Przyrzad wedlug wynalazku sluzy jako pomoc szkolna do okreslania wydluzenia pretów lub ru¬ rek wraz ze zmiana temperatury.^Znane tego ro¬ dzaju przyrzady sa zaopatrzone zazwyczaj w dwa lub trzy prety metalowe, zamocowane na jednym koncu i popychajace drugim koncem ra¬ mie dzwigni, uruchomiajacej wskazówke. Znane sa tez przyrzady, w których koniec preta, prze¬ suwajac sie po cienkim waleczku, uruchomia wskazówke sprzezona z tym waleczkiem. Urza¬ dzenie takie, aczkolwiek daje dobre wyniki, jest klopotliwe w uzyciu, zwlaszcza przy stosowaniu dwóch róznych pretów w celu wykazania róznicy w ich wydluzaniu sie.Przedmiotem wynalazku jest konstrukcja wskazówek oraz mechanizmu do ich poruszania.Reszta elementów przyrzadu stanowi ulepszony zespól, pozwalajacy na uzycie go zarówno do ja¬ kosciowego, jak i ilosciowego wykazania zmiany dlugosci pretów lub rurek przy zachowaniu moz- nosci dowolnej ich wymiany w sposób szybki i latwy. ¦ . Przyrzad wedlug wynalazku jest przedstawio¬ ny na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia rzut pionowy, fig. 2 — rzut poziomy przyrzadu, fig. 3 — mechanizm wskazówkowy przyrzadu w rzucie bocznym, fig. 4 — ten sam mechanizm w rzucie pionowym, fig. 5 — konstrukcje wskazó¬ wek, fig. 6 — rzut poziomy uchwytu do zamoco- wywania rurek, fig. 7 — rzut pionowy tego sa¬ mego uchwytu.Przyrzad wedlug wynalazku sklada sie z trzech czesci: mechanizmu wskazówkowego A (fig. 3 i 4), uchwytu B do zamocowywania rurek lub pre¬ tów G (fig. 6, 7) i podzialki katowej C (fig. 1).Czesci te mozna zmontowac na jednym precie, np. na pionowym precie zwyklego statywu lub tez na jednym lub dwóch specjalnych statywach D (fig. 1), przykrecanych do stolu. Wszystkie te czesci posiadaja uchwyty E (fig, 3j 6, 7), ze sru¬ bami do zamocowania ich na pretach F (fig. 3, 6, 7) statywów w dowolnym miejscu. Dzieki te¬ mu mozna szybko i latwo zmieniac dlugosc bada¬ nych pretów lub rurek G, w celu wykazania np., ze prety lub rurki dwa razy krótsze wydluzaja sie dwa razy mniej -przy tej samej róznicy tem¬ peratur.Przyrzad pozwala na równoczesne badaniedwóch lub wiekszej Jiczby pretów lub rurek, przy czym wykazuje on jako róznice wychylen wska¬ zówek 1, 2 — róznice wydluzenia rurek lub pre¬ tów tej samej dlugosci, jednak zrobionych z róz¬ nych materialów i poddanych dzialaniu tych sa¬ mych róznic temperatur.Mechanizm wskazówkowy A (fig. 1, "2, 3, 4) sklada sie ze wskazówek 1, 2, lub wiekszej ich liczby (fig. 1, 2, 5) oraz z czesci poruszajacych te wskazówki. ^ Wskazówki posiadaja przeciwciezarki 3, 4, które sluza do zrównowazenia dluzszych ramion wskazówek tak, iz wystarcza mala sila do uru¬ chomiania ich. Wskazówka 1 jest przymocowana prostopadle i przesuwnie do lacznika 5, polaczo- , nego z waleczkiem 6. Wskazówka 2 jest przymo¬ cowana prostopadle i przesuwnie do lacznika 7, polaczonego z waleczkiem 8. Waleczki 6, 8 sa przetkniete przez otwory