Dotychczas wykonywa sie elementy optyczne, np. soczewki ze szkla albo z kwarcu. W celu na¬ dania pozadanego ksztaltu nalezy element oszli¬ fowac, co jest bardzo kosztowne, zwlaszcza przy wykonywaniu nieplaskich albo niekulistych po¬ wierzchni. Proponowano takze wykonywac takie elementy z tworzyw dajacych sie prasowac. Do tego celu musi sie jednak rozporzadzac bardzo dokladnie wykonana matryca.Wynalazek niniejszy dotyczy elementu op¬ tycznego, np. soczewki lub elementu korygujace¬ go w znanym ukladzie optycznym Schmidta, wy¬ konanego z tworzywa, które z roztworu koloidal¬ nego przechodzi w stan zelu.Te zele nastepnie suszy sie.Nazwa zel okresla w opisie staly material o okreslonej sztywnosci i elastycznosci.Tworzywa, nadajace sie do tego celu i scina¬ jace sie w zele, moga zawierac skladniki orga¬ niczne, np. zelatyne, agar-agar i pektyne, jak równiez skladniki nieorganiczne, np. krzemiany albo tlenki glinu, ewentualnie z domieszka glice¬ ryny, w celu zwiekszenia jednorodnosci elemen¬ tu optycznego pod wzgledem optycznym. Rozpusz¬ czalnik dobiera sie w zaleznosci od tworzywa.Przy stosowaniu zelatyny obiera sie jako rozpusz¬ czalnik wode.Przy wysychaniu zelu wystepuje skurcz ma¬ terialu. Wlasciwosc te wyzyskuje sie do wyko¬ nania elementu optycznego wedlug wynalazku.Skurcz bowiem mozna z góry scisle oznaczyc w zaleznosci od stezenia w rozpuszczalniku materia¬ lu tworzacego zel. Wspólczynnik skurczu zmie¬ nia sie od 3 do 50. Wedlug wynalazku stwierdzo¬ no, ze najlepiej jest obrac wspólczynnik skurczu równy 8. Ze wzgledu na wystepowanie skurczu forma, sluzaca do wykonywania elementu optycz¬ nego, musi posiadac wymiary znacznie wieksze niz wymiary elementu wytwarzanego. Jasna jest rzecza, ze przedstawia to znaczne korzysci. Je¬ zeli np. w elemencie maja wystepowac róznice grubosci 0,3 mm, to forma, w której element jest wykonywany, powinna posiadac w przypadku wspólczynnika skurczu = 8 róznice wysokosci 2,4. mm w miejscach odpowiadajacych róznicy grubosci 0,3 mm elementu optycznego. Dzieki te-mu forma posiada profil wytwarzanego elementu w silnie zwiekszonej podzialce i moze byc mecha¬ nicznymi sposobami wykonana z wielka doklad¬ noscia, przy czym moze sluzyc do wytworzenia, teoretycznie biorac, nieograniczonej liczby ele¬ mentów optycznych wedlug wynalazku. Jezeli po¬ zadane jest z jakiegokolwiek powodu, by skurcz wystepowal tylko w okreslonym kierunku, forma moze byc zaopatrzona, np. w plytke metalowa, wspólpracujaca z nia jako podkladka, do której przylega material scinajacy sie w zel. Po wy¬ schnieciu zel wykazuje w tym kierunku, w któ¬ rym skurcz nie mógl nastapic, te same wymiary, które material posiadal przed scieciem sie i wy¬ schnieciem.Najlepiej jest poddac, element optyczny, wy¬ tworzony w formie, podczas albo po wyschnie¬ ciu utwardzaniu, dzieki czemu zapobiega sie prze¬ chodzeniu zelu z powrotem w postac roztworu.Sposób wytwarzania elementu optycznego przedstawia szczególne korzysci, zwlaszcza wte¬ dy* gdy jedna albo obie powierzchnie ogranicza¬ jace element sa asferyczne i ewentualnie obroto¬ wo symetryczne. Powierzchnie tego rodzaju moz¬ na na szkle tylko z wielkimi trudnosciami wytwa- Tzac sposobami mechanicznymi, tak ze wyroby takie sa nadzwyczaj kosztowne.Sposób wedlug wynalazku nadaje sie w szcze¬ gólnosci do