Wynalazek niniejszy dotyczy urzadzenia po¬ miarowego i sprawdzajacego do badania materia¬ lów za pomoca promieni rentgenowskich lub in¬ nego podobnie przenikliwego promieniowania.Urzadzenie sluzy glównie do badania za po¬ moca promieni rentgenowskich wlasciwosci fizycz¬ nych, np. gestosci, grubosci, przesuwajacego sie w sposób ciagly przedmiotu, np. folii metalowej.W szczególnej postaci wykonania urzadzenie . sluzy do sprawdzania polozenia przedmiotu me¬ talowego wewnatrz otaczajacej go izolacji.,W niektórych przypadkach, np. przy wyrobie izolowanych przewodów, jest rzecza nadzwyczaj wazna, azeby metalowy przewód byl równomier¬ nie pokryty warstwa izolacji. W przypadku kabla jednozylowego przewód powinien byc na calej swej dlugosci wspólsrodkowy z otaczajaca go izo¬ lacja. Wedlug niektórych sposobów pokrywania izolacja wytlacza sie ja przez odpowiednie dysze albo otwory, przez które równoczesnie przesuwa sie przewód metalowy. Pomimo jednak najstaran¬ niej szych srodków zapobiegawczych, majacych na celu utrzymanie mechanizmu wytlaczajacego w czystosci, czesto sie zdarza, ze izolacja uklada sie nierównomiernie wokolo przewodu. Jezeli otwór albo dysza wytlaczajaca jest w jednym albo w kilku miejscach zanieczyszczona, a izolacja w czasie jej wytlaczania jest w stanie plastycznym, przechodzi ona nierównomiernie przez dysze, co powoduje nierówny rozklad cisnien, dazacy do przesuniecia przewodu w izolacji. W rezultacie przewód zajmuje wzgledem otaczajacej gor izo¬ lacji polozenie mimosrodowe, wskutek czego nie zapewnia on dostatecznego bezpieczenstwa prze¬ ciwko przebiciu kabla w jednym alko kjlku miej¬ scach. Dotychczas nie bylo sposobu sprawdza¬ nia polozenia przewodu podczas jego wytwarza¬ nia bez koniecznosci zatrzymywania biegu ma¬ szyny w celu badania próbek przewodu izolowa¬ nego. Nie bylo tez rzecza mozliwa sprawdzenie w sposób ciagly, czy przewód jest polozony wspól- ^srodkowo, czy tez nie wzgledem izolacji. Urza¬ dzenie wedlug wynalazku usuwa te braki.Urzadzenie sluzy równiez do sprawdzania za pomoca promieni rentgenowskich izolowanych przewodów w celu okreslenia kierunku i rozmia-ru kazdego przesuniecia przewodu wewnatrz ota¬ czajacej go izolacji.Urzadzenie pozwala na sprawdzanie za pomo¬ ca promieni rentgenowskich zmian grubosci albo gestosci na calej szerokosci przesuwajacego sie przedmiotu, np. ciagle przesuwajacej sie folii me¬ talowej.Urzadzenie jest przedstawione na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia jego widok z-boku, fig. 2 — przekrój poprzeczny wzdluz plaszczyzny II — II ha fig. 3, fig. 3 — przekrój podluzny wzdluz plaszczyzny III — III na fig. 2, fig. 4 — widok od lewego konca urzadzenia, fig. 5 — czes¬ ciowy przekrój poziomy wzdluz plaszczyzny V ¦;— V na fig. 4, fig 6 i 7 — widoki odmiany urzadze¬ nia przedstawionego na fig. 1 — 5, fig. 8 i 9 — odpowiednio widok z boku i z góry odmiany urza¬ dzenia do sprawdzania brzegu tworzywa metalo¬ wego, fig. 