W znanych dziesiecioklawiszowych maszy¬ nach do rachowania o napedzie silnikowym i sankach zaczepowych przesuwanych skokami mnozenie odbywa sie w ten sposób, ze po na¬ stawieniu maszyny na mnozenie i nastawieniu cyfr mnoznej naciska sie klawisz wlaczajacy silnik i trzyma sie go nacisnietym tak dlugo, az maszyna wykona liczbe obrotów, odpowiadaja¬ ca cyfrze jednostek mnoznika. Nastepnie zwal¬ nia sie klawisz silnika, a naciska sie klawisz ze¬ rowy, powodujac przesuniecie sanek o jedno miejsce. Chcac np'. pomnozyc liczbe 725 przez 23 nastawia sie maszyne na mnozenie przez przyci¬ sniecie klawisza, mnozeniowego i unieruchomia sie klawisz w tym polozeniu, po czym nastawia sie mnozna 725 i wlacza silnik. Po trzech obro¬ tach maszyny, odpowiadajacych cyfrze 3 jed¬ nostek mnoznika, silnik wylacza sie. Nastepnie naciska sie klawisz zerowy, aby przesunac san¬ ki zaczepowe o jedno miejsce, po czym znowu wlacza sie silnik i zatrzymuje sie go po wyko¬ naniu dwóch obrotów.Znane sa poza tym maszyny z dodatkowym urzadzeniem do mnozenia, w którym wskazów¬ ka wskazuje kolejne miejsce dziesietne mnozni¬ ka, jak równiez maszyny z szeregiem klawiszów mnoznikowych od 1 do 9, wreszcie maszyny, w których przy pomocy jednakowej klawiatury na¬ stawia sie tak mnozna, jak i mnoznik.Obsluga wszystkich tych maszyn wymaga wiele czasu, a skomplikowane ich mechanizmy zajmuja wiele miejsca. Natomiast w maszynie wedlug wynalazku mnozenie odbywa sie przy pomocy klawisza silnika, uzywanego równiez do dodawania. Przedstawia to znaczne uproszcze¬ nie produkcji i umozliwia szybka obsluge ma¬ szyny. Wedlug wynalazku przesuwanie sanek zaczepowych uskutecznia sie przez zwolnienie klawisza silnika.Na rysunku przedstawiono maszyne wedlug wynalazku w przykladowej postaci wykonania.Fig. 1 przedstawia maszyne w polozeniu spo¬ czynku w schematycznym przekroju podluznym, fig. 2 — czesc mechanizmu maszyny zawieraja-cego sanki zaczepowe, fig. 3 — widok z boku czesci mechanizmu uskuteczniajacego cofanie sanek zaczepowych, fig. 4 przedstawia w widoku z boku czesci maszyny w polozeniu przy nacis¬ nietym klawiszu silnika, fig. 5 — w widoku z boku czesci posrednie mechanizmu maszyny przy zwolnionym klawiszu silnika, fig. 6 przedstawia czesci maszyny uwidocznione na fig. 2 w polo¬ zeniu przy zwolnionym klawiszu silnika, fig. 7 — widok z boku czesci uwidocznionych na fig. 5 w polozeniu przy uchylonej zapadce.W plycie 40 klawiatury osadzony jest prze¬ suwnie w kierunku pionowym klawisz mnoze-- niowy 6. Dolny jego koniec jest polaczony przy pomocy przegubu 41 z dzwignia posrednia 5.Dzwignia ta jest osadzona wahliwie na walku 4, osadzonym nieruchomo w nie przedstawionej na rysunku zewnetrznej oslonie maszyny. Na drugim koncu dzwigni. 5 znajduje sie trzpien JC2, który przesuwa sie w otworze podluznym 43 lacznika 8. Poza tym dzwignia 5 i lacznik 8 sa ze soba polaczone przy pomocy sprezyny 7, do-" ciskajacej brzeg otworu 43 do trzpienia 42. Pra¬ wy (na fig. 1) koniec dzwigni 5 obejmuje roz¬ widleniem UU trzpien 45 (fig. 3), przytwierdzo¬ ny do wyzwalacza 12. Do dolnego konca laczni¬ ka 8 przymocowana jest ruchomo przy pomocy czopa 47 zapadka 9. Przedni koniec tej zapadki tworzy haczyk 46, tylny zas koniec — haczyk 10. '-x''\' Wyzwalacz 12 jest pociagany w dól sprezy¬ na 12a, zaczepiona o walek 4, osadzony w scia¬ nie oslony. Wyzwalacz 12 posiada otwór pod¬ luzny 48 na trzpien 49, osadzony w oslonie ma¬ szyny. Sprezyna 12a dociska górny brzeg otwo¬ ru podluznego do trzpienia 49. Górny rozwidlo¬ ny koniec