Silniki elektryczne, uzywane do nape¬ du róznych maszyn roboczych i obrabia¬ rek, powoduja obrót nie bezposrednio, lecz przewaznie za posrednictwem przekladni kól zebatych, przekladni pasowych lub lancuchowych, Pednie te czynia maszyny bardziej nie¬ bezpiecznymi, mniej dostepnymi, bardziej halasliwymi, a ponadto wprawiaja w drga¬ nia zarówno same maszyny, jak i stropy i sciany budynków, do których te maszy¬ ny sa umocowane. Wytwarzanie przy tym tych pedni, jak równiez i ich umie¬ szczenie oraz obsluga wymaga uzycia o wiele wiecej materialu, obrabiarek i innych srodków, anizeli wyrób, dopaso¬ wanie i obsluga samych silników elek¬ trycznych.Strata energii w takich pedniach, zwla¬ szcza w wielostopniowych, wynosi czesto kilkanascie procent. Dlatego tez bezpo¬ srednie sprzezenie walu maszyny roboczej z walem silnika elektrycznego jest najlep¬ szym rodzajem polaczenia tych dwóch róz¬ nych mechanizmów.Jeszcze lepszym rodzajem polaczenia silników elektrycznych z maszynami robo¬ czymi stanowi uklad, w którym wirnik sil¬ nika elektrycznego stanowi czesc maszyny roboczej.Wirujace czesci maszyn roboczych wy¬ twarza sie prawie wylacznie z materialów ferromagnetycznych, jak stall lub zeliwo, i to wlasnie bylo pierwszym powodem do przeksztalcenia tej czesci maszyny na wir¬ nik silnika elektrycznego.Celowi temu odpowiada najlepiej za¬ sada asynchronicznego silnika elektryczne¬ go z wirnikiem zwartym,, gdyz w silniku takim nie ma zupelnie pierscieni slizgo¬ wych, podojbnie jak i zadnej izolacji w wirniku. Ta ostatnia wlasciwosc stanowi dalsze wskazanie dla rozwiazania powyz¬ szego zagadnienia.SLraty na hisitereze przy tych samych warunkach zaleza w bardzo malym tylko stopniu od tego, czy wirnik zostal wyko¬ nany jako jednolita masa, czy tez zostal zlozony z iblach.Straty te przy malych czestotliwo¬ sciach, wystepujacych przy poslizgu wirni¬ ka isilmika asynchronicznego, sa w obu przypadkach znikome. Prady Foucaulta, powstajace w masywnym wirniku takiego silnika elektrycznego, sa pradami robo¬ czymi, a powodowane przez nie straty sa proporcjonalne do -drugiej potegi czesto¬ tliwosci.Rozwazania dotyczace pracy maszyny asynchronicznej pozwalaja uzyskac szeieg fizycznych i konstrukcyjnych wskazówek, które nalezy uwzglednic przy przeksztal¬ ceniu obwodu wirujacej czesci maszyny roboczej na wirnik silnika elektrycznego.Zalety takiego wykonania polegaja w pier¬ wszym rzedzie na tym, ze isltraty w zelazie sa niewielkie, a po drugie uzyskuje sie moznosc zastosowania zwartego masywne¬ go Wirnika, dzieki brakowi jakichkolwiek kontaktów slizgowych oraz srodków izola¬ cyjnych w tym wirniku.Wykonaniu takiego polaczenia asyn¬ chronicznego silnika elektrycznego z ma¬ szyna robocza, a wiec z pominieciem wszelkiej przekladni, stoja na przeszko¬ dzie nastepujace przyczyny. 