10 i 11 — odpowiednio widok z boku i z góry odmiany urzadzenia przedstawionego na , fig. 8-i 9, fig. 12 — przekrój wzdluz plaszczyzny XII — XII urzadzenia przedstawionego na. fig. 3, fig. 13 — odmienna konstrukcje nastawnego ze¬ spolu szczelinowego wedlug wynalazku.Urzadzenie przedstawione na fig. 1 — 5 po¬ siada metalowa oslone 15 do lampy, rentgenow¬ skiej 18 i urzadzen pamocniczych. Oslona 15 mo- • ze byc zamknieta z wyjatkiem dolnej scianki, w której znajduje-sie okienko dla wiazki promieni.Oslona 15 spoczywa na plycie 1, do której moze byc przymocowana w sposób odejmowalny. Oslo¬ na 15 jest zaopatrzona wewnatrz w odpowiednie podpory do lampy i urzadzen pomocniczych ogól¬ nie uzywanych przy urzadzeniach rentgenow¬ skich. Prad jest doprowadzany za pomoca prze¬ wodów 19 i 20. Okienko w dnie oslony 15 jest tak umieszczone, ze pokrywa sie z okienkiem 2 w plycie i.Dolna czesc 16 (fig. 3) urzadzenia posiada glówna czesc 22, wykonana np. w postaci cylind- " tycznego odlewu o plaskich sciankach 8, do któ¬ rych przymocowane sa za pomoca srub 61 meta¬ lowe plyty 23 i 24* Do górnej powierzchni czesci 22 przymocowana jest za pomoca srub 5 (fig. 2) tóesc pierscieniowa 81, posiadajaca okragle srod¬ kowe okienko 40, pokrywajace sie Z okienkiem 2.W dolnej powierzchni czesci 81 wykonane jest wyzlobienie prostokatne 4,1 (fig. 3 i 5) nieco wieksze niz okragle okienko 40 i stanowiace pro¬ wadnice nastawnego zespolu szczelinowego 82 .Zespól* szczelinowy 82 sklada sie z pary bor¬ nych lis%ew^k/#5, *o których ferzyinowwane sa za pomoca srub 38 dwie plytki metalowe 88 i SU.Kazda z plytek 83 i 84, posiada na jednym koncu wyciecie tak ze^ gdy obie czesci sa ze soba ze¬ tkniete i przymocowane jak pokazano na fig. 5, tworza sie dwie oddzielne szczeliny 86 i 87 po¬ lozone symetrycznie z obu stron linii srodkowej L. Wyciecia posiadaja takie wymiary, ze szero¬ kosc kazdego jest mniej wiecej,równa promienio¬ wi przewodu metalowego, lub wiazki przewodów 47 podlegajacych sprawdzaniu i otoczonych izo¬ lacja 46 w kablu 45. Zespól szczelinowy 32 prze¬ suwa sie poprzecznie wzgledem linii srodkowej L w celu nastawienia szczelin 36 i 37 tak, aby po¬ krywaly sie w pionowej plaszczyznie z podluzna osia. wiazki przewodów 47 w kablu. W tym celu umieszczone sa naprzeciw siebie w sciankach czesci pierscieniowej 31 sruby nastawne 39.Dwie pokrywy czolowe 25 i 26 (fig. 2) sa przymocowane za pomoca srub 62 do plyt 23 d 24 i kazda posiada okragle otwory 10 i 11 wspól¬ osiowe" z, otworami w plytach 23 i 24* Podobnie czesc 22 posiada wydrazenia 42 i 51 (fig. 3) u- mieszczone na jednej osi z odpowiednimi otwora¬ mi w plytach 23, 24 i pokrywachl25 i 26. Górna scianka czesci 22 jest zaopatrzona w kilka okienek 48, pokrywajacych sie w plaszczyznie pionowej ze szczelinami 36 i 87 (fig. 3). Gdy kabel nie prze¬ suwa sie przez urzadzenie, promienie rentgenów^ skie przechodza przez okienko 2, szczeliny 36 i 87, a nastepnie przez okienko 