wywiercone w wykona¬ nych, np. z blachy, strzemiaczkach 9, 10, które zabezpieczaja te waleczki przed wyginaniem oraz stanowia dla nich lozysko, utrzymujace je w po¬ lozeniu prostopadlym do kierunku ruchu poste¬ powego rurek lub pretów G. Dla lepszego usztyw¬ nienia miejsca polaczen wskazówek i laczników sa wzmocnione' przy pomocy trójkatnych plytek 11, 12.Waleczek 6 jest wsuniety miedzy dwie plasz¬ czyzny klocków 13) lJf. Klocek 14 jest nierucho¬ my. Klocek ruchSmy 13< posiada otwór, w którym umocowany jest przy pomocy sruby 15 kfoniec preta lub rurki G. Sruba 16 zapewnia docisk kloc¬ ków 13 i 11+ do waleczka 6, Aóry obracajac sie mie¬ dzy nimi, porusza wskazówke 1. Podobnie wska¬ zówka 2 jest poruszana waleczkiem 8, wsunie¬ tym miedzy klocki 17, 18, przy czym klocek 18 jest nieruchomy, a do klocka 17 przymocowana jest sruba 19 druga rurka lub pret pomiarowy G, sruba 20 zas zapewnia docisk klocków 17 i 18 do i waleczka 8.Waleczki 6, 8 (fig. 5) umieszczone w szczeli¬ nach miedzy klockami na jednej wysokosci, przy czym lacznik 7 wskazówki 2 jest wyprowadzony , ponad strzemiaczkami 9, 10, a wskazówka 2 dzie-. ki odpowiedniemu wygieciu na wysokosci laczni¬ ka 5 pokrywa sie ze wskazówka 1, gdy obie wska¬ zówki wskazuja cyfre 0 na podzialce C (fig. 1).Wskazówka 2 .ma ruch ograniczony, natomiast wskazówka 1 moze wykonywac dowolna liczbe obrotów.Klocki 14, 18 sa osadzone w oslonie 21 mecha¬ nizmu A (fig. 3). Szczeki 22 wpuszczone w scian¬ ki oslony zabezpieczaja klocki przefl wypadaniem i ]5rzed ruchami bocznymi oraz pozwalaja'kloc¬ kom jedynie na ruch w kierunku docisku srub 16 i 20. Parcie srub dociskowych na klocki 14, 18, waleczki 6, 8 oraz klocki 13 i 17 nie powoduje parcia na same rurki lub prety dlatego, ze kloc¬ ki 13 i 17 przesuwne wraz ze wskazówkami opie¬ raja sie ostrzami pryzmatów 23 o wewnetrzna scianke, oslony 21. Wyciecia 24 w sciance oslony, w które wchodza klocki 13 i 17, zabezpieczaja te klocki a wiec i rurki lub prety przed ruchami bocznymi.Klocki 13 i 17 przylegaja do scianki 25, znaj¬ dujacej sie na zewnatrz oslony 21 mechanizmu A (fig. 4), a nastepnie, w miare wjfciluzania sie ogrzanych rurek lub pretów, oddalaja sie od niej.Mierzac, sruba mikrometryczna odleglosc wystepu 26 na klocku 13 od wystepu 27 na sciance 25, mozna okreslic wydluzenia rurki lub preta G i na tej podstawie wykreslic podzialke C (fig. 1) lub sprawdzic wychylenie wskazówki. Podobne wy¬ stepy kontrolne znajduja sie równiez na tej sa¬ mej sciance 25 oraz klocku 17. W sciance 25 znaj¬ duja sie otwory, przez, które luzno przechodza pomiarowe rurki lub prety.Ruchy pary klocków, wspóldzialajacej z jed¬ na wskazówka sa niezalezne od ruchów pary klocków uruchomiajacej inna wskazówke, co po¬ zwala na dokonanie doswiadczenia np. tylko z jednym pretem lub rurka. Poza tym w kazdym przypadku mozna .unieruchomic kazda wskazów¬ ke. W tym celu wystarczy odkrecic srube