1. W wiekszosci maszyn roboczych szybkosci ekonomiczne tych czesci, które moglyby byc wykorzystane jako wirnik sil¬ nika elektrycznego, sa znacznie mniejsze anizeli szybkosci silnika elektrycznego.Szybkosc glównych wirujacych czesci ma¬ szyn lezy bardzo czesto w granicach od 100 do 400 obrotów na minute przy wy¬ maganej mocy od 1 do 10 kW. 2. Tylko w niektórych maszynach ro¬ boczych szybkosc powyzej wspomnianej czesci jest dostatecznie duza, jednakze nie odpowiada ona synchronicznym szybko¬ sciom, jakie moga byc otrzymane w wirni¬ ku asynchronicznego silnika elektrycznego przy zwyklej liczbie okresów pradu, zasi¬ lajacego ten silnik.Bardzo czesto szybkosci takich maszyn roboczych wynosiza np. 1500—2500, 1000— 1300, 750^875 obr/min. Przy zwyklej, liczbie okresów, wynoszacej 50 okr/sek, wspomniane liczby obrotów mozna otrzy¬ mac w silniku asynchronicznym nie ina¬ czej jak tylko za pomoca zastosowania nadmiernego i niedopuszczalnego poslizgu. 3. Duiza liczba maszyn roboczych wy¬ maga stosowania kilku zblizonych do sie¬ bie szybkosci, które nie odpowiadaja syn¬ chronicznym szybkosciom wirnika zwykle¬ go silnika asynchronicznego przy istnieja¬ cej liczbie okresów pradu zasilajacego ten silnik. Maszyny robocze wymagaja np. na¬ stepujacych stopni szybkosci: 780 i 850; 1050, 1180 i 1260; 600, 640, 670 i 710 obr/min. 4. Zewnetrzna powierzchnia czesci wi¬ rujacych wielu masizyn roboczych jest cze¬ sciowo zajeta przez inne narzady maszyn lub tez przez obrabiane przedmioty lub materialy. Wskutek tego do wykorzysta¬ nia tych czesci jako wirnika silnika asyn¬ chronicznego niezbedne jest przestawienie stojana i wirnika. Trudnosc wykonania ta¬ kiego silnika- oraz niewygodna jego obslu¬ ga sa samo przez sie zrozumiale. 5. Wreszcie w wielu rodzajach maszyn roboczych glówne wymiary czesci wiruja¬ cych maszyny, czyli ich srednica i dlugosc wzdluz osi sa dostosowane do zadan spel¬ nianych przez te maszyny i sa zupelnie - 2 —niewspólmierne z glównymi wymiarami wspólczesnych silników asynchronicznych o zadanych mocach.Jako przyklad takiej niewspólmierno- sci mozna podac beben zglrzeblarek do ba¬ welny. Srednica 'takiej zgrzeblarki wynosi wiecej niz 1 anetlr, podobnie jak i jej dlu¬ gosc wzdluz osi. Moc potrzebna do nape¬ du calej zgrzeblarki wynosi okolo 1 kW.Zastosowanie do bebna takiej maszyny zwyklego kolistego sitojana o srednicy oko¬ lo 1 m przy mocy 1 kW oraz utrzymanie przy tym okreslonego ciezaru minimalne¬ go jak równiez zachowanie wlasciwosci energetycznych i rozruchowych jest, prak¬ tycznie biorac, w granicach takiego stoja¬ na calkowicie niemozliwe pod wzgledem elektrotechnicznym, pomijajac juz kwestie, ze wbudowanie tego rodzaju stojana w maszyne robocza jest zgola niewyko¬ nalne.Niewspólmiernosci kinematyczne, tech¬ nologiczne i geometryczne, nie pozwalaja¬ ce na elektryczne polaczenie tych maszyn z silnikami w duzej liczbie maszyn robo¬ czych, wystepuja razem. Zagadnienie ta¬ kiego polaczenia sitaje sie wskutek tego je¬ szcze bardziej skomplikowane.Wynalazek niniejszy dotyczy równiez tego zagadnienia i odnosi sie do maszyn roboczych, posiadajacych