Przedmiot wynalazku stanowi szczel- nienie miedzy dwiema powierzchnia¬ mi wspólsrodkowemi, rozpieranemi ci¬ snieniem wody. Wynalazek ten posia¬ da szczególna donioslosc w zastosowa¬ niu do wyrobu rur metalowych wyso¬ kiej wytrzymalosci, zapomoca t. zw. sa- moopierscieniania.Przy takiej obróbce rur umieszcza sie uszczelnienie podobne pomiedzy rdzeniem cylindrycznym i obrabiana ru¬ ra i wywiera sie silne cisnienie hydrau¬ liczne pomiedzy wymienionym rdzeniem i rura odksztalcana, wzgl. ksztaltowana, zniewalajac metal do przekroczenia gra¬ nicy sprezystosci i nadajac w ten spo¬ sób rurze w przyblizeniu te wymiary ostateczne, jakie powinna posiadac.Przy bardzo wysokiem cisnieniu, wy- wieranem nagle, wystarcza uszczelnie¬ nie skladajace sie ze zwyklego pierscie¬ nia metalowego. Poniewaz jednak tutaj cisnienie wzrasta stopniowo, uszczelnie¬ nie winno byc zatem bardzo sprezyste.Wobec tego stosowano w wypadkach podobnych pierscien metalowy w pola¬ czeniu z cholewka z materjalu bardzo plastycznego, jak np. skóra lub kauczuk specjalnie zahartowany, na która dziala cisnienie bezposrednio i która opiera sie o metalowy pierscien podporowy cze¬ sciowo ja obejmujacy.Zalaczony rysunek 1 przedstawia przekrój pionowy tego znanego uszczel¬ nienia. Na rysunku tym litera A ozna¬ cza scianke wewnetrzna rury ksztalto¬ wanej, B powierzchnie zewnetrzna rdze¬ nia, C przestrzen pierscieniowa, w któ¬ rej panuje cisnienie wodne, D — cholew¬ ke ze skóry lub z innego materjalu pla-stycznego, jak np. kauczuk specjalnie zahartowany, E — pierscien metalowy, sluzacy za opore dla cholewki D.Takie uszczelnienie posiada te bar¬ dzo wazna wade, ze cholewka D z two¬ rzywa plastycznego niszczy sie bardzo predko, co daje sie objasnic w sposób nastepujacy: W miare, jak" cisnienie rozszerza ru¬ re A w kierunku odsrodkowym (strzal¬ ka 1), rdzen B, przeciwnie, sciska sie w kierunku dosrodkowym (strzalka 2), wydluzajac sie równoczesnie w kierun¬ ku wzdluznym (strzalki 3). Cale urza¬ dzenie musi isc za temi zmianami. Lecz poniewaz cisnienie hydrauliczne odsrod¬ kowe (promieniowe) moze byc wywie¬ rane w rurze A tylko do przekroju pro¬ stopadlego A1—A1, to wskutek odksztal¬ cenia rury A powstaje po drugiej stro¬ nie tego przekroju torba F, (jak to po¬ kazano na rys. 2), której sztywny pier¬ scien E nie zapelnia; cholewka D traci wskutek utworzenia sie tej torby opar¬ cie i brzeg jej, stykajacy sie z rdze¬ niem, zostaje pociagany w kierunku po¬ dluznym, jak to wskazuje strzalka 3, a przeto w okolicy nie podpartej powsta¬ je rozdarcie w d.Dlatego tez stosowano pózniej ustrój uszczelnienia taki, w którym pierscien podporowy wraz z cholewka moze sie przesuwac wzdluz rdzenia, majacego w miejscu uszczelnienia powierzchnie stozkowata, odpowiadajaca powierzchni wewnetrznej pierscienia oporowego. Ni¬ niejszy wynalazek jest ulepszeniem tego ostatniego ustroju. Wynalazek polega w zasadzie na zapewnieniu cholewce D podpory metalowej, która bylaby w stanie rozszerzac sie odsrodkowo, tworzac ciagle oparcie dla cholewki, po¬ mimo utworzenia sie torby F. Oparcie takie osiaga sie zapomoca 2-ch pierscie¬ ni oporowych, opierajacych sie wzajemnie o siebie skosnemi powierzchniami sty¬ ku. Pierscien wewnetrzny musi byc roz¬ ciety tak, by przy wzrastaniu cisnienia wody mógl rozwijac sie, slizgajac sie po powierzchni skosnej drugiego pierscie¬ nia calkowitego lub równiez rozcietego.Aby uniknac uszkodzenia cholewki, któ- reby moglo wyniknac przy jej odksztal¬ ceniu, gdyby pozostala ona na rozsuwal- nym pierscieniu oporowym i na rozcia¬ gajacym sie rdzeniu