Obsluga recznych pras do wytlaczania przedmiotów z mas zawierajacych zywice sztuczna jest nadzwyczaj klopotliwa i wy¬ maga wiele czasu. Obslugujacemu mozna oddac pod dozór zaledwie bardzo niewiel¬ ka liczbe maszyn, a czas, w ciagu którego prasa jest zamknieta (tak zwany czas har¬ towania), moze byc wyzyskany w sposób bardzo niedostateczny, a mianowicie tak, ze obslugujacy w tym czasie odmierza no¬ we dawki materialu. Zachowywanie dokla¬ dnego czasu hartowania, który, jak wiado¬ mo, jest miarodajny dla jakosci gotowego wyrobu, osiaga sie najczesciej jedynie za pomoca pólsrodków, np. zegarów piasko¬ wych lub budzików.Stosuje sie juz przeto samoczynne otwieranie i zamykanie prasy; tak np. na obrotowym stole (,,stole karuzelowym") ustawia sie kilka form prasowniczych wraz z tlokami i rozrzadza sie tym stolem tak, aby co jakis czas przekrecal sie on o jedna podzialke, zatrzymywal sie na jakis czas w zajetym polozeniu i nastepnie przekre¬ cal sie dalej. W ten sposób mozna wpraw¬ dzie oisiagnac prace kilku pras, jakkolwiek równiez w niewielkiej tylko liczbie jedno¬ czesnie i samoczynnie, ale za to trzeba zre¬ zygnowac z moznosci nastawiania najko¬ rzystniejszych czasów prasowania kazdego z wyrobów, a to wskutek tego, iz ten czas prasowania wspólny dla wszystkich pras musi byc dostosowany do wyrobu o naj¬ grubszych sciankach.Proponowano równiez rozrzadzac po¬ szczególne prasy elektrycznie za pomoca przekazników. Tlok jest unoszony i opusz¬ czany w tym przypadku silnikiem elek¬ trycznym, przy czym wspomniane wyzej przyrzady zamykaja lub otwieraja obwód silnika. Jakkolwiek przy tym proponowa¬ no' juz rozrzadzac elektrycznie dalsze za¬ biegi pracy, np. wyrzucanie gotowego wy¬ robu, czyszczenie opróznionej formy za po¬ moca powietrza sprezonego itd,, to jednak ujemna strone stanowi tu okolicznosc, ze caly zabieg prasowania wymaga jeszcze dokladnego dozoru ze strony wyszkolonego robotnika. W szczególnosci przy stosowa¬ niu tych znanych pras rozrzadzanych elek¬ trycznie nie wystarczaja proste urzadze¬ nia sluzace do' doprowadzania masy. Za¬ chodzi raczej koniecznosc dawkowania masy dokladnie w osobnej maszynie i na¬ dawania jej ksztaltu tabletek. Propono¬ wano tez juz ogrzewac dokladnie dawko¬ wane tabletki w zbiorniku ustawionym na stole prasowniczym i wprowadzac samo¬ czynnie do otwartych form, np. za pomoca tasmy przenosnikowej. Jednakze i w tym przypadku poprawne odmierzanie praso¬ wanej masy nastrecza trudnosci. Tabletki nalezy wykonywac zawsze w takich roz¬ miarach i z zachowaniem takiego ciezaru, jak to jest potrzebne do wytworzenia po¬ trzebnej ksztaltki. Zmiana ciezaru goto¬ wego' wyrobu wymaga przeto natychmiast innego dawkowania tabletek.Wynalazek niniejszy dotyczy samo¬ czynnie otwierajacej sie i zamykajacej sie prasy do wytlaczania przedtmiotów z mas zawierajacych zywice sztuczna i rozwiazu¬ je zagadnienie umozliwienia samoczynne¬ go przebiegu calej czynnosci prasowania poczynajac od doprowadzania masy prze¬ znaczonej do prasowania i konczac na wy¬ tworzeniu gotowego wyrobu, tak iz nadzór prasy sprowadza sie niemal wylacznie do pilnowania, aby zbiornik z zasobem masy prasowanej byl zawsze dostatecznie na¬ pelniony. W celu rozwiazania tego zaga¬ dnienia wedlug wynalazku proponuje sie podporzadkowac prasie znane w zasadzie urzadzenie dawkujace, przygotowujace w rytmie pracy prasy potrzebne objetosci i ciezary masy przeznaczonej do prasowa¬ nia. Istnieja urzadzenia do odmierzania pewnych okreslonych ciezarów masy; w tym przypadku doprowadzanie masy jest hamowane przez belke wagi z chwila uzy¬ skania nastawionego ciezaru, co np. mozna osiagnac elektrycznie przez opuszczanie talerza wagi. Podobne unzadzenia tego rodzaju dzialaja jednak tak, ze odmierzona zostaje zawsze jedna i ta sama ilosc masy.Wiec np. puste naczynie, np. cylindryczne, napelnia sie masa az po brzegi i zgarnia sie ewentualny nadmiar masy, po czym mase te wypuszcza sie z naczynia w postaci proszku przez