Niniejszy wynalazek odnosi sie do pom¬ py lub sprezarki z tlokiem o ruchu posu¬ wowym i obrotowym, jedno- lub obustron¬ nie wydrazonym, posiadajacym otwory ste¬ rujace, laczone za kazdym suwem perio¬ dycznie z przewodem ssacym wzglednie tlo¬ czacym; tlok ten jest uruchomiany za po¬ moca urzadzenia napedowego o tarczach sterujacych stalych lub ruchomych, umo¬ zliwiajacych bezstopniowa, lagodna regula¬ cje wydajnosci od 0 do pewnej okreslonej wielkosci.Wymieniony tlok jest umocowany na wale wydrazonym, osadzonym przesuwnie w kierunku osi na wale napedowym, przy czym ruch obrotowy jest uskuteczniany przez obrót walu napedowego, ruch nato¬ miast posuwny wzglednie skok przez tarcze prowadnicze sterujace, umieszczone poza Wlasciwa komora tloczna pompy w kapieli olejowej.Rysunek przedstawia przyklad wykonania przedmiotu wynalazku, przy czym fig. 1 wskazuje przekrój podluzny pompy o tar¬ czach sterujacych stalych, fig. 2 — jej wi¬ dok z góry w przekroju, fig. 3 i 4 wskazuja schematycznie zespól wewnetrznych czesci pompy, fig. 5 i 6 — przekroje poprzeczne tloka, fig. 7 — 10 wskazuja przekroje po¬ dluzne oraz schematyczne zestawienie pom¬ py o tarczach ruchomych, fig. 11—14 wska¬ zuja szczególy umocowania walu wydrazo¬ nego, przy czym fig. 11 i 12 uwidoczniaja przekroje podluzne, a fig. 13 i 14 — po¬ przeczne tego walu. lTlok a9 posiadajacy otwory o, jest osa-dzony bezposrednio na wale wydrazonym c W razie potrzeby moze byc wymieniony tlok odpowiednio uszczelniony pierscieniem £ i wkladkami { wzgledem przewodu ssace¬ go i tloczacego. Pierscienie te moga byc zaopatrzone w rowki na smar. Wal wydra¬ zony c jest osadzony ha wale napedowym f tak, ze moze byc jedynie przesuwany w kie¬ runku osiowym w stosunku do waluf. Osa¬ dzenie to moze byc uskutecznione badz za pomoca klinów, badz na wale czworokatnym lub na obwodzie splaszczonym. Celem zmniej¬ szenia tarcia moga. byc umieszczone miedzy wskazanymi walami kulki lub rolki lozysko¬ we r (fig. 11—14). Przyklad wykonania osa¬ dzenia uwidoczniaja fig. 11—14. Obrót walu wydrazonego c wzgledem walu napedowegof jest wobec tego niemozliwy. Przechodzacy przez pompe wal f jest ulozyskowany na obydwu koncach pompy w lozyskach #.Lozyska takie moga byc wykonane rów¬ niez w kadlubie pompy. Na jednym lub na kazdynf koncu walu wydrazonego c znajduje sie nasadka c/, która porusza sie pomiedzy ukosnymi bokami równoleglymi tarcz prowadniczych e; boki te wyznaczaja skok s walu wydrazonego. Nasadka byc zaopatrzona w suwak slizgowy, prze¬ gubowy na rolkach lub kulkach. Z drugiej strony moga byc tarcze e zaopatrzone, w celu zmniejszenia tarcia, w kulki lub rolki.Tarcze «? z nasadka wlasciwa komora tloczna pompy w oddziel¬ nej oslonie wz olejem. Oslona ta moze byc Jimieszczona równiez wprost na kadlu¬ bie pompy z boku, tak ze pompa z lozy¬ skami tworzy zwarta calosc.Pompa moze byc wykonana jedno-, dwu- lub kilkustopniowa.W tym przypadku tlok jest obustronnie wydrazony i posiada kilka grup otworów sterujacych g- Równiez moze byc, jako od¬ miana, przykladu wykonania, jeden zespól tarcz e uzyty do sterowania kilku pomp lub tez jedna pompa moze byc, w §elu zredukowania naprezen i tarcia, sterowana przez kilka zespolów tarcz e i nasadek ^ Fig. 1 i 2 uwidaczniaja pompe o tarczach sterujacych e stalych, fig. 7—lO-o tarczach ruchomych.Regulacja wydajnosci pompy uskutecznia sie przez zmiane skoku tloka, W tym celu tarcze sa umieszczone przechylnie na lozy¬ skach u i moga byc wzgledem osi pompy ustalone. Ulozyskowanie tarcz moze byc uskutecznione tak, jak podano na rysunku, lub lozy£ka moga przechodzic przez srodki tych tarcz. Przechylanie moze byc naprzy- klad dokonywane za pomoca wrzeciona sru¬ bowego, moze byc ono równiez samoczynne.Przez pokrecanie wrzeciona z na prawo lub na lewo przechylaja sie tarcze e odpo¬ wiednio do tego pokrecania wzgledem osi 1 pompy.Fig. 9 przedstawia tarcze e w krancowym polozeniu, sprowadzajacym najwiekszy skok s tloka. Na fig. 10 