Odleglosci piolrulszajacych sie pojazdów od przedmiotów stalych, np. odleglosc od przeszkody lub pomiar wysokosci nad zie¬ mia np. pnzy samolotach, mozna wyzna¬ czac, jalk wiialdomfo, za posrednictwem echa dzwiekowego. Do tego celu sluza liczne urzadzenia!, które pracuja np, przy pomo¬ cy dzwieku slyszalnego i wymagaja wysy¬ lania np, tonów o dokladnie okreslonej czestotliwosci, amplitudzie £ fazie. Propo¬ nowano równiez wykorzystywac do po¬ miarów istniejacy halas wlasny, zwlaszcza silnikowych statków lolniclzych, bedacy mieszanina wiekszej, lub mniejszej * liczby najrozmaitszych czestotliwosci dzwieko¬ wych. "Wedlug tego sposobu do pomiairów wykorzystuje sie te okolfiicznoisc, ze mikro¬ fon odbiorczy, umieszczony na pojezdzie i odekranowany od zródla halasu, odbiera wprawdzie stale niskie czestotliwosci z istniejacego widma czestotliwosci dzwie¬ kowych, poniewaz uginaja sie one dosta¬ tecznie silnie, tak iz pomimta ekranu mo¬ ga doistac sie do milkrofonlu, ale tony le¬ zace powyzej pewmej czestotliwosci, któ¬ rej wielkosc zalezy od ukladu, tylko bar¬ dzo nieznacznie moga sie uginac w kie¬ runku mikrofonu i dlatego tylko wówczas moga byc zmierzone, gdy zofctana dosta¬ tecznie odbite o odlegly przedmiot, czyli gdy zostanie przekroczona pewna wyso¬ kosc lub pewna odlegflolsc miedzy przed¬ miotem odbijajacym a pojazdem.Stwierdzono, ze potrzebne dla pomia-rów wysokie czestotliwosci dzwiekowe mozna spiiolwaidlzic po- -wiekszej czesci przy szybko poruszajacym sie pojezdzie do to¬ nów, które powstaja przy przecinaniu po¬ wietrza, np. przez krawedzie pojazdu.Wynalazek niniejszy dotyczy urzadzen umieszczonych na pojezdzie i sluzacych do sztucznego wytwarzania wysokich tonów ó czestotliwosc1! stalej lub zmiennej. Zgod- nlie z wynalazkieim urzadzeniia te nie wy¬ magaja zadnych ispecjalnych zródel ener¬ gii, poniewaz isa uruchaimiame bezposred¬ nio przez powietrze, przeplywajace w cza¬ sie jazdy lub ldtu naokolo pioijazdu.Urzadzenia wedlug wynalazku sluza do wytwarzania (dzwieków, gdyz naturalne tony powstajace przy przecinaniu powie¬ trza przez czesci pojazdh sa czesto zbyt slabe, aby stanowic podstawe dla pomia¬ rów przy polmiocy echa lub zupelnie ich nie ma, np. przy takim lub innym ty^ie sa¬ molotu, przede wszystkim zas przy samo¬ lotach o doskonalych liniach oplywowych.Wedlug wynalazku na samolocie umo¬ cowane sa narzady zawierajace ostrza lub krawedzie, np. narzady plytkowe, preto¬ we lulb dyszowe, umieszczone w strumie¬ niu przeplywajacego naokolo samolotu powietrza. Narzady te sa tak uksztalto¬ wane, aby w ich otoczeniu powstawalo cisnienie spietrzonego powietrza wzgled¬ nie aby na krawedziach tworzyly sie wiry przeplywajacych obok strumieni powie¬ trza. Do wytwarzania dzwieków mozna wykorzystac oddzialywanie powyzszych narzadów na strumien powietrza lub tez zastosowac dodatkowo wbudowane narza¬ dy drgajace.Narzady w postaci plytek moga byc umieszczone np. talk, aby na ich ostrze kierowany byl strumien powietrza. Wy¬ tworzone natezenie dzwieków mozna nie¬ kiedy zwiekszyc przez przekrecenie ply¬ tek, przy czym natezenie to powinno byc najwieksze, gdy plytka, np. nieruchoma lub drgajaca, p/olsiada jedna lulb kilka kra¬ wedzi, ustawionych poprzecznie do kie¬ runku jazdy, 'talk ze pnzed powierzchnia plytki powstaje cisnienie