otwieranie jego dna lub tez uprzednio sciska sie wprowadzona do tego naczynia mase tlokiem; w tym ostatnio po¬ danym przypadku z cylindra wypada ta¬ bletka. Urzadzenie wedlug wynalazku mo¬ ze pracowac zarówno z dawkowaniem ob¬ jetosci, jak i z dawkowaniem ciezaru, Roz¬ rzad w zaleznosci od rytmu pracy prasy moze byc mechaniczny albo tez elektrycz¬ ny. Wazna rzecza jest tylko, alby po za¬ konczeniu jednego cyklu roboczego pracy miec do rozporzadzenia nowa dawke masy do prasowania przygotowana przez urza¬ dzenie dawkujace i doprowadzana nastep¬ nie samoczynnie do komory prasowania, to jest do matrycy. Mozna to osiagnac np. elektromagnetycznie przez przewracanie talerzyka wagi i opróznianie go w ten spo¬ sób do odpowiedniego lejka, z którego od¬ wazona lub odmierzona ilosc masy dopro¬ wadza sie przewodem rurowym do lezacej nizej matrycy.Jak wiadomo, mase prasowana podgrze¬ wa sie juz przed wprowadzaniem jej do komory prasowniczej. Na ogól zachowuje sie przy tym podgrzewaniu bardzo wielka ostroznosc, poniewaz zachodzi obawa, ze — 2 —zbyt silne podgrzanie moze spowodowac przedwczesne stwardnienie prasowanej masy. Udalo sie juz jednak doprowadzac podgrzewanie do temperatur powyzej 100°C, a mianowicie przez odpowiednie przeprowadzanie zabiegu podgrzewania, zwlaszcza przez raptowne podwyzszanie temperatury, po którym natychmiast naste¬ puje ostateczne prasowanie. Wynalazek umozliwia zaopatrzenie samoczynnie otwie¬ rajacej sie i zamykajacej sie prasy rów¬ niez i w samoczynnie dzialajace urzadze¬ nie do podgrzewania- Wedlug wynalazku osiaga sie to za pomoca tarczy z otworami do napelniania osadzonej obrotowo po- miedzy dwiema plytkami grzejnymi, przy¬ legajacymi do siebie z mozliwie jak naj¬ mniejszym luzem, przy czym otwory te pokrywaja sie kolejno po jednym lub kilku cyklach roboczych prasy ze wspomnianym wyzej lejkiem urzadzenia dawkujacego, nastepnie zas z otworem do napelniania prowadzacym do komory prasowania. Bez¬ posrednie sasiedztwo obydwóch plytek grzejnych z obracajaca sie tarcza powodu¬ je szybki doplyw ciepla do odmierzonej masy. Dostosowujac odpowiednio posuw do przodu obracalnej tarczy, jej wielkosc oraz liczbe otworów sluzacych do pobiera¬ nia odmierzonej ilosci masy mozna uzyskac podgrzewanie bardzo powolne i lagodne lub tez szybkie i silne.Urzadzenie dawkujace oraz urzadzenie do podgrzewania moga byc rozrzadzane mechanicznie lub elektrycznie; wazne jest tylko dostosowanie przebiegu pracy w urzadzeniu dawkujacym i podgrzewajacym do rytmu pracy prasy. Wystarczaloby np. do tego wlaczanie mechaniczne odpowied¬ niego sprzegla przez tlok prasy, przy czym sprzeglo to sprzegaloby silnik napedzaja¬ cy urzadzenia podgrzewajacego z obrotowa tarcza przenosnikowa. W ten sam sposób mozna by tez rozrzadzac mechanicznie po¬ ruszajacym sie tlokiem belke wagi urzadze¬ nia dawkujacego. Najprosciej jest zaopa¬ trzyc tlok w kontakty poslizgowe, które podczas bezruchu lub tez podczas ruchu tloka zamykaja lub otwieraja obwody pra¬ du, rozrzadzajace urzadzeniem dawkuja¬ cym lub narzadem przenosnikowym w urza¬ dzeniu do podgrzewania.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie dla przykladu samoczynnie otwieraja¬ ca sie i zamykajaca sie prase, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój pionowy pra¬ sy, fig. 2 zas przedstawia widok z góry tarczy przenosnikowej urzadzenia podgrze¬ wajacego.Na stole a prasy ustawiona jest matry¬ ca b oraz tlok c. Tlok ten jest napedzany silnikiem elektrycznym d zsl posrednic¬ twem przekladni i ukladu drazków. Sil¬ nik d posiada znane urzadzenie rozrzad- cze w postaci przekazników, które umozli¬ wiaja zamykanie matrycy b opuszczaja¬ cym sie w dól tlokiem c w dajacych sie nastawiac odstepach czasu, przy czym ma¬ tryca b pozostaje zamknieta podczas trwardnienia materialu i nastepnie zostaje znowu otwarta.Na stole a ustawione jest tez urzadze¬ nie dawkujace e, które na rysunku jest przedstawione w celu wiekszej wyrazisto¬ sci