M % Przy pewnych zastosowaniach radio¬ elektrycznych, jak radiogonionietria krót¬ kofalowa i wykrywanie przeszkód przy po- mocy fal ultrakrótkich, zachodzi potrzeba nadawania krótkotrwalych impulsów fal elektromagnetycznych, powtarzanych pew¬ na liczbe razy na sekunde. Z nadajnikiem tych impulsów skojarzony jest na ogól od¬ biornik oraz zastosowane sa srodki celem blokowania odbioru podczas okresów na¬ dawania. Uklad nadawczy w takich urza¬ dzeniach zawiera zwykle generator* fal elektromagnetycznych, sterowany przez na¬ rzad, bedacy generatorem krótkotrwalych impulsów, powtarzanych np. z czestotliwo¬ scia p rajzy na sekunde. Odbiornik zas po¬ za narzadami odbiorczymi zawiera genera¬ tor impulsów, zsynchronizowany z genera¬ torem impulsów nadajnika. W celu zsyn¬ chronizowania tych dwóch generatorów im¬ pulsów, korzystnie jest sterowac je takim samym napieciem zmiennym o czestotliwo¬ sci p. Stosowane w takim przypadku ukla¬ dy do wytwarzania impulsów sa znane, jed¬ nak napotyka sie trudnosci przy okreslaniu fazy impulsu udzielanego odbiornikowi w stosunku do fazy impulsu kierowanego do nadajnika. Wynalazek niniejszy ma za za¬ danie zaradzic tym trudnosciom.Fig. 1 przedstawia generator impulsów.Lampa elektronowa* T, najlepiej typu pen- tody, zawiera w obwodzie swej siatki roz- *) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest L Hugon,tzadczej g polaczone szeregowo: opornik wysokoomowy Rl9 potencjometr P, przyla¬ czony do zacisków baterii B, której punkt srodkowy jest uziemiony, i dwa zaciski a, 6, miedzy którymi wlaczone jest napiecie o czestotliwosci p, które wytwarza impulsy zsynchronizowane. Siatka ekranowa e tej lampy jest przylaczona do zródla Ue, do¬ skonale filtrowanego napiecia stalego. Ob¬ wód anody pi zawiera cewke samoinduk- cyjna L dobrana w ten sposób, zeby okres jej drgan wlasnych byl znacznie mniejszy od podwójnego okresu trwania impulsu. Ta cewka jest zabocznikowana odpowiednim obornikiem R2, który tlumi drgania wlasne obwodu, utworzonego z cewki L, wlasnej pojemnosci tej cewki, pojemnosci wew¬ netrznej lampy T i pojemnosci polaczen.Katoda c lampy T jest polaczona bezpo¬ srednio z Uziemieniem (wspólny biegun ujemny zródel napiecia ekranu i anody), jak rówiez z siatka przeciwemisyjna r.Mechanizm wytwarzania impulsów jest uwidoczniony na fig. 2. Na tej figurze krzy¬ wa AB przedstawia charakterystyke staty¬ czna lampy T w ukladzie polaczen wedlug fig. 1 przy okreslonym napieciu siatki ekra¬ nowej.Splaszczenie charakterystyki przy do¬ datnich napieciach siatki rozrzadczej jest wywolane obecnoscia duzego oporu Rl i powstawaniem pradu siatki. Krzywa m, ml, m2, n2, ni, n przedstawia przebieg na¬ piecia sinusoidalnego o czestotliwosci p, przylozonego do zacisków a i 6. Litera M oznaczono poczatkowy punkt pracy lampy, okreslony polozeniem ruchomego zaczepu potencjometru P. Krzywe ml', m2\ n2\ ni przedstawiaja uzyskane w tych warun¬ kach impulsy.pradti anodowego lampy T\ impulsy te sa ksztaltu trapezoidalnego, a bo¬ ki ml'-—m2', n2'—ni' sa bardzo ziWizone do prostoliniowych, jezeli tylko odcinki ml— m2 sa dostatecznie oddalone od wierzchol¬ ków sinusoidy o okresowosci p.Ponizej krzywej ml', m2', n2't rti przed¬ stawiony jest teoretyczny ksztalt sily elek¬ tromotorycznej