48 az do wydraze¬ nia 51. W celu zapewnienia ustalonego • polozenia kabla wzgledem okienek 48, przewidziano dwie tulejki prowadnicze 27, 28. Korzystniej jest jed¬ nak stosowac jednolity narzad prowadniczy. Na¬ rzad pfowadniczy przechodzi przez pokrywy 25, 26 i plyty 22, 23 i jest zaopatrzony w otwory 49 pokrywajace sie z okienkami 48. Narzad prowad¬ niczy jest przymocowany z zewnatrz za pomoca nastawnych srub 29 i 30 (fig. 1), * Dwie fotoelektrj^zne komórki 52, 53 sa osa¬ dzone w otworach 54 plyt 28, 24- Komórki sa o- sadzone .w ten sposób, ,ze ich elektrody czule na - promieniowanie pokrywaja sie z odpowiednimi szczelinami 36, 37, wskutek czego kazda komór¬ ka jest czula tylko na te wiazke promieni rentge¬ nowskich, która przechodzi przez odpowiadajaca jej szczeline 86 albo 87. Komórki sa umieszczo¬ ne w cokolach kontaktowych 55, 56, a przewody pradowe sa doprowadzane wspólnym kablem 57 albo 5tfl Cokoly 55 i 56 mozna przymocowac do czesci 13 które- z kolei za pomoca odpowiednich srub laczy sie z plytami 22, 28. Komórki * wtedy sa prawidlowo umieszczone w wydrazeniu 51 i wlaczone w obwódpradu. v Jak schematycznie przedstawiono na fig. 1, kazda z komórek jest przylaczona do jednego ze * wzmacniaczy. 17 A albo 17 B„ z których kaz&y jest zaopatrzony w oddzielny przyrzad wskaz¬ nikowy i'i, 60. Cale urzadzenie moze byc przy¬ mocowane do Wspólnej poctpofy, podczas gdy — 2wzmacniacze i przyrzady wskaznikowe moga byc ustawione w -dowolnym odpowiednim miejscu.Przy stosowaniu urzadzenia wedlug wyna¬ lazku do sprawdzania kabla 45 na przesuniecie przewodu 4-7 uklad szczelin i wzmacniaczy powi¬ nien byc poczatkowo nastawiony za pomoca krót¬ kiego odcinka kabla wzorcowego. W tym celu srodkowy przewód kabla wzorcowego umieszcza sie w linii srodkowej okienek 48 i otworów 49, przy czym rozumie sie samo przez sie, ze tulejka prowadnicza zostala uprzednio odpowiednio u- mieszczona w ten sposób, ze okienka 48 i otwory 49 pokrywaja sie. Nastepnie nastawia sie za po¬ moca srub 39 zespól szczelinowy 32 W ten sposób, ze linia srodkowa L (fig. 8) pokrywa sie »w plasz¬ czyznie pionowej ze srodkiem okienek 48. To na¬ stawienie moze byc uskutecznione na oko, albo tez za pomoca specjalnych sprawdzianów. Lam¬ py rentgenowskie oraz wzmacniacze wlacza sie, a zespól szczelinowy przesuwa sie tak dlugo, az oba przyrzady wskaznikowe 59 i 60 pokazuja te sama wartosc. Takie nastawienie odpowiada do¬ skonale wspólsrodkowemu polozeniu przewodu wewnatrz oslaniajacej go izolacji. Nalezy prze¬ strzegac, azeby promien przewodu 47 kabla wzor¬ cowego mial w przyblizeniu ten sam wymiar co szerokosc kazdej szczeliny 36, 37 tak, ze gdy wszy¬ stkie czesci sa prawidlowo ustalone, przewód ka¬ bla przeslania jedna polowa swej grubosci wiaz¬ ke promieni padajacych na komórke 52, a druga polowa — na komórke 53. Rozumie sie, ze polo¬ zenie zerowe moze byc osiagniete nawet, wtedy, gdy, przewód nie przeslania calkowicie szczelin.Innymi