bebny, tarcze pa¬ sowe, kola rozpedowe, plaskie tarcze i w ogóle narzady wirujace. Te narzady wirujace, wykorzystane jako masywne zwarte wirniki, sa wprawiane w ruch wi¬ rowy za pomoca ruchomych pól magne¬ tycznych.Zródlem tych ostatnich wedlug wyna¬ lazku nie jest jednak trójfazowy stojan kolowy, lecz stojan trójfazowy, posiada¬ jacy postac wycinka zwyklego stojana i tworzacy otwarta i przylegajaca do wi¬ rujacego narzadu czesc pelnego obwodu kola.Stwierdzono, ze takie uksztaltowanie zródla ruchomych pól magnetycznych nie¬ zaleznie od tego, ze wykazuje wszystkie znamiona, jakie sa potrzebne i dostateczne do wykorzystania powyzej wspomnianych wirujacych narzadów maszyn roboczych jako pelnego, izwartego twornika silnika elektrycznego, posiada jeszcze szereg in¬ nych cech charakterystycznych.Na rysunku na fig. 1 litera S oznaczo¬ no stojan wycinkowy, a litera R — wiru¬ jacy narzad maszyny roboczej, na który nasadzany jest z mozliwie mala szczelina powietrzna wspomniany stojan wycinkowy.Rig. 2—4 przedstawiaja schematycznie wykonanie uzwojenia stojana wycinkowego do drobno stopniowej regulacji szybkosci wirujacego narzadu maszyny roboczej.Fig. 5 przedstawia schematycznie szcze¬ gólna postac wykonania stojana wycinko¬ wego, w której stojan ten sklada sie z kil¬ ku elementów lukowych L, M, N, z któ¬ rych kazdy rozwija okreslona czesc ogól¬ nej mocy urzadzenia napedowego i za po¬ moca tej czesciowej mocy moze napedzac wirujacy narzad maszyny roboczej zupel¬ nie samodzielnie, to jest niezaleznie od in-t nych elementów. Cel oraz przypadki za¬ stosowania tych elementów lukowych be¬ da wyjasnione ponizej.Litera W na wszystkich figurach ozna¬ czone jest uzwojenie stojana wycinkowe¬ go, umieszczone w odnosnych zlobkach.Czarne punkty na obwodzie obrotowe¬ go narzadu R oznaczaja na fig. 1 i 5 wsta¬ wione w ten narzad prety miedziane lub aluminiowe o malym przekroju popnzecz- nym, które na czolowych powierzchniach narzadu sa zwarte iza pomioca pierscieni, posiadajacych równiez maly przekrój. Po¬ nurzej wyjasniono, jaki wymiar posiadaja te przekroje.Na fig. 1 i 5 przedstawiono schema¬ tycznie wsporniki, zamocowujace stojan wycinkowy Wzglednie jego czesci sklado¬ we w niezbednej bliskosci od powierzchni obwodowej narzadu wirujacego. Wsporni¬ ki te wedlug fig. 5 sa wykonane z zelaza — 3 —dwuteowego. Tego rodzaju lub tez podob¬ ne wsporniki stojana wycinkowego moga byc przymocowane do oslony maszyny ro¬ boczej Mb tez 'do innych miejsc samej ma¬ szyny wzglednie obok miej.Na fig. 1 i 5 uwidoczniono poza tym dirdwmiane uichwyty stojana wycinkowego.Uchwyty takie moga byc zastosowane w silnikach do 10 kW i maja na celu na¬ danie sitojanowi wycinkowemu postaci przyrzadu recznego, który moze byc lat¬ we zakladany na masizyny robocze i odej¬ mowany od nich.Ponizej omówiona jest i wyjasniona konstrukcja, za pomoca której, stosujac stójainy wycinkowe wedlug wynalazku, za¬ pobiega sie powyzej wymienionym zasad¬ niczym