Znane jest uzywanie czestotliwosci no¬ snej jako srodka do zajmowania przewo¬ dów podwójnych, zwlaszcza przewodów kablowych, kilkoma pasmami czestotliwo¬ sci. Jezeli chodzi o przenoszenie mowy, to mtusza byc przewidziane dwa kierunki rozmowy, przy czym jak wiadomo doklad¬ ne oddzielenie tych dwóch kierunków na¬ potyka ha wielkie trudnosci. Trudnosci te sa tym wieksze, im wieksze czestotliwosci sie stosuje. Wymagania odnosnie malego sprzezenia elektromagnetycznego, w celu wyeliminowania przesluchów, czynia ko¬ niecznym stosowanie specjalnych srodków.Znany jest sposób oddzielenia kierun¬ ków rozmowy, polegajacy na stosowaniu w przewodnie podwójnym róznych czesto¬ tliwosci dla kazdego z kierunków, przy czym oddzielenie tych czestotliwosci asia- ga sie za pomoca filtrów. Sposób ten ma jednak te wade, ze traci sie duzo na sze¬ rokosci pasfma czestotliwosci. Znane jest równiez stosowanie dwóch oddzielnych przewodów podwójnych przy uzyciu jed¬ nakowych pasm czestotliwosci dla obu kie¬ runków. Ruch moze przy tym odbywac sie w obu kierunkach przy jednakowym za¬ kresie czestotliwosci i w ten sposób moze byc uzyskane calkowite wykorzystanie be¬ dacego do dyspozycji w kazdym kablu za¬ kresu czestotliwosci. Wobec koniecznej wolnosci od pirzesludiu sa jednak zadania odnosnie malych sprzezen elektrycznych i magnetycznych dosc wysokie. Zadaniomtym mozna uczynic zadosc za pomoca ekra¬ nów, umieszczonych miedzy przewodami podwójnymi, wykorzystywanymi w róz¬ nych kierunkach. Kabel bedzie wtedy jed¬ nak kosztowny. W znany sposób moglyby przewody podwójne byc umieszczone rów¬ niez w oddzielnych kablach. Wtedy jednak potrzeba kilku kabli.Prócz tego znane jest nakladanie pra¬ dów mikrofonowych jednego kierunku na czestotliwosci nosne, lezace ponizej pewnej okreslonej czestotliwosci, pradów zas mi¬ krofonowych przeciwnego kierunku na cze¬ stotliwosci nosne, lezace powyzej tej cze¬ stotliwosci. Uklad iten stosowano w celu nadawania kilku rozmów za pomoca jed¬ nego i tego samego wzmacniaka, jednak nie osiagnieto przy tym równiez jeszcze dostatecznego wyzyskania kabla.Wedlug wynalazku korzystny pod wzgledem ekonomicznym wielokrotny uklad czestotliwosci nosnej z zastosowa¬ niem kabla, przy czym przenoszenie roz¬ mowy w jednym kierunku odbywa sie na czestotliwosciach nosnych, lezacych po¬ wyzej pewnej okreslonej czestotliwosci, w drugim zas kierunku — na czestotli¬ wosciach nosnych, lezacych ponizej tej czestotliwosci, jest umozliwiony w ten sposób, ze wszystkie rozmowy jednego kierunku powyzej rzeczonej czestotliwosci sa przenoszone za pomoca jednego srod¬ kowego wspólosiowego kabla szeroko- widmowego, podczas gdy rozmowy prze¬ ciwnego kierunku ponizej tej czestotliwo¬ sci sa rozdzielone na kilka przewodów po¬ dwójnych, otaczajacych wyzej wymienio¬ ny kabel srodkowy.Na rysunku fig. 1 uwidocznia schemat czestotliwosci, na którym wyjasniono za¬ sade glówna wynalazku, fig. 2 — kabel wielkiej czestotliwosci, jaki jest uzywany w wielokrotnym ukladzie czestotliwosci nosnej wedlug wynalazku, a fig. 3 — sche¬ matycznie budowe stacji koncowej dla na¬ dawania i odbioru mowy.Srodkowy kabel wspólosiowy jest wy¬ zyskany dla jednego kierunku rozmów do¬ piero powyzej pewnej czestotliwosci Fu a mianowicie w zakresie czestotliwosci F, do F, przy zastosowaniu n kanalów lub torów