Wynalazek dotyczy sposobu wyznacza¬ nia górnego i dolnego punktu martwego, tn jest najwyzszego i najnizszego polozenia tlcka przy jego skoku w cylindrze silnika spalinowego, oraz odnosnego przyrzadu.Wiadomo, ze od dokladnego wyznacze¬ nia martwych polozen zalezy poczatek wtryskiwania paliwa przez pompy wzgled¬ nie czas rozrzadu zaworu, które nastawia¬ ne sa w stopniach katowych w zaleznosci od górnego i dolnego punktu martwego. Ka¬ ty przedwczesnego lub spóznionego otwar¬ cia zaworu, odniesione do walu korbowe¬ go, sa po wiekszej czesci wartosciami, uzy¬ skanymi droga prób, oraz wywieraja sto¬ sunkowo duzy wplyw na moc silnika. Jed¬ nak te czasy rozrzadu zmieniaja sie wraz z wyrobieniem sie zaworów lub ze zmia¬ na skladu mieszanki palnej, wzglednie z dlugoscia ozasu wtryskiwania, i dlatego trzeba od poczatku ustalac martwe polo¬ zenia, oznaczone jednorazowo przez wy¬ twórnie przewaznie na tarczy zamachowej.Wyznaczenie tych miejsc uskutecznia sie zazwyczaj w ten sposób, ze na wale korbowym zamocowuje sie tarcze podzial- kowa ze stopniami katowymi od 0 do 360°, przy czym strzalka na oslonie sluzy jako punkt staly. Jezeli przez otwór dla swiec lub wtryskowy wprowadzic pret, zaopa¬ trzony w podzialke milimetrowa, lub przy¬ rzad mierniczy, sluzacy do tego samegoceki, i przy okreslonym polozeniu tloka przed górnym martwym punktem (np. 1 cm przed- tym punktem) odczytac lub ozna¬ czyc polozenie wskazówki na tarczy po- dzialkowej i przy tym samym polozeniu po górnym punkcie martwym ponownie okreslic polazenie wskazówki, wówczas otrzyma sie przepolowienie obu wartosci, wzglednie odstepu lukowego od górnego punktu martwego. Na ten punkt nastawia sie teraz tarcze podzialkowa jej zerem i okreslona wartosc oznacza sie na tafrczy zamachowej. Dolny martwy punkt otrzy¬ muje sie wówczas samoczynnie lub moze byc ustalony w taki sam sposób. Poniewaz jednak droga, przebywana w kierunku psi cylindra przy ruchu tloka wzglednie walu korbowego jest bardzto krótka w poblizu punktu martwego, przeto maly jest rów¬ niez odcinek pomiaru, tak "iz punkt mart¬ wy nie da sie ustalic z wystarczajaca do¬ kladnoscia.Wad tych unika sie przy okreslaniu wskazanych punktów sposobem wedlug wynalazku, który przy pomocy optycznego przyrzadu (rury wziernikowej) pozwala na okreslanie nie najwyzszego i najnizszego polozenia, lecz sarodkowego polozenia gór¬ nego brzegu tloka na tarczy o 360°, zamo¬ cowanej w znany sposób na wale korbo¬ wym* tak iz górny i dolny punkt martwy daje sie ustalic w odstepie lukowym, od¬ powiadajacym 90°, po obu stronach; Szczególnie dobre wyniki do stosowa¬ nia sposobu wedlug wynalazku daje taka postac wykonania przyrzadu optycznego, wedlug której przy osiaganiu srodkowego polozenia odbicie górnej krawedzi tlbka mozna uchwycic na skrzyzowaniu nitek okularu tego przyrzadu optycznego, wyko¬ nanego najlepiej w ksztalcie litery T i skladajacego sie z narzadu do oswietla¬ nia komory skokowej i z dwóch zwiercia¬ del odbijajacych, umieszczonych pod od¬ powiednim katem w rurce zwierciadlowej i okularowej. Aby przy okreslonej sred¬ nicy -cylindra zwierciadlo odbijajace rurki zwierciadlowej zachowywalo zawsze to sa¬ mo