wyzwalacza 12 obejmuje trzpien 50, osadzony nieruchomo w oslonie. Dolny koniec wyzwalacza 12 jest osadzony przy pomocy trzpienia 51 w owalnym otworze 52 drazka prze¬ suwnego 25. Drazek ten laczy silnik z sankami zaczepowymi 33 i sluzy do ich cofania. Drazek 25 jest osadzony w miejscu 53 z luzem, umozli¬ wiajacym przedstawienie go w polozenie zazna¬ czone linia przerywana (fig. 3). Brzegi tylnego konca drazka przesuwnego 25 sa wygiete ku górze i posiadaja wyciecie 55, w którym miesci sie sworzen 56, osadzony na ramieniu wahliwym 24- Ramie to waha sie okolo sworznia 57; przy¬ mocowanego do oslony. Do ramienia 24 przy¬ twierdzone jest przegubowo ramie 23 polaczo¬ ne trzpieniem 59 z krazkiem 58. Krazek ten jest osadzony na walku 58, poruszajacym sie w zna¬ ny sposób ruchem wahadlowym. Klawisz 22 sil¬ nika daje sie w znany sposób przesuwac w dól i jest prowadzony sworzniami prowadniczymi 61 i 62. Klawisz ten zaczepia przy pomocy trzpienia 63 o brzeg otworu 64 suwaka 22A, któ¬ rego przedni koniec jest polaczony przegubowo przy pomocy nitu 65 z wahliwym ramieniem 66.Ramie to jest osadzone obrotowo na poprzecz¬ nym wale 67 oslony. Tylny koniec suwaka 22b jest polaczony przegubowo przy pomocy nitu 68 z dzwignia katowa 22a. Dzwignia katowa 22a jest osadzona wahadlowo na walku poprzecz¬ nym 69 oslony, przy czym na drugim koncu tej dzwigni osadzony jest trzpien 70, przylegajacy do powierzchni 71 suwaka 20, który opiera sie wystepem 72 o nieruchomy wystep 19 oslony.Suwak 20 jest zawieszony przy pomocy sworz¬ nia 72a na ramieniu 20a, osadzonym wahliwie na walku poprzecznym 73 oslony. Ramie 20ar jest przyciagane sprezyna 2:1, zaczepiona o trzpien 74, przymocowany do oslony. Suwak 20 sluzy do wlaczania i wylaczania w znany spo¬ sób sprzegla silnika.Na tylnym koncu zapadki 9 osadzone jest przegubowo przy pomocy nitu 75 ramie 14, wa¬ hajace sie okolo osi 18. Dokola tej samej osi ob¬ raca sie ramie 15. Dolny, rozwidlony koniec 76 ramienia 15 obejmuje trzpien 17 suwaka 20.Oba ramiona 14, 15 sa sprzezone ze soba przy pomocy sprezyny 16. Jeden koniec tej sprezyny naciska na ramie 14, podczas gdy drugi koniec oraz ramie 14 opieraja sie o trzpien 13 ramie¬ nia 15. Sprezyna 16 dazy do zwarcia obu ra¬ mion 14, 15. Dzieki niej wyrównuja sie ewen¬ tualne niedokladnosci, "mogace powstawac w czasie fabrykacji czesci maszyny wedlug wyna¬ lazku.* Na poprzecznym walku 77 klawiatury, osa¬ dzony jest wahadlowo wyzwalacz 1. Przedni ko¬ niec tego wyzwalacza oddzialywa na zapadke 26 w celu przesuwania sanek zaczepowych (fig. 2 i fig. 6). Tylny koniec wyzwalacza 1 jest za¬ opatrzony w~ trzpien 78 (fig. 4), który wchodzi w rozwidlony koniec dzwigni posredniej 2.Dzwignia 2 jest osadzona wahadlowo na osi 79.Tylny jej koniec jest zakonczony plaska plytka 80, o która opiera sie krazek 81, osadzony obro¬ towo na górnym koncu wyzwalacza 3. Wyzwa¬ lacz 3 jest osadzony wahadlowo na osi 82 i jest zaopatrzony na dolnym koncu w trzpien 83, wspóldzialajacy z zapadka 9 w sposób opisany w dalszym ciagu opisu.Wspomniana wyzej zapa«dka 26 jest osadzo¬ na wahadlowo na walku 84 klawiatury. Spre¬ zyna 29. pociaga zapadke 26 w polozenie przed¬ stawione na fig. 2. Przedni koniec wyzwalacza 1 styka sie z trzpieniem 28 zapadki 26. Przy nienapietej sprezynie 29 wystep 27 zapadki 26-wchodzi w przerwy 35 miedzy zebami sanek 33.Sanki te sa zaopatrzone w znany sposób w za¬ czepy 32 i sa przesuwne przy pomocy krazka 85 po szynie prowadniczej 3A. Do wystepu 86 sanek 33 jest przytwierdzony lacznik 36, polaczony z lacznikiem 