Wynalazek dotyczy sporzadzania lub rozla¬ czania skurcznych i innych zaciskowych pola¬ czen i ma na celu 'ulatwienie skladania i roz¬ kladania tych polaczen na czesci! Laczenie, a szczególnie luzowanie tych polaczen, napotykalo dotychczas na wielkie trudnosci i to nie tylko ze wzgledu, na koniecznosc zachowania róznicy temperatury laczonych lub rozlaczonych czesci, lecz równiez z uwagi na wielkosc sil, koniecznych do wzajemnego ich przesuwania w czasie tycl; czynnosci. Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze miedzy powierzchnie dociskowe laczo¬ nych czesci wtloczona zostaje ciecz lub gaz, pod takim wysokim cisnieniem, ze wymienione po¬ wierzchnie zostaja na znacznej, przestrzeni od¬ dzielone od siebie, dzieki czemu mozna wymie¬ nione czesci latwiej wzgledem siebie przesuwac.Poza tym przedmiotem wynalazku sa urzadze¬ nia ulatwiajace wykonywanie opisanego sposobu.Na zalaczonym rysunku uwidoczniono przy¬ klady wykonania przedmiotu wynalazku. Na fig. 1 — 3 przedstawiono zastosowanie wynalazku do laczenia koncami dwóch walów za pojnoca sprzegla lubkowego. Na fig. 4 pokazano zastoso¬ wanie wynalazku do zestawienia kilku czesci wa¬ lu korbowego,^ na fig. 5 — osadzenie lozyska tocznego, a na fig. 6 — odmiane zastosowania wynalazku wedlug fig. 3. Na fig. 7 uwidocznio¬ no zastosowanie wynalazku do odejmowanej tar¬ czy sprzeglowej, na fig. 8 — osadzenie lozyska walkowego na wale za pomoca tulei" stozkowej, wreszcie na fig. 9 — przekrój tejze tulei wed¬ lug linii IX — IX na fig. 8.Wedlug fig. 1 konce 1 i 2 walów posiadaja podtoczenia 3, w które wcisniety jest pierscien uszczelniajacy A. Dla lepszego uwidocznienia pierscien ten posiada na rysunku wieksza gru- *) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest Axel Erland Bratt.bósc i szerokosc niz w rzeczywistosci. Na kon¬ cach walów osadzona jest tuleja sprzeglowa 5, której srednica wewnetrzna w stosunku do sred¬ nicy walów jest tak dobrana, ze miedzy tuleja a walami istnieje silny docisk. W tulei 5 wywierco¬ ny jest kanal 6, przy czym dobrze jest, gdy ka¬ nal ten dochodzi do wytoczenia 7 wewnatrz tulei.To ostatnie równiez jest na rysunku wieksze, niz w rzeczywistosci. Kanal 6 posiada na zew¬ netrznym koncu gwint 8 lub inne urzadzenie do zamocowania przewodu, doprowadzajacego pod wysokim cisnieniem olej lub inna odpowiednia ciecz, lub gaz.Tuleje 5ympzna wsunac na koniec 1 jednego z walów w znany spos*ób, na przyklad przez jej rozgrzanie i nastepujace po nim skurczenie na wielkosc uwidoczniona na fig. 1 liniami przery-. wanymi. Nastepnie konce walów zestawia sie ze soba i zaklada sie na nie pierscien uszczelnia¬ jacy. Po tym przygotowaniu przesuwa sie tu¬ leje 5 za pomoca odpowiedniego urzadzenia tak daleko, aby byla równie gleboko nasunieta, na konce obu walów. Podczas tej czynnosci, w mysl wynalazku, dolacza sie do gwintowanego otworu 8 przewód, którym zostaje doprowadzony olej lub -podobny srodek pod cisnieniem co najmniej równym dociskowi miedzy powierzchniami sty¬ ku tulei i walów. Olej wciska