trudno sciom, uniemozliwia j acym zespolenie w jednym narzadzie czynnosci wirnika silnika oraz wirujacego narzadu wlaJsciwej masizyny roboczej.Z poczatku omówiony bedizie pierwszy z tych sposobów, za pomoca którego usu¬ wa sie przeciwienstwa, omówione powyzej w punktach 1, 2 i 3.Brak niektórych liczib obrotów we wspól¬ czesnych silnikach asynchronicznych, to jest prawie calkowity brak w nich poslred- nich wartosci synchronicznych liczb obro¬ tów w granicach np. od 3000 do 1500, od 1500 do 1000, od 1000 do 750 na minute przy czestotliwosci f = 50 obr/sek, lub tez przy innej dowolniej liczbie okresów na sekunde, objasnia sie jedynie tym, ze uzjwojenia sitojanów silników sa wykony¬ wane ,z taka poidzialka biegunowa t, jaka przy srednicy stojana D Otrzymuje sie ja¬ ko liczbe calkowita i przy tym parzysta, to jest = okreslonej liczbie calkowitej i pa¬ rzystej (1) Poniewaz jednak takimi liczbami sa 2, 4, 6, 8 itd., przeto obroty synchroniczne, otrzymywane przy itakich sitojanach kolo¬ wych, sa ograniczone stopniowaniem 2:4:6:8... = 1:2:3:4 itd (2) W celu wyjasnienia dzialania stojana wycinkowego rozpatrzono stojan kolisty o srednicy D0, uzwojony w sposób zwykly i obliczony np. na 3000 obr/min wirnika przy szybkosci synchronicznej przy 50 okr/sek, czyli slojan dwubiegunowy, to jest stojan, w którym — = 2 i który jest przeciety poprzecznie w jednym miej¬ scu i nastepnie wygiety na luki o innych srednicach krzywizn D19 D2, Ds itd.Nalezy przede wszystkim zaznaczyc, ze ogólna dlugosc obwodu ji D0 dawnego sto¬ jana kolowego odpowiada kazdemu ze sto- janów wycinkowych, posiadajacych jedy¬ nie proporojonailniie mniejszy kat luku ob¬ wodowego lych luków kolistych otrzymuje sie ró¬ wnanie : Z poczatku f omówione bedzie glówne zagadnienie szybkosci synchronicznej przy zespole /takich stojanów wycinkowych o róznych .srednicach krzywiznowych, lecz o jednakowej podzialce biegunowej t uzlwojenia.Szybkosc liniowa u "ruchu pola magne¬ tycznego 'W takich stcfanach wycinkowych przy niezmliennej czestotliwosci / jest za¬ wsze jednakowa i wynosi mianowicie - * * A kDti fA. v = 2 t f = const = ,- .... (4) oO Oznacza to, ze jezeli np. przy siojanie kolowym o srednicy D0 = 10 om obroty synchroniczne wynosza 3000/mlin, to przy rozdieftym sitojanie dwubiegunowym o sred¬ nicy D = 13 om i dlugosci luku jak po¬ przedni obwód kola otrzyma sie juz nie 3000 synchronicznych obrotów na minute, lecz — 4 —3000 . ^ - 3000 . jy = 2333,3 synchronicznych obrotów na minute.Przy dalsizej zmianie srednicy krzy¬ wizny luku sitojama nip. do 18, 23, 37 cm uzyskuje sie odpowiednio 1667, 1304, 811 obr/min.Ogólne równanie na liczbe obrotów parzy stojanie wycinkowym otrzymuje sie zatem z rówtoania (4) 60.2t/ n = ^T7 ' ' ' ' (5) gdzie litera t oznacza podzialke bieguno¬ wa uzwojenia stojana, która tutaj nie jest ograniczona, litera / — czestotliwosc pra¬ du zasilajacego stojan i litera D — sredni¬ ce krzywizny luku sitojana, odpowiadajaca