Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu sciagania (zwezania) otwartych konców przedmiotów wydrazonych z miejscowym pogrubianiem scianki oraz urzadzenia do wykonywania tego sposobu. Urzadzenie sluzy zwlaszcza do wykonywania szyjki i dna cienkosciennych butli stalowych lub z metali lekkich przy jednoczesnym powo¬ dowaniu skupienia wiekszej ilosci tworzy¬ wa przy szyjce lub nasadzie butli.Znane (jest obrabianie szyjki butli stalo¬ wych bez pomocy rdzeni za pomoca walców profilowych. Znane jest takze zwezenie konców przedmiotów wydrazonych przez walcowanie ukosne, przy czym osie wal¬ ców i przedmiotu obrabianego nie znajduja sie w tej isamej (plaszczyznie. W tych wszyst¬ kich przypadkach scianka przedmiotu wy¬ drazonego przy dowolnym ksztaltowaniu jest sciagana do srodka, przy czym na kon¬ cu zwezanym powieksza sie grubosc scian¬ ki. Celem osiagniecia przy takim sciaganiu scianki stosunkowo duzego pogrubienia, po¬ trzebnego np. w szyjce butli stalowych, próbowano nadac skosnie zalozonym wal¬ com rózne nachylenia. Ten sposób nada¬ je sie do wyrobu zbiorników o grubej sciance, lecz przy obecnie coraz cienszych butlach stalowych ze scianka grubosci 1—2 mm pogrubienie szyjki na 10—20 mm nie moze byc wedlug sposobu tego osiagniete.Gdy takie butle sa tylko walcowane lub zwijane i kute, to wskutek nieuniknionego powstawania fald i szczelin tylko stosun-kowo mala czesc butli- jest zdatna do uzytku.Te niedogodnosci usuwa niniejszy wy¬ nalazek w ten sposób, ze sciaganie i po¬ grubianie scianki zbiornika wykonywa sie czesciowo przez walcowanie i czesciowo przez tarcie atlbo tylko za pomoca narze¬ dzi tracych. Do tego celu stosuje sie urza¬ dzenie, posiadajace glowice narzedziowa, stanowiaca prowadnice konca zwezanego, w której sa umieszczone narzedzia walcu¬ jace i trace lub tylko narzedzia trace. W powyzszej czesci ksztaltowania obróbka moze odbywac sie za pomoca narzedzi tra¬ cych, w drugiej czesci zas za pomoca na¬ rzedzi walcujacych lub na odwrót w pier¬ wszej czesci za pomoca narzedzi walcuja¬ cych, a w drugiej tracych w jednym prze¬ biegu roboczym. Najlepiej stosowac jako narzedzia,trace w glpwlcy nastawnic zalo¬ zone wycinki, zaopatrzone ewentualnie na powierzchni robtoczej w nakladki z me¬ talu twardego. Urzadzenie moze byc takze wykonane w ten, sposób, ze narzedzia ksztaltujace, umieszczone miedzy plyta za¬ ciskowa i czolowa, skladaja sie z dwu¬ dzielnych walków, osadzonych na sworz¬ niach srubowych lub podobnych narzadach lak, iz przez przesuw tych sworzni czesc walków zostaje unieruchomiona, przy czym te walki sluza jako narzedzia trace, walki zas obrotowe — do walcowania. Gdy w tym urzadzeniu przez przesuw, sworzni i plyty czolowej ku plycie zaciskowej' zo¬ stana unieruchomione wszystkie walki, glo¬ wica dziala tylko przez tarcie.Jak wiadomo, cienkoscienne plyty sta¬ lowe celem sciagania bez fald i szczelin trzeba kilka razy ogrzewac albo obrabiac ogrzanymi narzadami luib aparatami tleno¬ wymi, aby uniknac zbyt szybkiego ochlo¬ dzenia sie cienkiej scianki. Ta uciazliwa obróbka jest zupelnie zbedna przy (prze¬ prowadzaniu sposobu wedlug wynalazku, poniewaz