontaktem pasywnym, poniewaz w tym przypadku amplituda napiecia, wystepujacego w obwodzie wyjsciowym filtru przy przejsciu z nizszego do wyzszego zakresu, wzrasta, a przez to przy wzbudzeniu przekazni¬ ka i 5 musi byc otwarty przynalezny wylacznik.W urzadzeniu na fig. 1 z filtrem dolnoprzepusto- wym stosowany jest przekaznik z kontaktem ak¬ tywnym. PL