slowami, za pomoca kabla wzorcowego wprowadzonego do urzadzenia mozna nastawic przyrzady wskaznikowe 59, 60 w polozenie zero¬ we tak ze, gdy przez urzadzenie przesuwa sie ka¬ bel sprawdzany, kazda odchylka od normalnego polozenia przewodu wewnatrz izolacji w kablu jest natychmiast wskazywana.Dzieki symetrycznemu rozmieszczeniu szcze¬ lin 36, 37 wzgledem srodkowej podluznej osi kab¬ la, w chwili, gdy przewód w kablu sprawdzanym wychodzi z polozenia srodkowego, szczeliny 36, 37 ¦zostaja* calkowicie albo czesciowo odsloniete, co powoduje wychylenie odpowiedniego przyrzadu wskaznikowego z polozenia normalnego. Zrozu¬ miala jest rzecza, ze urzadzenie moze byc wyposa¬ zone w zespoly szczelinowe o róznych szerokos¬ ciach szczelin, przystosowanych do sprawdzania kabli o róznych grubosciach przewodów. Mozna równiez stosowac dla róznych srednic zewnetrz¬ nych kabla rózne tulejki prowadnicze, posiada-' ^jace te sama srednice zewnetrzna natomiast Zmienna srednice wewnetrzna.Zamiast, stosowac przy sprawdzaniu' kabli o róznych srednicach rózne zespoly szczelinowe, po¬ siadajace polaczone ze soba w jedna calosc plyt¬ ki 33 i 34y mozna osadzic plytki 33 \s34 przesuw¬ nie wzgledem siebie w celu zmiany szerokosci* szczeliny odpowiednio do grubosci przewodu w kablu sprawdzanym. Takie urzadzenie jest przedT* stawione schematycznie na fig. 13.W powyzej opisanym przykladzie wychylenia wskazników nastepuja wtedy, gdy przewód jest przesuniety bocznie w stosunku do srodkowej po¬ dluznej osi kabla. W przypadkach, w których jest rzecza pozadana sprawdzenie polozenia prze¬ wodu pod róznymi katami, mozna zastosowac u- rzadzenie sprawdzajace, w którym szczeliny i wiazki promieni rentgenowskich sa umieszczone pod katem prostym w stosunku do szczelin i wia¬ zek w urzadzeniu wyzej opisanym.Wedlug innej odmiany wykonania urzadzenie, zamiast na stalej podporze jest osadzone obroto¬ wo wokolo kabla. Taki uklad jest przedstawiony na fig. 6 i 7. W tym wykonaniu zespól skladaja¬ cy sie z lampy rentgenowskiej 70, plytek szczeli¬ nowych i komórek fotoelektrycznych 71 jest u- mieszczony na obrotowej ramie posiadajacej prze¬ dluzenia tulejowe 76, osadzone obrotowo w lozys¬ kach 7U stojaka 73. Calosc moze byc za pomoca dzwigni 81 obracana w okolo kabla 78. Rozumie sie oczywiscie, ze kable dolaczeniowe 77 do .lamp rentgenowskich fo, oraz kable 79 do komórek Tl musza byc dostatecznie gietkie, aby pozwalaly na zajecie dowolnego polozenia ramy. Kazdorazowe katowe polozenie urzadzenia moze byc oznaczone za pomoca odpowiedniej podzialki. Sposób pracy przy pomocy tego urzadzenia jest taki sam jak. urzadzenia poprzednio opisanego* Urzadzenie do sprawdzania grubosci albo ge¬ stosci przesuwajacego sie w sposób ciagly two¬ rzywa metalowego, np. folii metalowej, (fig. 8 i 9) posiada metalowa oslone 91 zaopatrzona w wydrazenie 98, które przechodzi przez cala jej dlugosc i pfzez które przeciagane jest w sposób ciagly sprawdzane tworzywo 