Wieloboki, np. czworoboki, szesciobo- ki itd. byly dotychczas w mysl znanych sposobów roboczych na obrabiarkach wy¬ twarzane tak, ze dwa frezy, przechodzace z boku przedmiotu, wykonywaly pozada¬ ny ksztalt z pelnego materialu. Bylo to mozliwe we wszystkich przypadkach, w których wielobok byl wykonywany na koncu przedmiotu. Jezeli jednak wielo¬ bok mial byc wyfrezowany w odcinku cze¬ sciowym, np. przy armaturach, wówczas nalezalo wyfrezowac kazda pojedyncza powierzchnie tego wieloboku skrawaja¬ cym bokiem freza czolowego.Jednak uklad ma te wade, ze przebieg pracy musi byc przerywany i, np. przy szesciu bokach, przedmiot musi byc przy zastosowaniu dwóch frezów jeszcze dwa razy o 60°, a przy zastosowaniu jednego freza nawet piec razy o 60° przestawiany.To wymagalo jednak nie tylko czasu, lecz utrudnialo jeszcze dokladnie odpowiadaja¬ ce sobie wykonanie wieloboków przy se¬ rii przedmiotów, gdyz nie bylo rzecza lat¬ wa zawsze tale zamocowac przedmiot o nierównomiernych ksztaltach, aby prze¬ bieg po obrysiu byl zawsze ten sam.Znane sa równiez obrabiarki, w któ¬ rych przedmiot wykonywa prostolinijne i wahliwe ruchy przy uzyciu tarczy roz- rzadczej. Takie obrabiarki sluza w hu¬ tach i stalowniach do obrabiania odlanych bloków czworokatnych. Jednak przy po¬ mocy tych urzadzen nie moga byc wyko¬ nywane ostre brzegi, a nawet wcale sie do tego nie dazy. Istnieja nastepnie obra-biarki, w których na •obracajacym sie wsporniku narzedziowym umocowane sa obracajace sie narzedzia, które odpowied¬ nio do liczby powierzchni przedmiotu przesuwaja sie obok niego z okreslona szybkoscia odpowiednio do przekladni.Jednak konstrukcja tych obrabiarek, wy¬ posazonych w ruchome sanki i w wahli- wy nóz, jest bardzo zawila oraz ulega sil¬ nemu zuzyciu, talk iz cena tych obrabiarek jest duza, przeto moga byc wprowadzone do uzycia tylko w nieznacznym stopniu.Celem wynalazku jest unikniecie tych wad. Osiaga sie to dzieki temu, ze san¬ ki, wykonane jako narzad do trzymania narzedzia, wspólpracuja za posrednic¬ twem krazka rozrzadczego z tarcza roz- rzadcza, spoczywajaca na lozyskach w ob¬ sadzie obrabiarki i osadzona na tej samej osi razem z kolem napedowym, napedza¬ nym bezposrednio z glównej pedni.Ze wzgledu na róznice miedzy miara klucza a miara naroza wieloboku, oraz na obróbke powierzchni obracajacego sie przedmiotu przy pomocy równiez obraca¬ jacego sie narzedzia, rozrzadzanego tar¬ cza rozrzadcza i sanlkami, ksztalt i liczba obrotów tarczy rozrzadczej musi równiez pozostawac w okreslonym stosunku do polowy róznicy opisanego i wpisanego ko¬ la wieloboku i do liczby obrotów tarczy rozrzadczej.Dzieki uksztaltowaniu wedlug wyna¬ lazku urzadzenia istnieje mozliwosc prze¬ prowadzania w jednym zabiegu roboczym calego przebiegu przy frezowaniu wielo- boków i przedmiotów o nieregularnym przekroju poprzecznym. Poniewaz nie jest juz konieczne zatrzymywanie frezarek po obrobieniu jednej lub dwóch powierzchni, aby dokonac nowego zamocowania przed¬ miotu, przeto w kazdym razie osiaga sie wieksza dokladnosc powierzchni kluczo¬ wych.Najwieksza zaleta urzadzenia wedlug wynalazku polega jednak na jego prostej i przejrzystej budowie, tak iz obnizaja sie znacznie koszty wytwarzania tego rodzaju urzadzenia. Poniewaz miedzy^czlonem roz- rzadczym a sankami nie ma przelaczal- nych czlonów posrednich, przeto nie uja¬ wniaja sie juz zjawiska Rattera, wyste¬ pujace zwlaszcza przy stosowaniu nozy tnacych, które prowadzily do rysowania powierzchni kluczowych i wymagaly ich dodatkowej obróbki. Przy pomocy tego urzadzenia, zwlaszcza przy wytwarzaniu seriami przedmiotów, np. kotwic, iglic itd. mozna wiec osiagmac zwielokrotnienie uzy¬ skiwanej dotychczas wydajnosci. Jezeli np. do wykonania szescioboku o 10 mm roz¬ pietosci kluczowej i 12 mm dlugosci trze¬ ba bylo stracic dotychczas okolo 30 se¬ kund czasu jedynie na frezowanie, nie uwzgledniajac dluzszego czasu na zamo¬ cowanie, to przy pomocy tego rodzaju