Regulacja wiekszych rzek polega w zasa¬ dzie na budowaniu w korycie rzeki prosto¬ padlych i równoleglych tam regulacyjnych.Znane sa tamy ciezkie kamienne lub faszy- nowe, jak równiez tamy lekkie, czesciowo przepuszczalne. Maja one te wspólna ce¬ che, ze sa budowane na miejscu, gdzie ma¬ ja pelnic swoje zadanie, jako tamy stale, które nie moga byc przeniesione na inne mliejscel Racjcmalnie ustawione tamy prostopadle przewaznie pelnia swoje za¬ danie przez czas ograniczony, kiedy pod ich wplywam na skutek oporów i spowo¬ dowanych przez to zmian kierunków strug wody rzeka osadza prowadzone rumowis¬ ko. To zjawisko osadzania znane jest pod nazwa kolmatacji. Jezeli zakolmatowane t6reny zostana w znany sposób zabezpie¬ czone przed pqnownym rozmyciem przez nastepne wielkie wody, mozna przyjac, ze dane zadanie zoistalo spelnione, gdyz osiagnieto trwale, przynajmniej na pe¬ wien czas, przeksztalcenie koryta rzeki.Ze wzgledu na strukture znanych tam re¬ gulacyjnych, np. z kamieni,, faiszyny, piasku, palisad oraz tzw. zaslon Wolfa, przenoszenie ich na inne miejsce jest prawie niemcjzliwe, a w kazdym badz ra¬ dzie zupelnie nieoplacalne z uwagi na bar¬ dzo znaczne koszty przewózki materialów i nowej budowy w innym miejscu.Istote wynalazku stanowi takie urza¬ dzenie do regulacji wiekszych rzek,, które po spowodowaniu kolmatacji w jednym , miejscu zostaje przeniesiqne na inne miejsce. Wedlug wynalazku, przenosnoscurzadzenia osiagnieto przez to, ze jest ono zbiornikiem plywajacym lub zespolem ta¬ kich zbiorników, które po doprowadzeniu na miejsce pracy ustawia sie i zanurza przez calkowite lub czesciowe wypelnienie woda. Usuwanie urzadzenia wedlug wyna¬ lazku polega na opróznianiu zbiornika przez wypomjpowywanie wody lub wytlo¬ czenie jej sprezonym powietrzem, wskutek czego zbiornik wyplywa na powierzchnie i moze byc bez trudu przeprowadzony na innemiejsce. , Urzadzenie wedlug ^wynalazku jest wy¬ konane z blachy zelaznej lub innej nada¬ jacej sie do tegoi celu, odpowiedniej, grubo¬ sci i w miare potrzeby jest zaopatrzone w wzmocnienia albo wewnetrzne usztyw¬ nienia. Moze ono miec rozmaity ksztalt za¬ leznie od warunków, w których" ma praco¬ wac, jak równiez od warunków wykonania i transportu. Urzadzenie wedlug wynala¬ zku moze miec ksztalt np. walca obroto¬ wego, walca eliptycznego albo: graniasto- slupa- ci zaokraglonych obrzezach. Moze miec równiez ksztalt hydrodynamiczny, wynikajacy z oblicjzen lub doswiadczen.Praktyka wykazala, ze szczególnie korzy¬ stnym jest przekrój eliptyczny, który la¬ czy prostote wykonania z pewnymi zaleta¬ mi hydrodynamieznymdi. Urzadzenie po ^ustawieniu' w miejscu pracy, unierucho¬ mia sie w znany sposób za pomoca lin kot¬ wicznych albo tez za pomoca podpór, wy¬ stawionych ukosnie do biegu wody. Pod¬ pora" taka winn£ miac zmienna dlugosc, aby mogla byc. dostosowana do gleboko¬ sci rzeki w danym miejscu, co mozna osia¬ gnac w dowolny znany sposób, np. przez wykc/nanie jej teleskopowo, tj. jako rury w rurze z urzadzeniem do wysuwania.Umocowanie pcdipory w miejscu podpar¬ cia winno byc przegubowe ze wzgledu ,na konieczne zmiany kata nachylenia podpory. Jednakze w pewnych oko¬ licznosciach korzystniejsze jest usztywnie- ;nie tego przegubu. Moze to byc uskutecz¬ niane w dowolny znany sposób przez usztywnianie przegubu pod dowolnym ka¬ tem. Podczas pracy urzadzenia wedlug wynalazku, a zwlaszcza podczas* jego za- murzania, nalezy dbac o utrzymanie go w pewnej okreslonej pozycji. Zwlaszcza konieczna jest rzecza, aby korby sterow- ntóze^ i /dzwignie ipcjmp, ó których mowa ponizej, nie znalazly sie pod woda.Do utrzymania zbiornika w czasie zata¬ piania i oprózniania w korzystnej pozy¬ cji hydrodynamicznej, jak równiez niedo¬ puszczenia do zatopienia korb sterowni¬ czych i dzwigni pomp prowadza trzy spo¬ soby, a mianowicie: podzial zbiornika na komory napelniane lub oprózniane nieza¬ leznie jedna cid drugiej, zmiennosc pun¬ ktu