srednicy wirujacego narzadu, napedzanego przez stojan wycinkowy.Wielkosc liczby obrotów synchronicz¬ nych, jaka mozna otrzymac przy sto Janach wycinkowych, moze byc wiec dowolnie do- brama. Pozwala to jednak na calkowite zapobiezenie drugiej \z pieciu zasadniczych trudnosci, wymienionych powyzej, a stoja¬ cych na przeszkodzie bezposredniemu sjprzezaniu silnika z maszyna robocza.Przy ogólnym omawianiu szybkosci obrotu wirujacgo narzadu przy stojanach lukowych ustalono juz, ze zamierzone licz¬ by obrotów na minute moga byc nie tylko dobrane dowolnie, lecz mozna je takze otrzymac przy dowolnej w pewnej mierze liczbie biegunów. Przy 50 okr/sek mozna np. otrzymac 350 obrotów synchronicznych na minute zarówno przy stojanie wycin¬ kowym, posiadajacym jedna pare biegu¬ nów, jak i iprzy stojanie posiadajacym 2, 3, 4, 5, 6, 7 wlacznie do 8 par biegunów.Dla ogólnego przypadku liczba par bie¬ gunowych p, która moze byc dobrana dla kazdego sitojana wycinkowego przy liczbie obrotów na minute n zawiera sie w gra¬ nicach 1 / ^ 60/ ,,. 1 ^ p ^ —— .... (6) n gdizlie litera n oznaczono zamierzona liczbe obrotów synchronicznych na minute, litera zas / — czestotliwosc.W przeciwienstwie zatem do zwyklych stojanów uzyskuje sie moznosc budowania sitojanów wycinkowych, obliczonych nawet na zupelnie male liczby obrotów i z mala liczba biegunów. Pod wzgledem fizycznym np. tak prizy dwóch, czterech czy szesciu biegunach i 50 okr/isek mozna otrzymac synchroniczna liczbe obrotów na minute, wynoszaca np. 120.Mala liczba biegunów powoduje jed¬ nak w stojanie mala liczbe amiperozwojów, mala opornosc urojona oraz male opory omowe uzwojenia stojana, jak równiez ma¬ la ilosc uzytej miedzi oraz male straty Ju- lea. Innymi slowy stojany wycinkowe tak¬ ze i przy malych liczbach obrotów posia¬ daja wskutek malej liczby biegunów ener¬ getyczne wlasciwosci ruchowe i wagowe takie same lub prawie takie same jak i sto¬ jany maisizyn szybkobieznych.Ta wlasnosc stojanów wycinkowych po¬ siada zasadnicze znaczenie pod tym wzgle¬ dem, ze pozwala uniknac pierwszej z po¬ wyzej przytoczonych niewspólmieimosci wystepujacej przy zespoleniu wirujacej czesci maszyny roboczej z urzadzeniem napedowym. Dzieki temu zastosowanie sto^ janów wycinkowych obejmuje bardzo roz¬ legla klase wolnobieznych maszyn robo¬ czych, jak nip. kulowe mlyny do wegla, mlyny do rozdrabniania rud i cemenitu, obrotowe piece do wypalania, rozdrabniar- ki do kamieni, wrzecioniarki i zgrzeblarki Ponizej zostana omówione wlasciwosci stojanów wycinkowych, dotyczace drobnio- stopniowej regulacji liczby obrotów, oraz sposób wykorzystania tych wlasciwosci.Z równania (5) 60 . 