sie miedzy wy¬ mienione powierzcnnie i rozchodzi sie tam cien¬ ka warstewka, co umozliwia przesuwanie tulei po wale bez potrzeby stosowania zbyt duzej si¬ ly i bez niebezpieczenstwa uszkodzenia po¬ wierzchni styku. Warstewka cieczy moze byc tak cienka, ze tylko bezposrednie zetkniecie sie ze soba powierzchni metalu zostaje usuniete, nato¬ miast zadna ze znajdujacych sie pod cisnieniem czesci metalowych nie zostaje rozciagnieta ani tez scisnieta w stopniu godnym uwagi. Wysokie cisnienie oleju powoduje- równiez silne docisnie¬ cie stosunkowo cienkiego pierscienia uszczelnia¬ jacego U do podtoczenia 3, co uniemozliwia do¬ stanie sie oleju miedzy oba .konce walów i wy¬ warcie na nie sily w kierunku poosiowym. Ta¬ kie zapobiegniecie poosiowemu rozsunieciu sie walów moze byc pozadane równiez i w czasie ich rozlaczania (które odbywa sie w sposób analo¬ giczny do laczenia), a to ze wzgledu na oszcze¬ dnosc miejsca, a takze na niebezpieczenstwo uszkodzenia powierzchni styku, które mogloby nastapic, gdyby powierzchnie te stykaly sie bez¬ posrednio ze soba.Najlepiej, gdy kanalik 6 znajduje sie mniej wiecej posrodku tulei, tak by ciecz pod cisnie¬ niem równomiernie rozeszla sie na boki.Na fig. 2 uwidoczniono sprzegniecie walów, w'którym miedzy tuleja sprzeglowa 5 i koncami, 1 i 2 walów wsunieta jest tuleja posrednia 9.Srednica wewnetrzna tej tulei" jest tak dobra¬ na, ze mozna tuleje latwo wsunac na konce wa¬ lów, lecz grfcibosc jej scianek jest tak mala, ze pod dzialaniem kurczenia sie tulei zewnetrz¬ nej 5 tuleja posrednia zostaje scisnieta, co w re¬ zultacie daje silne sprzegniecie konców walów.Tuleja posrednia 9 zastepuje szczególnie sku¬ tecznie pierscien 4, uwidoczniony na fig. 1. Moz¬ na ja stosowac zwlaszcza w takich przypadkach, w których osadzenie tulei 5 bezposrednio na kon¬ cach walów jest z jakiegokolwiek powodu nie¬ mozliwe ; przeszkoda moze tu' byc np. material walu lub tez obróbka nie odpowiadajaca warun- ,kom wymaganym od czesci wtlaczanych. Tuleja posrednia 9 powinna byc przynajmniej tak dlu¬ ga, aby jej czesc, znajdujaca sie po jednej stro¬ nie styku miedzy dwiema powierzchniami czo¬ lowymi walów, dorównywala mniej wiecej pod wzgledem dlugosci tulei sprzeglowej 5. ^ W wykonaniu uwidocznionym na fig. 2 tu¬ leja sprzeglowa 5 ma na swych koncach rozsze¬ rzenia 10. W ten sposób powierzchnia styky, pozostajaca pod dzialaniem sprezonego oleju, konczy sie w pewnej odleglosci od konców tulei.Dzieki powyzszemu docisk jednostkowy na kra¬ wedzi powierzchni styku jest nieco wiekszy niz ku srodkowi, a to z tego powodu, iz w czesci tulei 5 ponad rozszerzeniami równiez panuje na¬ prezenie, a nie jest ono zrównowazone od we¬ wnatrz w kierunku promieniowym. Naprezenie to wywoluje dodatkowy docisk na sasiedniej, skrajnej czesci powierzchni styku. Dzieki temu mozna rozprowadzic ciecz pod cisnieniem po ca¬ lej niemal powierzchni styku bez obawy jej przeciekania przy koncach tulei.Na-fig. 3 pokazano dalszy przyklad wykona¬ nia, w którym ^tuleja posrednia 9 wedlug fig. 2 zastapiona