tarcze Q sa uwidocz¬ nione w polozeniu zerowym, przy którym dzialanie boków ukosnych równoleglych e jest bezskuteczne, tak ze tlok pomimo obra¬ cania sie nie posuwa sie w kierunku osi.Skok, a wiec i wydajnosc pompy, równa sie zeru.Dzialanie pompy jest nastepujace. Ruch obrotowy walu wydrazonego c z tlokiem a jest uskuteczniany .za pomoca walu napedo¬ wego £ ruch poosiowy równoczesnie przez wal wydrazony Przy ruchu obrotowym walu napedowego y przesuwa sie mianowicie wal wydrazony c po wymienionym wale napedowymf wsku¬ tek ruchu nasadki d po bokach ukosnych tarcz prowadniczych e przy obrocie o 180° o skok s w jednym kierunku poosiowym.Przy nastepnym obrocie o 80° tlok a po¬ rusza sie w przeciwnym kierunku o te sama wielkosc s* Ciecz jest pompowana wskutek ruchu posuwowego tloka a, przy czym otwo¬ ry g sluza do sterowania przewodów ssa¬ cych i tloczacych, które wskutek obrotowe¬ go ruchu tloka a sa otwierane lub zamykane. — 2 —Podczas ssania (fig. 1 i 5) otwór g tloka a znajduje sie ponad przewodem ssacym [.Tlok' posuwa sie o skok s w kierunku ssa¬ nia, przy czym przestrzen podcisnienia pom¬ py powieksza sie.Przez powstale podcisnienie ciecz „ jest wsysana przez otwór g do wskazanej prze¬ strzeni pompy. Po zassaniu tlok ^ wraca, tloczac ciecz (fig. 6). Otwór.g znajduje sie przy dalszym obrocie tloka a pod przewo¬ dem £. Przestrzen pompy jest wzgledem przewodu ssacego zamknieta, natomiast z przewodem tloczacym przez otwór g pola¬ czona. Tlok porusza sie obecnie równocze¬ snie w przeciwnym kierunku. Przestrzen pompy a zmniejsza sie. Ciecz jest "Wypy¬ chana w przewód tloczacy. Pompa z regu¬ lacja wedlug fig. 7 i 8 posiada przechylne tarcze «?. Przez pochylenie tarcz e z polo¬ zenia okreslonego na fig. 10 do stanu we¬ dlug fig. % skok s, a wiec i wydajnosc pompy, podczas obrotu walu /"i przesuwa¬ nia walu wydrazonego c wskutek bocznego ruchu nasadki ^wzdluz powierzchni pochy¬ lych e zwieksza sie. Przy przechyleniu kran¬ cowym skok s, a wiec i wydajnosc pompy, jest najwieksza (fig. 9).Przez przechylenie tarcz e np. w strone strzalki a (fig. 10) skok, a wiec i wydaj¬ nosc pompy, zmniejsza sie. i w polozeniu tarcz e wedlug fig. 10 wynosi zero.Wydajnosc pompy moze byc regulowana bezstopniowo i lagodnie od o do pewnego maksymum. W miejsce dwóch przechylnych tarcz e mozna zastosowac kilka zespolów takich tarcz, w celu rozlozenia obciazenia na kilka tarcz. Z drugiej strony tarcze e moga napedzac kilka tloków a.Szczególy budowy pompy moga byc zmie¬ nione, nie odbiegajac od istoty wynalazku.Tak np. ruch obrotowo-posuwowy tloka moze byc uskuteczniany równiez, jak poni¬ zej opisano.Tlok a z otworami g jest umieszczony bezposrednio na wale napedowym f. Wal ten jest przerwany i ulozony w skrzynce z olejem, w której znajduja sie równiez tar¬ cze sterujace.Do czesci walu f, na której miesci sie tlok a, jest równiez przymocowana nasad¬ ka d z suwakiem, jak opisano powyzej.Jedna czesc waluf jest polaczona z po¬ zostala druga czescia napedowa przesuwnie, np. jedna czesc walu /"moze byc zakon¬ czona czworokatnym czopem, wchodzacym w odpowiednie gniazdo czesci napedowej; podczas obrotu czesc walu z tlokiem prze¬ suwa sie równoczesnie i czop wchodzi w wy¬ mienione gniazdo. Poza tym budowa pom¬ py, jak równiez jej dzialanie pozostaja nie¬ zmienione. Ruch obrotowy tloka a jest uskuteczniany za pomoca jednej czesci dzie¬ lonego walu +, ruch zas posuwowy przez przesuwanie sie tej czesci za pomoca na¬ sadki czesci walu w miejscu tarcz sterujacych^.Zaleta niniejszej pompy jest jej prosta budowa. Wszystkie sily l i naprezenia sa przenoszone przez wal wydrazony na lozy¬ ska zewnetrzne lub na tarcze prowadnicze zewnatrz pompy, umieszczone w oleju. Tlok nie dotyka scianek oslony pompy, wobec czego tarcie i zuzycie jest zredukowane do minimum.Ustrój pompy umozliwia dokladna regu¬ lacje wydajnosci w prosty sposób. Pompa I moze byc napedzana silnikiem elektrycz¬ nym, poniewaz dopuszcza wieksza ilosc obrotów. PL