2 t / — 5 —dotyczacego synchronicznych szybkosci przy stojanach wycinkowych, wynika, ze przy jednej i tej samej czestotliwosci moz¬ liwa jest drobnostopniowa regulacja szyb¬ kosci w przypadku, gdy mozliwa jest od¬ powiednia drobnostopniowa zmiana po- dzialki biegunowej stojana. W celu. roz¬ wiazania tego zagadnienia stosuje s-:c we¬ dlug wynalazku uzwojenie pierscieniowe, które moze byc przelaczane w ten sposób, ze uzyskuje sie zmiane wielkosci podzial- ki biegunowej.Odnosnie uzwojenia pierscieniowego na¬ lezy zaznaczyc, ze w stosunku do stojanów wycinkowych przy tego rodzaju uzwoje¬ niu unika sie niektórych wad stojanów zamknietych, gdyz po pierwsze umieszcza¬ nie uzwojenia pierscieniowego w zlobkach stojanów wycinkowych moze byc zmecha¬ nizowane, a mianowicie badz przez uprzed¬ nie wykonanie calych poszczególnych pier¬ scieni zlobkowych i nasuniecie icn na oby¬ dwa konce wycinka stojana, baaz tez przez nawiniecie w zlobkach uzwojen przy obra¬ caniu stojana, zacisnietego miedzy ostrza¬ mi odpowiedniej obrabiarki (dla malych jednostek), a po drugie przy uzwojeniach o duzej podzialce biegunowej i malej osio¬ wej dlugosci zelaza stojana czesc czolowa, to jest czesc nieczynna, przynalezna do kazdego przewodu uzwojenia pierscienio¬ wego, jest mniejsza, anizeli w innych ro¬ dzajach uzwojen.Wykonanie uzwojenia pierscieniowego w zastosowaniu do stojanów wycinkowych, przeznaczonych do drobnostopniowej regu¬ lacji, jest przedstawione na fig. 2—4 ry¬ sunku.Wedlug tych figur, w przypadku ukla¬ du polaczen w gwiazde, kazda z trzech faz uzwojenia pierscieniowego posiada przer¬ wy w odpowiednich miejscach, od których odprowadzone sa odgalezienia do przelacz¬ nika.Liczba i rozdzial odgalezien odpowiada kazdorazowej liczbie szybkosci, jaka po¬ zwala otrzymac stojan oraz wartosci bez¬ wzglednej kazdej z tych szybkosci.Odgalezienia sa doprowadzone do urzadzenia rozrzadczego, przystosowanego odpowiednio do kazdorazowej kombinacji szybkosci.Fig. 3 i 4 przedstawiaja zmienne pola¬ czenie tych odgalezien w celu wytwarzania kolejno zwiekszajacej sie szybkosci.Polaczenie z odgalezieniami, przedsta¬ wione na fig. 3, odpowiada najmniejszej z czterech mozliwych tu szybkosci.Jak juz wspomniano, przy wszystkich tych polaczeniach fazy stojana pozostaja polaczone w gwiazde. Jest jednak rzecza zrozumiala, ze takze i uklad polaczen w trójkat moze byc zastosowany przy ta¬ kiej kombinacji szybkosci.Liczba zlobków, przypadajaca na 1 fa¬ ze i 1 biegun, moze byc, jak wiadomo, za¬ równo liczba calkowita jak i ulamkowa.Wskutek tego bieguny moga byc do¬ brane dowolnie blisko wzgledem siebie.Przy podzialce zlobkowej stojana wy¬ cinkowego, wynoszacej np. 1,2 cm, oraz przy przelaczeniach jego uzwojenia pier¬ scieniowego kolejno na 31//3, 3V2» 3% i 4 zlobki na biegun i faze otrzymuje sie od¬ powiednio nastepujace podzialki bieguno¬ we w cm: 12; 12,6; 13,2; 14,4. Przy cze¬ stotliwosci 50 okr/sek oraz przy srednicy krzywizny takiego stojana wynoszacej np. 60 cm mozna otrzymac, niezaleznie od liczby biegunów tego stojana (w podanych powyzej granicach), nastepujace synchro¬ niczne szybkosci, wyrazone w obrotach na minute: 382, 401, 420, 458.Te wszystkie szybkosci sa obliczone we¬ dlug równania (5).Drobnostopniowa regulacja liczby obro¬ tów, jaka