9U. Oslona 91 po¬ siada równiez wydrazenie 100, w którym umiesz¬ czona jest wzorcowa folia metalowa 95- o znanej grubosci i gestosci. Z wydrazeniem 100 wspól¬ dziala szczelina 101, przez która przechodza pro¬ mienie z lam^y rentgenowskiej 102. Podobnie z wydrazeniem 98 wspóldziala szczelina 108, lecZ przylega ona tylko do jednej strony wydrazenia tak, ze promienie rentgenowskie przenikaja tyl¬ ko przez podluzny brzeg tworzywa 94- Ponizej wydrazen 98 oraz 100 znajduja sie w odpowiednich wglebieniach dwie komórki fotoelektryczne "92 i 93. Umieszczone one sa w ten sposób, ze komór¬ ka 9% jest czula tylko na promienie przechodzace przez brzeg tworzywa 94, podczas gdy komórka 93 jest wystawiona na dzialanie promieniowania — 3 —przechodzacego tylko przez folie wzorcowa 95.Kazda z komórek 92 i 93 jest dolaczona za pomo- . ca. przewodów 96 i 97 do oddzielnego wzmacnia¬ cza, jak przedstawiono na fig. 1, i wspólpracuje z odpowiednim przyrzadem wskaznikowym. Przez ograniczenie sprawdzania tylko do podluznego brzegu tworzywa 9A. uzyskuje sie przy pomiarze grubosci albo gestosci tworzywa wieksza doklad¬ nosc. Gdyby bowiem calkowita szerokosc tworzy¬ wa byla wystawiona nfa dzialanie promieni rent¬ genowskich, uzyskaloby sie ty]ko srednie wartos¬ ci z calej szerokosci, któiieby nie uwzglednialy drobnych miejscowych zmian w grubosci lub w gestosci.Urzadzenie do pomiaru gestosci albo grubosci w dowolnym punkcie albo punktach na calej sze¬ rokosci tworzywa przesuwanego w kierunku po¬ dluznym w sposób ciagly posiada podstawe 119, zaopatrzona w pare równoleglych wsporników 118, podtrzymujacych drazki prowadnicze 117.Wzdluz tych drazków 117 przesuwa sie metalowa oslona 110 zawierajaca wewnatrz, lampe rentge¬ nowska 111, komórke fótoelektryczna 112 oraz komore 115 ze wzorcem 116 o znanej grubosci i gestosci. Zrozumiala jest rzecza, ze pomiedzy lampa rentgenowska a komórka fótoelektryczna 112 znajduja sie odpowiednie szczeliny 120, 121.Oslona 110 posiada równiez czesc dolna 122, w której umieszczona jest komórka fótoelektryczna 123, wspóldzialajaca ze szczelin4 124 tak, ze pro¬ mienie z lampy 111 przechodza do komórki 123.Czesc dolna 122 i górna 125 oslony 110 przedzie¬ lone sa przestrzenia powietrzna, a-folia albo two¬ rzywo metalowe 127 poddawane sprawdzaniu jest podtrzymywane za pomoca nie pokazanych na rysunku narzadów prowadniczych, przy czym przesuwa sie ono w plaszczyznie prostopadlej do wiazki 128 promieni rentgenowskich. Gdy spraw¬ dza sie tylko brzeg tworzywa 127 cala oslona znajduje sie w polozeniu pokazanym na fig. 10.Gdy pozadane jest jednak sprawdzenie jakiej¬ kolwiek innej czesci tworzywa 127 przesuwne¬ go w kierunku strzalek na fig. 11, oslona 110 przesuwa'sie w prawo za pomoca dzwigienki 129.Zrozumiala jest rzecza, ze twardosc promieni dobiera sie w ten sposób, azeby tylko nieznacz¬ na ich czesc mogla przeniknac przez metalowe sciany oslon i odlewów, które najlepiej wykonane Sa z mosiadzu. PL