spietrzajace a za krawedziami silne wiry. Sama plytka mo¬ ze miec ksztalt dowodny.Jezeli plytka, zamocowana najkorzyst¬ niej tylko z jednej strony, jest dostatecz¬ nie cienka i dluga, wówczas nnoze ona drgac kilkoma wlasnymi czestotliwoscia¬ mi. Dzieki odpowiednini wymiarom moz¬ na uzyskac to, ze poszczególne czestotli¬ wosci drgan wlasnych sa bardzo zblizone doi siielbie, tak ze np. przy zmianie szybko¬ sci ruchu pojazdu stale mozna uzyskiwac dzwieki o dostatecznym natezeniu.Poniewaz drgajace plytki posiadaja wy¬ razna charakterystyke kierunkowa, której os glówna j^St mniej wiecej prostopadla do plytki, przeto, osadzajac odpowiednio plytke na pojezdzie, mozna otrzymac pew¬ ne dzialanie kierunkowe w wysylaniu dzwieków, zwrócone najkorzystniej do przedmiotu odbijajacego.Inna mozliwfoisc wytwarzania przy po¬ mocy powietrza przeplywajacego naokolo pojazdu sztucznych dzwieków, nie ugina¬ jacych sie w sposób dostrzegalny w kie¬ runku oideikramowamego mikrofonu odbior¬ czego polega ,na tym, ze w strumieniu po¬ wietrza umieszcza sie dysze spietrzajace lub wydrazone narzady rurowe wzglednie narzady podobne do piszczalek, posiada¬ jace krawedzie, na któire kierowany jest strumien powietrza, lub przyrzady o wbu¬ dowanych narzadach drgajacych. W da¬ nym przypadku najkorzystniej jest zasto¬ sowac piszczalke wargowa, poniewaz dzialanie jej jest niezalezne od cisnienia nadmuchu, to jest od szybkosci lotu, a wskutek zmiany szybkosci nastepuje tylko zmiana wysotosci wytworzonego to¬ nu, podczas gdy tony piszczalki jezyczko¬ wej sa'zalezne od czestotliwosci wlasnej jezyczka. Do tych narzadów rurowych, w których drgania powietrza sa Wytwa¬ rzane badz same, badz przy wspóldlziala- - 2 -niti elementów drgajacych, tup. jezyczków, mozna przylaczyc narzaidy rezonansowe, nip. rurki otwarte lub zamkniete na tyl¬ nym koncu w rodzaju otwartych lub zam¬ knietych piszczalek w organach. W zalez¬ nosci od wykonania przestrzeni pobudza¬ nych do irezionanlsu, mozna uizyskac wiek¬ sza liczbe czestotliwosci wlasnych, które moga byc wysylane (z przyrzadu pomocni¬ czego. Jezeli talkiel narzady rezonansowe maja powsiadac wieksze wymiary, wówczas czesci pojalzdu mozna wykonac tak, aby same stanowily nateady rezionansowe, np. przy samolotach mozna przystopowac do tego celu czesci wydrazonego skrzydla.Równiez same narzajdy dysizowe mozna umiescic w samolocie, a w krawedzi przedniej skrzydla samuolotu wykonac wa¬ ski szczelinowy otwór piszczalkowy.O ile zastosowane isa narzady w posta¬ ci pretów lub plytek lub inne narzady, le¬ zace w strumieniu powietrza i sluzace do wytwarzania dzwieków powstajacych przy przecinaniu (powietrza, które podczas ru¬ chu powoduje cisnienie spietrzajace, wsku¬ tek czego powitaja dddiatkloWe opory jaz¬ dy, wówczas narzady te moga byc wyko¬ nane tak, aby mozna je bylo wciagac i tyl¬ ko wtedy umieszczac w strumieniu powie¬ trza, gdy faktycznie potrzebne jest wska¬ zanie odleglosci.Wytworzone przez urzadzenie wedlug wynalazku dzwieki mloiga równiez byc zu¬ zytkowane dla specjalnych imetod pomia¬ rów za pomoca echa, gdy przewidziane do tego celu urzadzenia mozna tak regulo¬ wac,, aby uzyskac modulacje wysylanego dzwieku, np. modulacje czestotliwosci, fa¬ zy lub amplitudy lub tez spowodowac od¬ dawanie dzwieków w postaci poszczegól¬ nych impulsów.Na rysunku uwidoczniono schematycz¬ nie kijlka przykladów wykonania przed¬ miotu wynalazku, przy czyni nalezy pod¬ kreslic, ze wynalazek nie ogranicza sie do tych postaci wykonania.Fig. 1 przedstawia schematycznie urza¬ dzenie dyszowego kanalu powietrznego, w którym dzwieki powstaja dzieki temu, ze uchwycony i skupiony przez lejek 1 strumien powietrza jest skierowany z ot¬ woru 2 dyszy na ostnze 3, które tworzy ograniczenie bocznego otwonu rury pisz¬ czalkowej 4. Saima rura 4 sluzy za narzad rezonansowy i moze byc na koncu otwar¬ ta lub zamknieta denkiem 5. Cale urza¬ dzenie umieszcza sie najkorzystniej w strumieniu powietrza przeplywajacego na¬ okolo pojazdu, przy czym jest ono umoco¬ wane przy pomocy wspornika 6 przed kra¬ wedzia 7 skrzydla samolotu.Na fig. 2 przedstawiono podobne urza¬ dzenie, którego przestrzen rezonansowa S jest rozszerzona w ksztalcie skrzynki.Przy odpowiednich wymiarach skrzynki mozna uzyskac to, ze nastepuje wzbudze¬ nie szeregu sasiednich czestotliwosci wlas¬ nych.Fig. 3—6 odnosza sie do postaci wyko¬ nania, których narzady przecinajace po* wietrze, najkorzystniej w postaci plytek, sa umieszczone w strumieniu powietrza.Fig. 3 przedstawia plytke, która jest ustawiona w strumieniu powietrza ostrzem do przodu. Przy dostatecznej elastycznioi- sci plytki jej drgania wlasne moga wytwo¬ rzyc znaczne amplitudy dzwiekowe, któ- . rych linie kierunkowa mozna wykorzystac przede wszystkim do pomiaru lub do wskazywania odleglosci bocznych.Fig. 4 uwidacznia zasadniczo podobna postac wykonania, w której jednakze plyt¬ ka jest ustawiona poprzecznie do wiatru podczas lotu, tak ze przed plytka powsta¬ je znaczsne cisnienie spietrzajace, które wywoluje silniejsze drgania plytki. Plyt¬ ka 11 mo^ze byc z jednej Strony zacisnieta w sztywnym narzadzie 12. Poniewaz pod¬ czas lotu powoduje ona opór, który nale¬ zy dodatkowo przezwyciezyc, przeto plyt¬ ka moze byc wciagana talk daleko w skrzydlo 7, aby jej krawedz dolna zamy- *- 3 —kala w slanie wciagnietym szczeline w po¬ wierzchni skrlzydla.Inna mozliwosc przedstawia fig. 5. Plyt¬ ka 11 jest ustawiotaa ukosnie do kierunkii wiatru podczas lotu. Równiez i tu za dol¬ na krawedzia plytki'powstaja silne wiry wzglednie cisnienie sipietnzajace przed plytka. Plytka 11 jest z jednej strony za¬ cisnieta w sztywnym narzadzie 12 i jest obrotowo osadzona, np. wraiz z narzadem zaciskajacym 12, na osi A, tak ze mozna ja przechylac w kierunku strzalki 14 do dolnej powierzchni skrzydla. Równiez i w ten sposób mozna wiec uzyskac to, ze do¬ datkowy opór powietrza powstaje tylko podczas pomiaru.Poniewaz najsilniejsze fale dzwiekowe tych plytek rozchodza sie w kieruiiku pro¬ stopadlej do nich, przeto plytki te sa od¬ powiednio zwrócone, najkorzystniej ku po¬ wierzchniom odbijajacym.Na fig. 6 przedstawiono najkorzystniej¬ sze urzadzenie do pomiairu odleglosci od ziiemJi, skladajace sie z plytki umieszczo¬ nej poziomo w strumieniu powietrza i umocowanej najlepiej tylko na jednej krawedzi, np. w dKvóch punktach. Plytka 11 jest przytrzymywana np. za pomoca dwóch pretów 15, 16, które sa silnie przy¬ srubowane do plytki w dwóch narozach i ewentualnie wykonane w postaci loiply- wowej. Cale urzadzenie moze byc wcia¬ gane talk, ze plytka przylega do dolnej po¬ wierzchni sikrzydlla. PL