B, kladzie sie na zewnetiznej powierzchni cholewki oslo¬ ne z gietkiego metalu, np. z miedzi lub mosiadzu. Oslona ta, pochlaniajac czesc tarcia pomiedzy cholewka i jej powierz¬ chnia oparcia (rdzen B, rura ksztaltowa¬ na A i pierscienie oporowe), ulatwia slizganie sie uszczelnienia i w zupelnosci chroni cholewke od rozerwania, któreby moglo powstac przy bezposredniem ze¬ tknieciu masy plastycznej cholewki z o- stremi krawedziami metalowych pier¬ scieni oporowych.Rys. 3 przedstawia jeden ze sposobów wykonania danego urzadzenia w przekro¬ ju pionowym.W tym wypadku urzadzenie sklada sie z cholewki D z masy plastycznej, oslonietej koszulka pierscieniowa G, z (czerwonej) miedzi, która opiera sie o pierscien metalowy E, ukosnie rozcie¬ ty po linji e. Rozciecie to na przednim widoku pierscienia, widoczne jest na ry¬ sunku 4, wyobrazajacym polowe pier¬ scienia oporowego; Powierzchnia opo¬ rowa E1 rozcietego pierscienia E, sty¬ kajaca sie z cholewka D9 jest plaska lub wklesla, stosownie do ksztaltu cholewki, do której dokladnie przylega, strona zas przeciwlegla E2 jest scieta ukosnie i opie¬ ra sie o odpowiedni skos H[ przeciw pierscienia metalowego Hf który moze byc ciagly lub rozciety.Fig. 5 przedstawia przekrój poprzecz¬ ny uszczelnienia, odksztalconego pod dzialaniem cisnienia wody, panujace¬ go w przestrzeni C miedzy rdzeniem — 2 —B i obrabiana rura A. Gdy zaczyna powstawac torba Ff rozsuwalny pier¬ scien rozciety E zaczyna sie rozwijac, w miare rozszerzania sie rury A i kur¬ czenia rdzenia B. Krawedz ukosna E2 slizga sie po krawedzi skosnej H1 prze- ciwpierscienia H, a oparcie cholewki pozostaje nieuszkodzone i bez przerwy ciaglosci. W czasie tego odksztalcania pierscienia plastycznego Z), koszulka mie¬ dziana G zapobiega mozliwosci uszko¬ dzenia cholewki wskutek zetkniecia sie jej z ostremi krawedziami pierscienia E i przeciwpierscienia H.Cholewke D mozna wykonac, jak to juz zaznaczono, ze skóry, w którym to wypadku profil oparcia jej o pierscien oporowy bedzie pól-okragly. W razie zas wykonania cholewki z zahartowane¬ go kauczuku, powierzchnia oporowa mo¬ ze byc plaska.Koszulka G, oslaniajaca cholewke, moze posiadac, jak to wskazuje odmien¬ ne wykonanie na rys. 6, dluzsze i cien¬ kie boki, dochodzace az do krawedzi cholewki D.Jak widac z rys. 7, plastyczna czesc uszczelnienia moze zawierac nadto pier¬ scien ciagly J z zahartowanego kauczu¬ ku lub innego tworzywa odpowiedniego, wlozony pomiedzy skórzana cholewke D i rozciety pierscien oporowy E.Wreszcie w razie wykonania cholew¬ ki z kauczuku zahartowanego, jak na rys. 8, mozna podniesc jej sprezystosc poprzeczna przez wyposazenie strony oporowej w zlobek h.Rys. 9 jest wzdluznym przekrojem wynalezionego urzadzenia w zastosowa¬ niu do obróbki lufy armatniej sposobem samoopierscieniania.Rysunek uwidocznia uszczelnienie, umieszczone na koncach obrabianej lufy At czyli w poblizu komory ladunkowej i wylotu. Mamy wiec tu, jak zwykle, pierscien I przyciskajacy w sposób zna¬ ny cholewke D do jej opory, zlozonej, w mysl wynalazku, z zespolu dwuch pierscieni: pierscienia rozcietego E o tyl¬ nej powierzchni skosnej i przeciwpier¬ scienia H o odpowiednim skosie przed¬ nim H1. Pomiedzy uszczelnieniem a na¬ kretka K miesci sie pierscien ustawny J.Jak wykazano schematycznie na rys. 10, nowe urzadzenie moze byc rów¬ niez umieszczone miedzy przednim i tyl¬ nym koncem (A1 i A2) rury obrabianej A a plytami oporowemi L i Af, pola- czonemi ze soba zapomoca sciagów wzdluznych N. Cisnienie zas wywiera sie zapomoca plynu, zapelniajacego cale wnetrze rury. PL