jest zasadniczo mozliwa i prak¬ tycznie osiagalna przy stojanach wycinko¬ wych, pozwala zastosowac je takze i w ta¬ kich rodzajach maszyn roboczych, do na¬ pedu których konieczne jest regulowanie szybkosci. Dzieki temu zapobiega sie tak- — 6 -ze trudnosci wymienionej powyzej w punk¬ cie 3, Geometryczne uksztaltowanie stojana w postaci wycinka kolowego, to jest cze¬ sci pelnego kola, pozwala zawsze umiescic takie; stojany na obwodzie maszyn robo¬ czych. Wystarcza do tego celu, azeby tyl¬ ko pewna czesc cylindrycznej powierzchni zewnetrznej lub wewnetrznej wirujacej czesci maszyny roboczej, wykorzystanej ja¬ ko wirnik, byla wolna. W kulowych mly¬ nach do wegla, w których wewnetrzny ob¬ wód bebna jest zajejty przez wegiel i kule, mozna np. umiescic stojan w postaci wy¬ cinka kola bez zadnych przeszkód z ze¬ wnatrz. W zgrzeblarce natomiast, w któ¬ rej zewnetrzny obwód jej bebna jest za¬ jety przez kolce, stojan wycinkowy moz¬ na bez najmniejszych trudnosci zawiesic wewnatrz bebna pod jego wewnetrzna po¬ wierzchnia.Poniewaz istota wynalazku nie zmienia sie od tego, czy stojan wycinkowy jest umieszczony na zewnatrz, czy tez we¬ wnatrz obrotowej czesci maszyny roboczej, przeto na rysunku uwidoczniono jedno z tych dwóch mozliwych polozen, a mia¬ nowicie zewnetrzne umieszczenie stojana.Glówne wymiary, to jest srednica oraz osiowa dlugosc wirujacej czesci maszyny roboczej nie nastreczaja zadnych elek¬ trycznych wzglednie konstrukcyjnych trud¬ nosci w stojanach wycinkowych dla prze¬ ksztalcenia tej czesci na zwarty wirnik.Nalezy jednoczesnie zaznaczyc, ze kaz¬ dy element klatki wirnika, umieszczonej w czesci wirujacej, znajduje sie tylko w ciagu ulamka czasu trwania obrotu cze¬ sci wirujacej w polu magnetycznym stoja¬ na wycinkowego.Co sie tyczy nagrzewania sie wirnika, to wskutek wyzej omówionych przyczyn przekrój pretów i pierscieni tego wirnika klalkowego moze byc dobrany w przybli¬ zeniu y —-— razy mniejszy od normal¬ nie obliczonych przekrojów.Wielkosc cp oznacza tutaj kolowy luk stojana. Wykonanie stojana wedlug fig. 5, to jest zlozonego z kilku czesci, posiada szczególnie duza wartosc przy duzych sre¬ dnicach wirników oraz przy duzych mo¬ cach, potrzebnych do napedu. W tych przypadkach wyrób i montaz tych czesci jest prostszy, koszty zas wykonania czesci zapasowych mniejsze, anizeli przy zwykle¬ go rodzaju calych stojanach kolowych.Ponadto za pomoca stopniowego wla¬ czania kolejnych czesci lukowych mozna wielokrotnie zmniejszyc wielkosc calkowi¬ tego uderzenia pradu przy rozruchu.Czesci stojana w zaleznosci od rozpo¬ rzadzanego swobodnego miejsca i innych warunków moga byc umieszczone na ob¬ wodzie maszyn roboczych badz stykajac sie ze soba, jak to uwidoczniono na fig. 5, badz tez z zachowaniem pewnego odstepu miedzy tymi czesciami, badz wreszcie cze¬ sci te moga byc przesuniete osiowo wzgle¬ dem siebie nad lub pod wzglednie na ze¬ wnatrz lub wewnatrz wirujacej czesci ma¬ szyny roboczej. PL