przy obróbce przez tarcie po¬ przednio -' ogrzany przedmiot obrabiany ogrzewa sie wskutek tarcia do temperatu¬ ry isparwania. Obróbka odbywa sie w ten sposób, ze przedmiot, nip. butle stalowa, ogrzewa isie na koncu zwezanym do tempe¬ ratury 900°—1Ó00°C i wtlacza pod duzym naciskiemdo glowicy narzedziowej, obraca • jacej sie z duza szybkoscia. Za pomoca narzedzi walcujacych i tracych scianka przedmiotu obrabianego na zwezanym kon¬ cu zostaje miejscami pogrubiona. Przy tym jest obojetne, czy przednuiot obrabiany jest obracany, a glowica narzedziowa nie¬ ruchoma, czy tez na odwrót, glowica obra¬ ca sie a przedmiot obrabiany jest nieru¬ chomy.Wedlug niniejszego wynalazku zbedne jest znane przy wyrobie cienkosciennych butli stalowych i z metali lekkich reczne sciaganie, dzieki czemu osiaga sie oszczed¬ nosc na robociznie do 90%. Za pomoca tego urzadzenia mozna zadane zgrubiemie scianki wykonac w dowolnym miejscu szyjki. Narzedzie trace dziala najskutecz¬ niej na skupianie tworzywa, Gdy np. jest potrzebne wieksze skupienie tworzywa w szyjce, pierwsze narzedzia walcuja, tylne zas tra. Na odwrót, gdy konieczne jest wieksze zgrubienie przy nasadzie szyjki butli, nastawia sie pierwsze narzedzia na dzialanie trace, a tylne — na walcujace.Doswiadczenia wykazaly, ze przez tarcie osiaga sie zgrubienie scianki wieksze o 40—50% niz przez samo walcowanie. Tlu¬ maczy sie to tym, ze przy tarciu tworzywo nie przemieszcza sie tak szybko do przo^ du,, jak przy walcowaniu, wobec czego w miejscu obrabianym przez tarcie nastepu¬ je wieksze nagromadzenie tworzywa.Rysunek przedstawia kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 przedstawia urzadzenie do wykonywania sposobu w widoku z boku; fig. 2 — przed¬ miot do obrabiania w przekroju podluz¬ nym; fig. 3 — glowice narzedziowa w wi¬ doku z przodu; fig. 4 — te sama glówke w przekroju podluznym; fig. 5 — glowice — 2 -wedlug wynalazku do obróbki butli w prze¬ kroju podluznymi; fig. 6 — koniec butli obrabianej w formie w przekroju podluz¬ nym; fig. 7 — odmiane glowicy narze¬ dziowej w widoku z przodu; fig. 8 — te sama glowice w przekroju podluznym; fig. 9 — dalsiza odmiane glowicy w wido¬ ku z przodu; fig. 10 — w przekroju po¬ dluznym.Na podstawie 40 znajduje sie silnik 31, tarcza zamachowa 32, lozysko 33 i glowica narzedziowa 34 w polozeniu wspólsrodko- wym, napedzana za pomoca tegoz silnika.Naprzeciw glowicy 34 jest w poloze¬ niu wspólsrodkowym zalozony przedmiot obrabiany 1 w uchwycie 35, przesuw¬ nym na ramie 40 za pomoca przeklad¬ ni 36,' 37 i kola recznego 38 celem wtlaczania przedmiotu obrabianego 1 do glowicy 34. Przedmiot obrabiany moze miec ksztalt uwidoczniony na fi)g. 1 lub 2, przy czym cylindryczny koniec wedlug fig. 2 ma byc sdiagjniety ku srodkowi.Glowica narzedziowa 34 jest uwidocz¬ niona w szczególach na fig. 3—5. Sklada sie ona z prowadnicy 3 dla szyjki przed¬ miotu obrabianego, posiadajacej szczeliny 4, przez które wystaja narzedzia trace. W niniejszym przypadku maja one ksztalt wycinków 5. Sruby nastawcze 6 w poch¬ wie 7, nakreconej na nasade 2, umozliwia¬ ja nastawianie wycinków 5 w kierunku promieniowym