samoindukcji, która pow¬ staje w cewce L pod wplywem impulsu pra¬ du anodowego lampy. Widac stad, ze kaz¬ dy impuls pradu powoduje dwa, bardzo krótkotrwale, impulsy napiecia, w odste¬ pach czasu okreslonych trwaniem impulsu pradu. Te impulsy napiecia powinny, bio¬ rac teoretycznie, posiadac ksztalt wydlu¬ zonego trapezu, którego krótsza podstawa równalaby sie czasowi ustalania sie pradu od ml' do m2'. Poniewaz prad zmienia sie zasadniczo proporcjonalnie do czasu, prze¬ to sila elektromotoryczna samoindukcji po- winnaby w istocie utrzymywac sie jako sta¬ la od mi' do m2'' na zasadzie znanego pra¬ wa: L-fA. W rzeczywistosci jednak wlasna di czestotliwosc cewki i stan przejsciowy ustalania sie pradu zmieniaja w dosc zna¬ cznym stopniu ksztalt impulsów napiecia, które przy odpowiednim doborze oporni¬ ka R2 przyjmuja postac zaznaczona na fig. 3. Impulsy tr^pezoidalne staja sie trójkatne i bardzo wydluzone.Jezeli teraz zmienia sie napiecie po¬ czatkowe siatki rozrzadczej lampy T, np. za posrednictwem zmiany polozenia zacze¬ pu potencjometru P, to widac, ze mozna przesunac odcinek ml—m2 w czasie pomie¬ dzy dwoma punktami r i s (fig. 4), odpowia¬ dajacymi maximum i minimum sinusoidy napiecia o czestotliwosci p. Widac wiec, iz jesli odcinek ml—m2 jest niewielki wo¬ bec amplitudy fali napiecia wzbudzajacego, to mozna zmieniac faze impulsu napiecia w bardzo szerokich granicach, nie zmienia¬ jac przy tym jego amplitudy. Poniewaz zmiana fazy, jaka mozna w ten sposób uzy¬ skac w kazdym generatorze impulsów, jest rzedu 150°, przeto ogólem mozna uzyskac dwa impulsy (jeden nadawczy, a drugi od¬ biorczy) przesuniete w fazie od +150° do —150°, czyli wzgledna zmiane fazy o 300°.Znaczenie sposobu wedlug wynalazku oolega zasadniczo na tym, ze zmiane fazy — 2 —otrzymuje sie przez prosta zmiape napie¬ cia poczatkowego siatki rozrzadczej lam¬ py, przy czym ta zmiana fazy nie zmienia amplitudy impulsu napiecia. Narzad roz- rzadczy do zmiany fazy (potencjometr P) moze byc umieszczony w dowolnym miej¬ scu i w dowolnej odleglosci od generatora impulsów.Fig. 5 przedstawia tytulem przykladu zastosowanie sposobu wedlug ujryiialazku do urzadzenia wykrywajacego przeszkody przy pomocy fal ultrakrótkich. Na figurze tej oznaczono literami E \ R nadajnik i od¬ biornik fal ultrakrótkich wraz z ich reflek¬ torami R'l wzglednie R'2. Litera O ozna¬ cza przeszkode, o która uderzaja fale i od której odbijaja sie w kierunku odbiornika.Sygnaly wysylane przez nadajnik E moga posiadac postac przedstawiona na fig. 6, która uwidacznia impulsy trwajace 1/150000 sekundy oddzielone od siebie okresem wynoszacym 1/15000 sejtundy^ Te impulsy nadajnika E i odpowiada¬ jace im chwile zablokowania odbiornika R sa rozrzadzane prziez zródlo napiecia o cze¬ stotliwosci p za posrednictwem ukladów A i B, przesuwajacych faze, którycji budowa zostala poprzednio omówiona.Nietrudno stwierdzic i wykazac za po¬ moca oscylografu, ze dzialajac w odpo¬ wiednim kierunku na potencjometrze do regulacji fazy obu tych ukladów, osiaga sie dokladna synchronizacje czasu trwania im¬ pulsu i czasu trwania blokady odbiornika, przez co odbiornik jest niewrazliwy na sy¬ gnaly otrzymywane bezposrednio od blisko umieszczonego nadajnika, a odbiera tylko sygnaly odbite od przeszkody. PL