dane polozenie, jest ono zaopatrzone na koncu w oporek nastawny, który za¬ pewnia polozenie zwierciadla odbijajace¬ go, dostosowane do srednicy cylindra, pod¬ czas gdy rurka okularowa, zaopatrzona w drugie zwierciadlo odbijajace i w oku¬ lar, jest umieszczona pod katem wzgledem rurki ziwierciadlbwej i obrotowo dookola niej. Prócz tego na czesci, wprowadzanej do wnetrza cylindra, sa zastosowane jesz¬ cze narzady przytwierdzajace, np. nagwin¬ towane, które wspóldzialaja w; znany spo¬ sób z odpowiednimi czesciami, np. gwin¬ tami do wkrecania swiec zaplonowych, znajdujacymi sie na cylindrze.Zaleta teigo urzadzenia, sluzacego do wykonywania sposobu wedlug wynalazku, polega na tym, ze mozliwe jest wyzna¬ czanie punktu martwego nie tam, gdzie tlok przebiega najkrótsza droga, lecz tam, gdzie przebiega najdluzsza droge na jeden sta¬ pien obrotu. Jezeli, wal korbowy opisuje np. kolo, którego promien wynosi 82,5 mm, wówczas przy pionowym polozeniu tloczy- ska jego ruch o 10° wynosilby tylko odci¬ nek, równy 1,2 mm, natomiast przy pozio¬ mym polozeniu korby i jego dalszym, ru¬ chu o 10° ten odcinek wynióslby 14,2 mm; tak wiec w porównaniu ze stosowanym do¬ tychczas sposobem punkt martwy daje sie wyznaczac ze znacznie wieksza dokladno¬ scia. Dalsza zaleta polega na prostym1 i nie wymagajacym iduizo czasu stosowaniu urza¬ dzenia. Jezeli optyczny przyrzad do wy¬ szukiwania punktu martwego jest juz na¬ stawiony na srednice badanego cylindra, wówczas po usunieciu swiec lub dysz wtryskowych trzeba go tylko wsrubowac w glowice cylindra oraz wal korbowy po¬ krecic o taki kat, aby górna krawedz tlo¬ ka zeszla sie dokladnie z nitka pozioma skrzyzowanych nitek. Jezeli teraz tarcze podzialkowa nastawic na ten punkt, wów- — a ¦ —czas przy odstepie lukowym, równym 90° w obie strony ustali sie najdokladniej gór¬ ny i dolny punkt martwy.Dalsze szczególy wynalazku objasnia nastepujacy opis.Na rysunku przedstawiono w przekro¬ ju i czesciowo w widoku z boku przyklad wykonania przedmiotu wynalazku.Ze wzgledu na moznosc latwiejszego dbj&snienia, w tym przykladzie wykonania obrano prostej budowy dwusuwowy silnik Dieis-la, w którego cylindrze 1 znajduje sie tlok 5, napedzany walem korbowym 2 przy pomocy tiloozyiska 4, osadzonego na sworz¬ niu 3 'tloka. Na wale korbowym 2 jest umo¬ cowana tarcza podzialkowa 6, podzielona na 360°, oraz wskaznik 8, znajdujacy sie na oslonie 7, nastawiony jako punkt od¬ niesienia. Powietrza sprezone wchodizi przez otwór 9, a zuzyta mieszanka gazowa uchodzi przez otwór 10. W pokrywie 11 cylindra w otwór wtryskowy jesittak gle¬ boko wkrecony optyczny przyrzad 12 do wyszukiwania punktu martwego1, zaopa¬ trzony w gwint 13, ze oporek 14 przylega do przeciwleglej strony scianki cylindra.Polozenie tego przyrzadu zostaje zabez¬ pieczone przeciwnakretka 15. Przyrzad 12 w ksztalcie litery T sklada sie z rurki zwiierciadlowej 16, lampki 17, oswietlaja¬ cej przez owalny otwór 18 komore skoko¬ wa cylindra nad tlokiem, oraz ze zwiercia¬ dla odbijajacego 19, umieszczonego pod katem 67,5° do oisi narzadu do ^wyszukiwa- nia punktu maritwegof które przy pomocy wyciecia 20 pozwala na obserwowanie scianki cylindra lub