zostala tuleja 11 o stozkowej po^ wierzchni*zewnetrznej. Wewnetrzna powierzchnia tulei sprzeglowej 5 równiez jest stozkowa i .do¬ pasowana do takiejze po/wierzchni zewnetrznej . tulei 11. Zaleta tego ksztaltu polega na tym, ze do calkowitego zluzowania tulei sprzeglowej 5 wystarcza zupelnie male przesuniecie poosiowe tej ostatniej. Poza tym mozna przy zastosowaniu wynalazku nasadzac tuleje bez uprzedniego jej rozgrzewania. Przy polaczeniu zaciskowym z za¬ stosowaniem tulei stozkowej docisk powierzch¬ niowy po stronie mniejszej srednicy jest wiekszy niz po stronie przeciwnej. Dla wyrównania i za¬ pobiezenia wyplywowi cieczy od strony wiekszej srednicy przed rozprowadzeniem jej po calej po¬ wierzchni styku (az do najmniejszej srednicy) dobrze jest umiescic otwór 6 blizej konca tulei o mniejszej srednicy. Ten sam skutek mozna zreszta osiagnac przez odpowiednia zmiane gru¬ bosci scianki tulei 5 w miare jej dlugosci. Katstozka. mozna tak dobrac, aby mozna bylo doko¬ nywac zluzowania sprzegla tylko przez wtlocze¬ nie cieczy pod cisnieniem miedzy powierzchnie styku, przy czym tuleja sprzeglowa 5 zesuwa sie z tulei posredniej 11 pod dzialaniem skladowej poosiowej cisnienia cieczy, której wielkosc jest funkcja kata stozka.Na fig. 4 przedstawiono czesc zlozonego wa¬ lu korbowego, którego czopy 12 i 13 osadzone sa w ramieniu korbowym 1U. Powierzchnie do¬ cisku czopa 12 maja ksztalt stozkowy, dzieki cze¬ mu polaczenie jego z ramieniem korbowym moz¬ na zluzowac przez stosunkowo krótkie przesu* niecie poosiowe czopa wzgledem ramienia. Po¬ wierzchnia stozkowa czopa jest nieco krótsza od powierzchni stozkowej otworu w ramieniu korbo¬ wym, co jest o tyle korzystne, ze dlugosc sty¬ kajacych sie ze soba powierzchni docisku pozo-? staje niezmieniona, az do zluzowania polaczenia:- Dzieki powyzszemu nie trudno jest utrzymac w równowadze cisnienie po obu stronach kanalu doplywowego cieczy pod cisnieniem. W odniesie) niu do czopa 12 wymieniony kanal wywiercony jest w samym czopie i ujscie jego znajduje sie mniej wiecej posrodku dlugosci powierzchni stoz¬ kowej czopa. Przy polaczeniu natomiast czopa 13, które posiada "ksztalt cylindryczny, kanal doply¬ wowy wywiercony jest w ramieniu korbowynr* Cylindryczny otwór na ten czop posiada w pobli¬ zu jednej ze scian bocznych ramienia ukosne wytoczenie 15. Ostra krawedz 16 tego wytocze¬ nia zostaje pod dzialaniem cisnienia cieczy do¬ cisnieta do czopa, dajac skuteczne uszczelnienie.Dzieki powyzszemu ujscie-kanalu 6 moze w da¬ nym przypadku znajdowac sie w poblizu jednego konca powierzchni styku, np. w samym wytocze¬ niu 15, co umozliwia utrzymanie warstewki cie¬ czy miedzy powierzchniami dacisku podczas wy¬ ciagania czopa- az do ukonczenia tej czynnosci.Spos_ób wedlug wynalazku mozna tu stosowac równiez i przy wtlaczaniu czopa w otwór ramie¬ nia korbowego. Na fig. 5 uwidoczniono lozyska rolkowe 17 ze stozkowym otworem, osadzone n£$ stozkowym czopie 18 i zaopatrzone w urzadzenie umozliwiajace jego luzowanie w sposób wedlug wynalazku.W