urzadzenia ta sama praca daje sie wyko¬ nac w ciagu ojtolo 6 sekund. Jednak osz¬ czedza sie nie tylko na czasie, lecz rów¬ niez na kosztach robocizny i na materia¬ le, gdyz obecnie nie ma juz zasadniczo odpadków z wylamanymi narozami i po¬ rysowanymi powierzchniami kluczowymi, tak iz, pomijajac lepsza jakosc przedmio¬ tów, zysk, otrzymany w tej samej jednost¬ ce czasu, dzieki zwielokrotnionej wydaj¬ nosci wynosi w przyblizeniu 70%.Przy specjalnym konstrukcyjnym wy¬ konaniu wynalazku narzedzie, zakleszczo¬ ne w obsadzie, jest wykonane jako frez tarczowy z ostrzami, ustawionymi tuz jed¬ no za drugim ukosnie, przy czym sredni¬ ca narzedzia pozostaje w "okreslonym sto¬ sunku do srednicy przedmiotu i do iksztal- tu i liczby obrotów tarczy rozrzadczej.Narzedzie stanowi specjalny frez, wy¬ konany w postaci plaskiej tarczy, który powoduje ciagle odrywanie sie materialu z przedmiotu i w którym ostrza dochodza kolejno do pelnego dzialania tnacego.Dzieki nieznacznej szerokosci tej tarczy daja sie wyfrezowac za nasadka nie tylko — 2 —waskie wieloboki, lecz dzieki podluznemu ruchowi obsady daja sie równiez wytwa¬ rzac dowolnie dlugie wieloboki bez po¬ trzeby wymiany freza na zwykle frezy walcowe.Natomiast srednica freza musi byc do¬ pasowana do srednicy przedmiotu wzgled¬ nie do rozmiaru klucza wytwarzanego wielioboku, jak równiez do ksztaltu i licz¬ by obrotów tarczy rozrzadczej, aby otrzy¬ mac absolutnie proste powierzchnie klu¬ czowe bez najmniejszych wypuklosci.Dzieki odpowiedniemu wykonaniu tarczy rozrzadczej jest nawet mozliwe nadac obrabianym powierzchniom lekko wklesla postac, która ma te zalete, ze narazone na naprezenia naroza szescioboku maja wiek¬ sza wytrzymalosc i zachodzi rzadziej ich uszkodzenie.Na rysunku uwidoczniono przyklad wykonania przedmiotu wynalazku, przy czym fig. '1 przedstawia widok z boku z czesciowym przekrojem, a fig. 2 — widok z góry.Przedmiot 1 jest wedlug fig. 1 zacisnie¬ ty w uchwycie 2 oraz dzieki napedzane¬ mu walkowi 3. obraca sie w kierunku, wskazanym strzalka x. Jednoczesnie z walkiem 3 walek 4 jest napedzany kolami pednymi 5 i 6 oraz kolami posrednimi tak, iz tarcza rozrzadcza 7, która jest porusza¬ na slimakiem 8 i slimacznica 9, obraca sie dwa razy predzej niz przedmiot 1. Po pla¬ szczu tarczy rozrzadczej 7 toczy sie kra¬ zek 10, który jest polaczony na stale z sankami 11. Poniewaz sanki te sa jednak umieszczone ruchomo oraz w odpowied¬ nich prowadnicach moga poruszac sie pro¬ stopadle do osi przedmiotu /, przeto kra¬ zek 10, toczac sie po obwodzie tarczy roz¬ rzadczej 7, przesuwa tam i z powrotem sanki 11. Sanki 11 sa wykonane jako ob¬ sada narzedzia 12, osadzonego obrotowo i skladajacego sie z freza w ksztalcie tar^ czy, wyposazonego na 'obwodzie w ostrza, ustawione ukosnie i szczególnie blisko obok siebie. Ruch narzedzia w kierunku strzalki y jest powodowany osobnym urza¬ dzeniem napedowym 13, polaczonym z na-, rzedziem 12.Wskutek wielokrotnego uksztaltowa¬ nia powierzchni, jakie wynika przy wielo- bokach o regularnych Lub nieregular¬ nych postaciach przekroju poprzecznego, ksztalt i liczba obrotów tarczy rozrzad¬ czej 7 oraz uwarunkowany tym ruch sa¬ nek musza pozostac w okreslonymi sto¬ sunku wzajemnym z jednej strony do sred¬ nicy frezu i rozmiaru naroza i klucza sze¬ scioboku, obranego tytulem puzykladu, a wiec z drugiej strony do li'czby obrotów przedmiotu. Stosunek ten jest uwarunko¬ wany róznica miedzy rozmiarem klucza a rozmiarem naroza wieloboklu. Dzieki od¬ powiedniej postaci wykonania tarczy roz¬ rzadczej 7 oraz dzieki ustaleniu liczby obrotów przedmiotu w 'okreslonym stosun¬ ku do liczby obrotów tej tarczy, wszystkie spotykane wieloboki moga byc wykony¬ wane w jednym zabiegu roboczym. Dzieiki odpowiedniemu wykonaniu tarczy roz¬ rzadczej mozna nawet osiagnac lekko wklesly ksztalt powierzchni kluczowych, który umozliwia lepsze nasadzenie klucza na silnie naprezone naroza oraz tunika sie jego uszkodzenia. PL