37, wahajacym sie okolo trzpienia 87, osadzonego na wsporniku na plycie podstawowej 39. Sprezyna 38 pociaga lacznik 37, a wskutek tego pociaga sanki 33 w lewo.Dzwignia ustalajaca 30 jest osadzona wa¬ hadlowo na osi 88. Dzwignia ta zaczepia wyste¬ pem 89 o zaczepy 32. Sprezyna 31 ciagnie dzwig¬ nie 30 w kierunku przeciwnym do ruchu wska¬ zówek zegara, doprowadzajac ja do oparcia sie o trzpien 90, osadzony w oslonie maszyny.Sposób dzialania maszyny wedlug wynalazku jest opisany ponizej.Przez nacisniecie klawisza mnozeniowego 6 (fig. 3) wyzwalacz 12 zostaje za posrednictwem dzwigni 5 uniesiony do góry, a prawy koniec drazka 25 zostaje odlaczony od ramienia 2Jf, wskutek czego zapobiega sie pociagnieciu nie przedstawionej na rysunku sprezyny do cofania sanek 33. Ramie 23 napedzane silnikiem, prze¬ kuwa wówczas ramie wahliwe 2A, bez porusza¬ nia drazka 25. Poza tym nacisniecie klawisza mnozeniowego 6 powoduje napiecie sprezyny 7, wskutek czego zostaje podniesiony lacznik 8.Mozna obecnie naciskac klawisze cyfr mnoznej.Mnozna mozna nastawiac takze przed nacisnie¬ ciem klawisza mnozeniowego 6.Po wykonaniu powyzszego naciska sie kla¬ wisz 32, wlaczajacy silnik (fig. 4)., Wskutek te¬ go suwak 20 zostaje zwolniony z zaczepienia o wystep .19 i Wraz z trzpieniem prowadniczym 17 przybiera, pod dzialaniem sprezyny 21, poloze¬ nie przedstawione na fig. 4 rysunku. Pod naci¬ skiem trzpienia 17 ramie 15 obraca sie wraz z ramieniem 1U okolo osi 18. Wskutek tego ruchu haczyk 10 zapadki 9 oddala sie od nieruchome¬ go trzpienia 11. Lacznik 8 podnosi sievprzy tym az do zaczepienia zapadki 9 o wyzwalacz 3.Poszczególne czesci pozostaja w opisanym polozeniu az do zwolnienia klawisza silnika, po czym suwak 20 powraca w polozenie spoczynko¬ we. Za nim podaza ramie 15 ze sprzezonym z nim za pomoca sprezyny 16 ramieniem 1A.Zapadka 9 pociaga wyzwalacz 3 tak daleko, az haczyk 10 uderzy o trzpien 11 (fig. 5). Po dostatecznym obnizeniu lewego konca zapadki 9 (fig. 7), wyzwalacz 3 odlacza sie od niej i pow¬ raca^ w polozenie spoczynkowe.Przed odlaczeniem sie wyzwalacza 3 dzwig¬ nia posrednia 2 pozostaje wraz z wyzwalaczem 1 pod naciskiem wyzwalacza 3 (fig. 5). Przy na¬ cisnieciu wyzwalacza 1 trzpien 28 zapadki 26 obniza sie (fig. 2 i 6), naciskajac prawy koniec dzwigni ustalajacej 30, ttóra obraca sie okolo swej osi 88 tak, iz wystep 89 zwalnia zaczep 32..Równoczesnie wystep 27 zapadki 26 wchodzi w pierwsza (od lewej strony rysunku) przerwe 35 pomiedzy zebami sanek 33. Wskutek tego sanki 33 . mozna przesunac przy pomocy laczników 36 i 37 i sprezyny 38 (fig. 2) tylko nieznacznie w lewo, mianowicie' az do zetkniecia sie zeba A z krawedzia B wystepu -27 zapadki 26. W „tym polozeniu wystep 89 dzwigni 30 znajduje sie do¬ kladnie ponad zaczepem 32 (fig. 6). Przy na¬ stepnym podniesieniu wystepu 27 z przerwy miedzy zebami sanek sanki te moga sie znowu skokowo przesunac w lewo, az do zaczepienia wystepu 89 pod dzialaniem sprezyny 31 o nas¬ tepny, kolejny zaczep 32. Uklad poszczególnych czesci jest wówczas taki^sam, jak na fig. 1, z ta tylko róznica, ze sanki 33 sa przesuniete o jedna przerwe 35 w lewo.W chwili odlaczenia zapadki 9 od wyzwala¬ cza 3 (fig. 7) i zwolnienia wyzwalacza 1 spre¬ zyna 31 sprowadza natychmiast dzwignie usta¬ lajaca 30 do polozenia spoczynkowego. Sprezy¬ na 29 sprowadza do polozenia spoczynkowego zapadke 26. (fig. 2). Wskutek tego sanki 33 mo¬ ga przesuwac sie w lewo skokami co jedno miej¬ sce, czyli co jeden zab.Cofanie sanek 33 uskutecznia sie w znany sposób. PL