górnej krawedzi tlo¬ ka 5 przy pewnym jego polozenia*. W tym polozeniu zatem promien swiatla, wycho¬ dzacy z górnej krawedzi tloka, bedzie od¬ bijac siie pod katem 45°. Z rurka zwier- ciadlowa 16 jest. polaczona przechylnie lecz nie przesuwnie rurka okularowa 21, która sluzy do pomieszczenia w niej dru¬ giego zwierciadla odbijajacego 22, umie¬ szczonego pod katem 45°, i okularu 23, za¬ opatrzonego w skrzyzowanie nitek. Na przedluzeniu rurki okularowej jest umie¬ szczona jeszcze bateria 24, dajaca prad do zarówki 17.Jezeli teraz w cylindrze gotowego sil¬ nika maja byc wyznaczone martwe punk¬ ty, wówczais trzeba najpierw ulsialic miej¬ scowe polozenie zwierciadla odbijajace¬ go 19 w laurce zwierciadlowej w stosunku do wielkosci srednicy d cylindra 1 oraz zabezpieczyc je przy pomocy oporka 14.Polozenie to daje sie wyznaczyc droga prób. Jednak prosciej jest okreslic go przez obliczenie wedllug wzoru. x = a -/ — (Vb2 — c*), w którym litera a oznacza odstep pomie¬ dzy osiami -walu korbowego a dyszy wtry¬ skowej, b — odstep pomiedzy osiami kor¬ by walu a sworznia tloka, c — odstap po¬ miedzy osiami walu korbowego a lozyska tloazyska, / — odstep miedzy osia sworz¬ nia tloka a* górna krawedzia tloka.Odstep y miedzy srodkiem zwierciadla odbijajacego a tylna strona scianki cylin¬ dra wynosi wówczas y = d — x, przy czym d oznacza srednice cylindlra, a x od¬ step pomiedzy przednia strona tej scianki a srodkiem wskazanego zwierciadla.Jezeli zostalo wedlug tego wzoru okre¬ slone polozenie zwierciadla odbijajacego i oporka, wówczas narzad do wyszukiwa¬ nia punktu martwego wkreca sie w iglowa¬ ci cylindra az do oporka, zabezpiecza sie go nakretka 15 oraz wlacza sie zarówke 17.Promienie swietlne, odfoiite od sciany cy¬ lindra, padaja pod katem 45° na zwiercia¬ dlo odbijajace w rurce zwierciadlowej, zo¬ staja odbite przez to zwierciadlo w kie¬ runku jego osi, padaja na zwierciadlo od¬ bijajace w^ rurce okularowej i nastepnie padaja na okular. Poniewaz okular ten jest zaopatrzony w skrzyzowanie nitek, przeto przy ruchu tloka mozna uchwycic chwile, w której górny brzeg tloka schodzi sie z pozioma nitka, dzieki czemu najbardziej — 3 -dokladnie usiala sie srodkowe polozenie toru 'tloka. Wzgledem tej srodkowej linii ustawia sie obecnie na stale tarcze po- dzialkowa, umocowana na wale korbo¬ wym 2 jej punktem zerowym lub punktem poczatkowym cwiartki kola na wprost punktu odniesienia 2, umieszczonego na oslonlie 7 korby, przy czym na dlugosci luku, odpowiadajacego 90° w obie strony, znajduje sie wówczas górny i dolny punkt martwy, które to punkty moga byc z naij- wiieksiza dokladnoscia naniesione na tarcze zamachowa walu korbowego. W przytoczo¬ nym wyzej przykladzie wykonania jest opisany przyrzad do 'Wyszukania punktu martwego, stosowany poziomo, a wiec pro¬ stopadle do osi cylindra. Jezeli jednak otwory wtryskowe lub swiece zaplonowe sa umieszczone w kierunku osi lub pod pewnym do niej katem, wówczas oczywis¬ cie rurka i znajdujace sie w niej zwier¬ ciadlo odbijajace musi otrzymac ksztalt i polozenie, dostosowane do tych warun¬ ków, aby w kazdym przypadku mozna by¬ lo usitalic srodek 'toru górnego brzegu tloka. PL