o pewien odstep a od we¬ wnetrznej sciany prowadnicy 3. Z tego wi¬ dac, ze przedmiot obrabiamy 1 styka sie tylko z powierzchniami czolowymi 27 wy¬ cinków 5, nie stykajac sie jednakze z wla¬ sciwa scianka wewnetrzna prowadnicy 3.Wycinki 5 nie sa zalozone dokladnie pro¬ mieniowo, lecz pod katem ostrym do kie- lunku promieniowego. Powierzchnie cier¬ ne 27 moga byc wykonane z metalu twar¬ dego.W przykladzie wykonania wedlug fig. 7 i 8 znajduja sie wycinkowe narzady cier¬ ne 8 w glowicy 9 i wystaja przez szczeli¬ ny 10 w prowadnicy 11. Prócz tego znaj¬ duja sie w glowicy ukosne walki 12, obra¬ cajace sie na sworzniach 1$, osadzonych tak, iz walki wystaja nieco przez szczeliny 14 z prowadnicy 11.Dalsza odmiana glowicy do walkowania i tarcia przedmiotu obrabianego jest uwi¬ doczniona na fig. 9 i 10. Plyta 17 jest ra¬ zem z prowadnica 25, zaopatrzona w srod¬ kowe wydrazenie, przymocowana do kol¬ nierzowej podstawy 15, a mianowicie za pomoca srub lub sworzni 16, wkreconych w ten kolnierz i umocowanych nakretka¬ mi 16'. Nakretki 16'' sluza do umocowania plyty 17 oraz prowadnicy 25 na sworz¬ niach 16. Miedzy kolnierzem podstawy 15 i plyta 17 znajduja sie stozkowe walki 22, 23 na czopach 18, posiadajacych w srodku dwustozkowe zgrubienia 19. Dalsze stozko¬ we wystepy 20, 21 sa na walkach 18 osa¬ dzone przesuwnie i s^ zabezpieczone prze¬ ciw obrotom za pomoca zlacz klinowych 39. Walki 22, 23 wystaja nieco ze szczelin 26 prowadnicy 25 do srodkowego wydra¬ zenia. Wydrazenie 25 odpowiada pod wzgledem ksztaltu ostatecznemu ksztalto¬ wi przedmiotu obrabianego.W urzadzeniu wedlug fig- 9 i 10 moz¬ na dowolnie unieruchomic obroty jednej lub dwóch par walków 22, 23, aby dziala¬ ly one jako narzady trace. Celem unieru¬ chomienia np. walków 22 dokreca sie na¬ kretki 25 na sworzniach 18, które zaciska¬ ja wskutek tego walki 22 miedzy wyste¬ pami stozkowymi 19 walków i stozkami 22 wzglednie plyta 17. Oczywiscie trzeba tak¬ ze pokrecic sruby 16 z ich nakretkami 16' i 16", alby umozliwic unieruchomienie i na¬ stawienie czesci we wlasciwym polozeniu.Gdy natomiast maja byc unieruchomione walki 23 zaicifska sie je miedzy stozkami 19 na sworzniach 18 i stozkami 20 przez pokrecanie nakretek 24' i odpowiednie na¬ stawienie isrub 16 oraz nakretek 16', 16'.Dokrecajac w dól obie pary nakretek 24, 24' i przeprowadzajac odpowiednie nasta- — 3 —wlenie srub 16 i nakretek 16', 16'' mozna unieruchomic obydwie pary walców '22, 23.W ten spospjb narzadzie moze byc tak urzadzone, ze za pomoca niego mozna wy¬ konywac rózne czynnosci, przy czym sto¬ suje sie tylko luzne walki albo luzne prze¬ dnie i nieruchome tylne lub nieruchome przednie i tylne. Dzieki temu moga byc do¬ pelnione rózne warunki przy obróbce róz¬ nych przedmiotów.Jak widac na fig. 5, zgrubienia 30 prztedmiotu obrabianego moga byc osiag niete wskutek dzialania tracego za pomoca narzedzi wedlug fig. 5.Zgrubienie czesci szyjkowej moze byc takze osiagniete przez obcinanie i odku- wanie przedmiotu w formie 28.Wynalazek niniejszy nie ogranicza sie do opisanego przykladu wykonania, lecz moze byc zastosowany takze do wyrobu innych przedmiotów. PL