podparcia,, zmiennosc kata nachylenia podpór. W przypadku pierwszym prze¬ suwa sie srodek ciezkosci naczynia, w przypadkach drugim i trzeefci zmienia sie ustawienie urzadzenia w warunkach dy¬ namicznych i hydrostatycznych. Zastoso- • Wanie wszystkich trzech sposobów równo¬ czesnie okazalo sie szczególnie korzystnym.Zmiana punktu podparcia i to nawet zmiana w sposób ciagly w czasie pracy moze byc osiagnieta przez zastosowanie zdanych przekladni, np. przekladni sru¬ bowej, slimakowej, lancuchowej lub dzwi¬ gniowej. Podobnie znanymi urzadzenia¬ mi mozna osiagnac zmiane kata ustawie¬ nia podpory. Naped tych czesci urzadze¬ nia moze byc zmotoryzowany, zwlaszcza przy wiekszych jego wymiarach.Urzadzenie wedlug wynalazku: jest przedstawione schematycznie na rysunku.Fig. 1 przedstawia perspektywiczny wi¬ dok czesci urzadzenia przy czym strzalka wskazuje kierunek pradu wody, fig. 2 — jego przekrój wzdluz linii I—II (fig. 3).W tym przypadku zbiorniki urzadzenia maja postac walców eliptycznych. Zbior¬ niki takie moga byc laczone ze soba do¬ wolnie liczbowo. Na fig. 3 przedstawiono przykladowo dwa zbiorniki polaczone ze soba w miejscu oznaczonym litera L.Zbiornik jest podzielony na dwie komory - 2przepona wewnetrzna A, która równocze¬ snie pelni role usztywnienia,. Podpora B, która opiera sie o dno rzeki jest wykoha- na teleskopowo. Urzadz£nik do jej wydlu¬ zania, zlozone ze slimaka i lancucha nape¬ dowego jest oznaczone litera C. Przegubo¬ we 'zamocowanie w punkcie D jest uwido¬ cznione na fig. 1, przy czynu punkt zamoco¬ wania D moze ulegac przesuwaniu przy obracaniu korby E i zwiazanego z nia urzadzania srubowego,, jprzy czym prze¬ suwne zamocowane w punkcie D da sie poruszac po obwodzie zbiornika na jego obrzezu przez obracanie korby E, wpu¬ szczonej w nagwintowany otwór w prze¬ gubie K. Jakkolwiek podparcie w pun¬ kcie D jest przegubowe, to jednak przegu- bowosc ta moze byc ograniczona, a nawet w miaire potrzeby usunieta przez zastoso¬ wanie urzadzenia F, które na skutek obra¬ cania recznej korby G zmienia kat usta¬ wienia podpory. Do napelniania komór sluza zawoYy lub zasuwy H, które wraz z pomjpami J i kompletem innych zasuw nie przedstawionych na rysunku sluza do ich oprózniania, W schemacie pominieto inne szczególy, np, pompe rezerwowa wraz z zaworami, które sa niezbedne do zabezpieczeniia korb sterowniczych ponad zwierciadlem wody. Poza tym nie przed¬ stawiono na rysunku uchwytów do Mn kot¬ wicznych lub holowniczych, zaslepionych krócców do przyczepiania wezów .sprezo¬ nego powietrza w razie calkowitego zato¬ pienia naczynia, barier ochronnych w miejscu stale wynurzonym, gdzie znaj¬ duja sie narzady, które nalezy obslugi¬ wac i tp. Szczególy te jak i wedle innych, jako znanych, nie przedstawiono w celu uzyskania przejrzystc|sci schematu.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc stosowane równiez i z innymi znanymi konstrukcjami, powodujacymi zmiany kierunku strug wody, np. lopatkami lub tez z konstrukcjami, powodujacymi zwie¬ kszenie oporów dla przeplywu wody, np, siatkami. - . Urzadzenia ¦' wedlug wynalazku stanowi znaczny postep techniczny w dziedzinie regulacji zwlaszcza iduzych rzek prowa¬ dzacych rumowisko, a to dlatego, ze za¬ stepuje ono wszelkie stale tamy regula¬ cyjne, majace,za zadanie zwezenie koryta i kolmatacje jego czesci zabudowanych, a w przeciwienstwie do tam stalych moze byc wielokrcfcnie przenoszone na rózne miejsca tej samej rzeki oraz na inne rzeki; skraca czas regulacji rzeki, gdyz dzialajac takze w okresach wysokich stanów wód, które to okresy byly dotychczas martwe dla regulacji, zmniejsza ilosc robót regu¬ lacyjnych, zmjniejsza znacznie" koszty re¬ gulacji zarówno w materiale jak i robo- eiznie, nadaje sie do dowodnego splyca¬ nia lub poglebiania wybranych miejsc w korycie rzeki; pozwala na wykonywanie czasowych doswiadczalnych regulacji od¬ cinków rzeki dla zbadania warunków u- kladania sie nurtu. PL