docisko¬ wa 16 lub 20, wskazówka bowiem poruszac sie moze jedynie wtedy, gdy klocki sa docisniete do waleczka wskazówki. Zbedne wskazówki, prety lub rurki oraz klocki mozna usunac w sposób szybki i latwy. Dogodny sposób wyjmowania z oslony 21 czesci skladowych mechanizmu wska¬ zówkowego pozwala na latwa jego konserwacje.Mechanizm, wskazówkowy A daje sie latwo przesuwac wzgledem rurek G na precie F staty¬ wu D (fig. 2J. W tym celu nalezy zwolnic srube uchwytu E.Uchwyt- B do zamocowywania pretów lub ru¬ rek (fig. 6, 7) posiada lapke 28 z rowkami. Pre¬ ty lub rurki sa dociskane do scianek rowków plyt¬ ka 29 przy pomocy sruby 30. [ Przyrzad jest tak wykonany, aby jego czulosc byla jak najwieksza przy jak najmniejszej ilosci doprowadzanego ciepla. W tym celu zarówno me¬ chanizm wskazówkowy, jak tez uchwyt do zamo¬ cowywania rurek lub pretów sa oddzielone plyt¬ kami izolacyjnymi 31 (fig. 3) i 32 (fig. 6 i 7) od uchwytów E. Masa czesci metalowych, do któ¬ rych cieplo jest doprowadzane, jest tak mala, jak to jest tylko mozliwe przy zachowaniu sztywnos¬ ci i wytrzymalosci konstrukcji. , Zachowane sa równiez przestrzenie powietrzne pomiedzy poszcze¬ gólnymi czesciami skladowymi, aby zmniejszyc w miare moznosci straty biepla w przyrzadzie* 2 —Ponadto stosowane sa male przekroje styku po¬ miedzy czesciami oraz mozliwie male powierzch¬ nie chlodzenia. 'Sruby dociskowe i regulacyjne sa zaopatrzone w oslony izolacyjne. ' Zasadniczo zastosowano ogrzewanie rurek lub pretów przy pomocy pary wodnej lub wody. Moz¬ na równiez stosowac ogrzewanie gazami lub grzejnikiem elektrycznym.Do ogrzewania .przyrzadu wpda zastosowano naczynie H (fig. 1) z raczka izolowana 33 z prze¬ dluzeniem 3A, które moze byc uchwycone zwykla lapka, zamocowana na statywie D. Naczynie po¬ siada rurke wylotowa 35, na która^ nalozona jest -elastyczna rurka gumowa /, polaczona za pomoca odgalezienia J (fig. 2) z badanymi pretami lub ^rurkami G.Do badania temperatury przeplywajacej wo¬ dy lub pary sluza naczynia K (fig. li 2), do których wstawia sie termometr.W przypadku zastosowania zamiast rurek pretów wode lub pare wodna wprowadza sie do rury szklanej, zamknietej na obu koncach kor¬ kami, przez które przetkniete sa prety tak, ze ich ruchome konce moga. byc zamocowane w me¬ chanizmie wskazówkowym A, a nieruchome — w uchwycie B. Aby woda lub para mogly oplywac prety, musi byc wykonany na jednym koncu ru¬ ry szklanej otwór wlotowy, a przy jej drugim koncu — otwór wylotowy.W miare nagrzewania lub oziebiania rurek -lub pretów, nastepuje ich wydluzanie sie lub kur¬ czenie. Ruch postepowy konców rurek lub pre¬ tów, zamocowanych jednym koncem w uchwycie B, a drugim w mechanizmie wskazówkowym A, zostaje przeniesiony na ruch obrotowy -wskazó¬ wek 1, 2. Konce wskazówek, przesuwajac sie po" luku podzialki katowej C, daja wychylenia pro¬ porcjonalne do wydluzenia lub kurczenia sie ru¬ rek lub pretów. PL