wykonywania elementu korygujace¬ go aberracje sferyczna ukladu optycznego, zwlasz¬ cza ukladu optycznego wedlug Schmidta, opisa¬ nego w „Zentralzeitung fur Technik und Optik" 52 rocznik, 1932, zeszyt 2.Wynalazek jest wyjasniony za pomoca rysun¬ ku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój przez os optyczna elementu optycznego w postaci so¬ czewki, fig. 2 — urzadzenie do wykonywania ele¬ mentu wedlug fig. 1, a fig. 3 — wyjasnia, jak profil elementu optycznego odchyla sie od ksztal¬ tu kulistego. Pomiedzy podwyzszona srodkowa czescia oraz podwyzszonym brzegiem znajduje sie pierscieniowy zaglebiony obszar. Przedstawiony element nadaje sie do poprawki aberracji sfe¬ rycznej ukladu optycznego.W celu lepszego zrozumienia wymiar elemen¬ tu jest przedstawiony na rysunku jako znacznie zwiekszony w kierunku osi optycznej.W urzadzeniu, przedstawionym na fig. 2, plas- f ' ka pozioma plytka metalowa 2, zapobiega skurczo¬ wi elementu w kierunku prostopadlym do osi op¬ tycznej w czasie wysychania. Ponad plytka u- mieszczona jest w odpowiednim odstepie wydrazo¬ na forma metalowa 3. Wnetrze formy jest zaopa¬ trzone w dwa przewody U i 5, sluzace do dopro¬ wadzania i odprowadzania wody, regulujacej temperature formy. Rura 6 sluzy do doprowadza¬ nia materialu, z którego ma byc wykonany ele- i ment optyczny. Materialem takim jest np. .roz¬ twór o okreslonym stezeniu zelatyny w goracej wodzie. Forme 3 i plytke metalowa 2 utrzymuje sie w takiej temperaturze, aby zelatyna pozosta¬ wala jeszcze w roztworze. Masa 7 zelatyny wy¬ pelnia przestrzen pomiedzy forma 3 a plytka me¬ talowa 2.W wiekszosci przypadków przestrzen miedzy forma S a plytka 2 jest tak mala, iz unika sie wyplywu zelatyny dzieki jej lepkosci i napieciu powierzchniowemu. Gdy odleglosc miedzy forma 3 a plytka 2 jest zbyt duza, zaleca sie plytke 2 zaopatrzyc w brzegi zakrzywione ku górze.Wskutek stopniowego obnizania temperatury formy i plyty metalowej roztwór scina sie i two¬ rzy sie zel sztywny i równoczesnie elastyczny.Forme 3 usuwa sie i na plycie metalowej pozo¬ staje scieta w postaci zelu masa 7, której po¬ wierzchnia oznaczona jest na fig. 3 linia kresko¬ wana 8. Podczas suszenia kurczy sie ona, two¬ rzac element optyczny o powierzchni granicznej 9 o pozadanym ksztalcie. Mase zelatynowa zdej¬ muje sie z plytki metalowej i obcina sie brzegi lezace poza liniami A — A i B — B. W razie po¬ trzeby mozna element utwardzac, np. przy porno* cy formaliny.Ze wzgledu na naprezenia, powstajace przy skurczu, zaleca sie wykonywac element tak, by byl mozliwie cienki i posiadal równomierna sile zalamujaca.W tym celu mozna nadac powierzchni lamia¬ cej elementu taki ksztalt, by zawierala ona, poza niezbednymi do wprowadzenia poprawki parabo¬ lami czwartego, szóstego i ósmego stopnia, rów¬ niez parabole drugiego stopnia. Powoduje to nie¬ wielka zmiane ogniskowej ukladu optycznego, w którym zastosowano element, osiaga sie. jednak bardziej równomierni sile zalasaujaca, a w nie-których przypadkach zmniejsza sie równiez, po¬ zostala jeszcze aberracje pozaosiowa.Powyzej opisano i przedstawiono na rysunki przykladowo wytwarzanie elementu optycznego, sluzacego jako element korygujacy. Jasna jednak jest rzecza, ze w ten sam sposób mozna wytwo¬ rzyc soczewke o dowolnym pozadanym ksztalcie. PL