wykonaniu pokazanym na fig, 6 tuleja sprzeglowa 5 posiada wewnatrz srubowe wyto¬ czenie 19, laczace sie z kanalem doplywowym 6 cieczy pod cisnieniem i posiadajace na obu kon¬ cach ujscie do pierscieniowych wytoczen 20.Wytoczenie srubowe 19 ma na celu szybsze roz¬ prowadzenie cieczy miedzy powierzchniami do¬ cisku. Lewa strona zewnetrznej powierzchni tu¬ lei sprzeglowej 21 posiada ksztalt stozkowy, wskutek czego .grubosc scianek tej tulei jes% na obu koncach mniej wiecej równa, dzieki czemu rozklad, cisnienia jest równomierny. Zewnetrzne krawedzie posiadaja rozszerzenia dla zmniejsza¬ nia docisku brzegowego.Na fig. 7 przedstawiono odejmowany kolnierz sprzeglowy 23,. osadzony na koncu walu 25 za posrednictwem tulei 2.b, posiadajacej stozkowa zewnetrzna powierzchnie. Kanal 6 wywiercony jest w kolnierzu i "ujscie jego miesci sie w pier¬ scieniowym wytoczeniu tegoz kolnierza. W ten sposób kanal 6 znajduje sie w tej czesci kolnie¬ rza, gdzie jego sciana jest najgrubsza, co za¬ pewnia doprowadzenie cieczy pod cisnieniem tam, gdzie docisk powierzchniowy jest naj¬ wiekszy. .Na fig. 8 uwidoczniono lozysko walkowe 29, osadzone na wale 26 za posrednictwem tulei 28, posiadajacej zewnetrzna powierzchnie stozkowa i rozcietej w miejscu 27. Od strony grubszego konca tulei wywiercony jest w,niej kanal 30, la¬ czacy sie z kanalem 31 o kierunku promienio¬ wym. Ten ostatni kanal posiada ujscie do row¬ ka rozdzielczego 32, wyzlobionego na wewnetrz¬ nej scianie tulei 28. Poniewaz ta ostatnia jest rozcieta, rowek 32 nie moze obejmowac pierscie¬ niowo calego obwodu i konczy sie przed rozcie¬ ciem. Od rowka 32 rozchodzi sie promieniowo pewna ilosc otworów 33. W ten sposób ciecz pod cisnieniem zostaje rozprowadzona zarówno po wewnetrznej, jak i po zewnetrznej powierzchni tulei stozkowej, dzieki czemu zarówno osadze¬ nie, jak i rozbiór lozyska zostaja w wysokim stopniu ulatwione.Zaznacza sie, ze we wszystkich przytoczonych przykladach sposób wedlug wynalazku mozna i nalezy stosowac zarówno przy skladaniu pola¬ czen sciskowych, jak i przy ich rozbiorze.Jako przyklad tego, co mozna osiagnac, sto^ sujac sposób wedlug wTynalazku, mozna przyto¬ czyc wtlaczanie tulei sprzeglowej na wal o srednicy 100 mm, do czego przy dotychczasowych < sposobach potrzebna byfa sila 170 ton, podczas gdy przy zastosowaniu wtlaczania miedzy po¬ wierzchnie dociskowe oleju pod cisnieniem w sposób wedlug wynalazku wystarczylo 5 ton, czyli tylko okolo 3 Doswiadczenia wykazaly, ze olej lub inna ciecz, wcisnieta miedzy powierzchnie dociskowe, w stosunkowo krótkim czasie znika i ze wytrzy¬ malosc polaczenia i jego zdolnosc przenoszenia sil w najmniejszym stopniu nie doznaja uszczer¬ bku. **^^ Zakres moznosci stosowania wynalazku nie ogranicza sie do powyzszych przykladów, lecz mozna go, praktycznie biorac, stosowac wszedzie tam, gdzie maja zastosowanie skurczne lub in¬ ne zaciskowe polaczenia.Tak. mozna stosowac sposób wedlug wynalaz- — 3 —ku przy skladaniu i rozbiorze kól zamachowych lub innych kól osadzonych na walach. PL