mównych. Kabel srodkowy jest oto¬ czony z przewodami podwójnymi, przeno¬ szacymi czestotliwosci nie przekraczaja¬ ce Fu tak ze przypada po n \ z torów na przewód. Tory te sluza do przenoszenia grupy rozmów przeciwnego kierunku. W ukladzie wedlug wynalazku jest zatem przewidziane oddzielenie czestotliwosci obu kierunków rozmów bez stosowania w tym celu filtrów. Osiaga isie w tym ukladzie te szczególna korzysc, ze przesluchy wyste¬ puja tylko miedzy podwójnymi przewoda¬ mi, ale i wtedy tylko na oddalonym kon¬ cu. Poniewaz prócz tego dla przeciwnego kierunku stosowane sa czestotliwosci nie przekraczajace Flf to pojemnosciowe i in¬ dukcyjne sprzezenia miedzy podwójnymi przewodami sa nieduze. Róznice poziomów odchodzacych i przychodzacych rozmów nie wymagaja zatem uwzglednienia. Osia¬ ga sie w ten sposób uklad, w którym do¬ bre wyzyskanie kabla jest zapewnione, przy czym kabel wobec odpadniecia oslon i wspomnianych filtrów jest tanszy w bu¬ dowie.Uklad ten ma równiez zalety w po¬ równaniu z ukladem o dwóch przewodach podwójnych, wykorzystywanych dla wielu czestotliwosci nosnych. W przypadku, gdy maja byc przenoszone rozmowy tylko przy czestotliwosci fonicznej, a wiec gdy urza¬ dzenie czestotliwosci nosnych z jakiejkol¬ wiek przyczyny przestaje dzialac, to moz¬ na tu uzyskac okolo [z -\- 1} : 2 rozmów, podczas gdy w drugim przypadku mogla¬ by byc przeprowadzona tylko jedna roz¬ mowa, pomijajac to, ze wyzyskanie kabla w ukladzie wedlug wynalazku jest dla sa¬ mej pracy czestotliwosci nosnych lepsze.Korzystne jest tlumienie kabla srodko¬ wego dla jednego kierunku rozmowy, prze- — 2 —noszacego w pasmie czestotliwosci od F, do FL. liczbe n torów mównych, dobierac tak, aby mogly byc utrzymane te same od¬ leglosci miedzy wzmacniakami, co i dla z przewodów podwójnych, z których kazdy przenoisi n : z torów mównych. Osiaga sie to np. w ten sposób, ze tlumienie w kablu srodkowym dla czestotliwosci nie przekra¬ czajacej F2 dobiera sie ta1!, aby bylo rów¬ ne tlumieniu w przewodzie podwójnym dla czestotliwosci nie przekraczajacej F^ Budowa ukladu wedlug wynalazku jest blizej wyjasniona na ponizszym przykla¬ dzie.Fig. 2 przedstawia przekrój uzytego ka¬ bla z wspólosiowym kablem srodkowym.Czestotliwosci nosne przyjeto w odstepach 4 kc/sek przy szerokosci pasma bocznego od 300 do 2 700 c/sek i stlumieniu dolne¬ go pasma bocznego. Jezeli przewód we¬ wnetrzny kabla wspólosiowego ma sredni¬ ce 5 mm, a przewód zewnetrzny srednice np. 15 mm, to kabel taki pozwoli na umie¬ szczenie znacznej liczby torów mównych.Przy 75 km odstepu miedzy wzmacniaka¬ mi mozna przenosic przynajmniej 24 tory mówne. Przewody podwójne, otaczajace kabel srodkowy i sluzace dla przeciwnego kierunku rozmów, oblicza sie wtedy ko¬ rzystnie, jak wyjasniono wyzej, na jedna¬ kowe tlumienie oraz daje im sie srednice np. 1,4 mm i lekko pupinizuje. Taki prze¬ wód podwójny mialby nip. czestotliwosc graniczna F() = 20 kc/sek i pozwolilby na przenoszenie co najmniej 4 lub 5 pasm mównych wyzej podanej szerokosci. Roz¬ klad czestotliwosci da sie zatem ujac mniej wiecej w nastepujacy schemat: Tor nr l 2 3 4 Czestotli¬ wosc nosna — 4 kc/sek 8 „ 12 „ Pasmo 300- 2 700 4 300— 6 700 8 300 — 10 700 12 300 — 14 700 c/sek » 11 M Wspólosiowy kabel srodkowy bedzie wte¬ dy wykorzystany mniej wiecej w nastepu¬ jacy sposób: Tor nr 1 2 24 Czestotli¬ wosc nosna 20000 c/sek 24000 „ 112000 „ Pasmo 20300— 22700 c/sek 24300— 26700 „ 112300-114700 „ Poszczególne pasma czestotliwosci oddzie¬ la sie od siebie po stronie odbiorczej ko¬ rzystnie za pomoca filtrów krysztalko¬ wych.Fig. 3 przedstawia schematycznie ustrój koncowej stacji nadawczo - odbiorczej sto¬ sownie do rozpatrywanego przykladu. Po¬ szczególne linie abonenckie, sa oznaczone numerami od 1 do 24. Poprzez wzmacniak V3 i filtr Ft przedostaje sie rozmowa do mo¬ dulatora Mu który wywoluje tego rodzaju transformacje czestotliwosci pasma, ze roz¬ mowy pewnej grupy dadza sie ulozyc obok siebie wedlug czestotliwosci. Po przejsciu przez filtr F, przedostaja sie wszystkie rozmowy jednej grupy poprzez wspólny wzmacniak V. do drugiego modulatora AT2.Wszystkie grupy rozmów ulegaja tutaj ta¬ kiemu przesunieciu, ze moga byc przeno¬ szone w sposób juz opisany poprzez kabel wspólosiowy. Zanim nastapi zebranie po¬ szczególnych grup rozmów, sa one prze¬ puszczane jeszcze przez osobny filtr F4 a nastepnie wspólnie wzmacniane przez wzmacniak V3.W drugim kierunku rozmów stosuje sie pary zyl kablowych a—/. Dla kazdej pary zyl przewidziany jest wzmacniak grupo¬ wy V4. Za pomoca filtru F5 nastepuje wy¬ odrebnienie poszczególnych rozmów jednej grupy, które juz oddzielnie doprowadza sie do demodulatorów DM. Po przejsciu przez jeszcze jeden filtr Fc i wzmacniak — 3 —Va rozmowy sa kierowane do linij abo¬ nenckich.Poza tym wedlug wynalazku istnieje jeszcze moznosc specjalnego wykorzysta¬ nia srodkowego kabla wspólosiowego, slu¬ zacego dla pitrwotnego kierunku rozmo¬ wy. Zakres czestotliwosci powyzej naj¬ wyzszej z przenoszonych czestotliwosci nosnych znajduje sie w wielu przypad¬ kach przy odpowiednich wymiarach ka-bla wspólosiowego jeszcze ponizej najwyzszej dopuszczalnej granicy tlumienia. Wedlug wynalazku laczy sie zatem wyzej opisa¬ ny telefoniczny uklad o wielu czestotli¬ wosciach nosnych z ukladem .telewizyjnym w ten 'sposób, ze powyzej calego pasma tych czestotliwosci nosnych umieszcza sie jeszcze paismo telewizyjne. Niech uklad bedzie "wykonany tak, ze umozliwia umie¬ szczenie bez trudnosci w kablu wspólosio¬ wym jeszcze pasma czestotliwosci o sze¬ rokosci np. 500 kc/^ek. Odpowiada to przenosizeniu 25 X 40 000 = 10e punktów obrazu na sekunde. Przenoszenie fest jed¬ nak wtedy mozliwe tylko w jednym kie¬ runku. Przy przenoszeniu zas dwustron¬ nym wzmacniaki musza byc przelaczalne.Jezeli sie potem zmniejszy odstepy mie¬ dzy wzmacniakaimi o polowe, to zasieg kabla telewizyjnego bedzie cztery razy wiekszy. Bedzie wtedy dosc miejsca, aby przenoszenie odbywalo sie równoczesnie w obu kierunkach i mozna bylo szerokosc pasma kazdego poszczególiDego toru po¬ wiekszyc z 500 do 1000 kc/sek, co polep¬ sza jakosc obrazu.Nie jest istotna cecha wynalazku to, ze kabel zawiera tylko wyzej opisane pa¬ ry zyl, ale zaleca sie raczej w celu bar¬ dziej ekonomicznego wyzyskania danego ukladu umieszczac oprócz par stosowa¬ nych do ukladu czestotliwosci"frpsnych je¬ szcze inne pary, w których mozna rów¬ niez osiagnac dostateczne wyeliminowanie przesluchów. Jest przy tym rzecza obo¬ jetna, w jaki sposób rozmieszcza sie po¬ szczególne pary zyl, np. czy pary, potrzeb¬ ne w< ukladzie czesitotliwsci nosnych, znaj-* duja sie w tym, czy w innym .miejscu kabla. PL