oddzielnie. W przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku znajduje za¬ stosowanie urzadzenie do odwazania pew¬ nych ilosci masy utworzone z osadzonej obrotowo belki wagowej / z talerzykiem wagowym g oraz ze zbiornika h z obracal- nym dnem i. Ze zbiornika / z masa prowa¬ dzi przewód k do zbiornika h. Dno i zbior¬ nika h jest wykonane zarazem jako kotwica elektromagnesu m. Pod zbiornikiem h umieszczony jest lejek n prowadzacy do urzadzenia podgrzewajacego o. Urzadze¬ nie to zawiera tarcze obrotowa p posiada¬ jaca pewna liczbe otworów do napelniania r. Po obydwóch stronach tarczy p znaj¬ duja sie nieruchome plyty grzejne s, które moga byc osloniete materialem izolacyj¬ nym, a wiec zabezpieczone przed strata — 3 —ciepla. Swoboda ruchów tarczy obrotowej p pomiedzy dwiema plytkami grzejnymi s jest mozliwie jak najmniejsza. Do nape¬ du tarczy p sluzy np. silnik /. Sprzeglo u, wlaczane za pomoca dzwigni v, pozwala na laczenie silnika c z napedowym kolem zebatym w, wchodzacym w zazebienie z wiencem zebatym tarczy p. Dzwignia v jest wykonana j'ako kotwica elektromagne¬ su x. Podczas bezruchu tarczy p jeden z otworów do napelniania r pokrywa sie z lejkiem n, drugi zas otwór do napelnia¬ nia r — z lejkiem y, skad prowadzi prze¬ wód z do komory prasowania w matry¬ cy 6.Elektromagnesy m i x sa przylaczone do przewodu rozrzadczegó 2; przewód ten jest zamykany tez tlokiem c, zaopatrzonym w kontakty poslizgowe 3 i 4 umieszczone na dwóch róznych jego liniach pionowych.Kontakty te wchodza w zetkniecie prze¬ wodzace prad podczas bezruchu lub pod¬ czas ruchu tloka c z kontaktami przeciw¬ nymi 5 lub 6. W przedstawionym na ry¬ sunku polozeniu górnym tloka c zamkniete sa kontakty 4, 6 obwodu 7 elektromagnesu m. Elektromagnes ten otworzyl dno i zbiornika h, tak iz zawartosc zbiornika h wpadla przez lejek n do otworu do napel¬ niania r pokrywajacego sie z tym lejkiem.Ciezarki polozone na talerzyk g powoduja obrót belki wagowej / w kierunku ruchu zegara, przy czym dno i zostaje zamknie¬ te. Elektromagnes x jest polaczony po¬ dobnie za pomoca przewodu 8 z kontak¬ tem poslizgowym 3 tloka c.Dzialanie urzadzenia jest nastepujace.Podczas ruchu tloka c w dól poczynajac od polozenia przedstawionego na rysunku otwiera sie najpierw na kontaktach 4, 6 obwód 7 elektromagnesu m, przy czym dno i moze utrzymywac sie wzglednie moze byc utrzymywane w swym polozeniu za¬ mykajacym zbiornik h pod dzialaniem swe¬ go wlasnego ciezaru wzglednie za pomoca sprezyny. Ze zbiornika z masa /doprowa¬ dzana jest teraz lejkiem k nowa masa do zbiornika h, az ten zbiornik zostanie napel¬ niony w potrzebnym stopniu. W tym cza¬ sie tlok c osiaga swe polozenie najnizsze, w którym matryca zostaje zamknieta na przeciag czasu twardnienia masy. We wla¬ sciwej chwili przed zakonczeniem tego su¬ wu zamykajacego zamkniete zostaja kon¬ takty 3, 5 obwodu 8, elektromagnes x zo¬ staje wzbudzony, dzwignia v zostaje przy¬ ciagnieta, a sprzeglo u wlaczone. Nastep¬ nie silnik napedowy t obraca tarcze p o je¬ dna podzialke dalej, tak iz nastepny otwór do napelniania r wchodzi pod lejek mf z drugiej zas strony najblizszy otwór do napelniania r —pod lejek y. Z chwila osiagniecia tego nastepnego polozenia sil¬ nik t zostaje odlaczony za pomoca kontak¬ tów pomocniczych, nie przedstawionych na rysunku dla wiekszej jego wyrazistosci.Odwazona ilosc masy w otworach do napelniania r ogrzewa sie podczas pozo- stawania w urzadzeniu podgrzewajacym o do temperatury wyzszej lub nizszej — zaleznie od potrzeby, Dzieki bezposred¬ niemu polaczeniu urzadzenia podgrzewa^ jacego o z matryca 6 oraz dzieki przymu¬ sowemu rozrzadowi sprzegla u w zalezno^ sci od rytmu pracy prasy istnieje pewnosc, ze podgrzana masa przeznaczona do pra¬ sowania jest doprowadzana zawsze do ma¬ trycy b we wlasciwej chwili bezposrednio po podgrzaniu jej i na krótko przed zamk¬ nieciem matrycy.Do regulowania biegu doprowadzania masy ze zbiornika zasobowego / do zbior¬ nika h urzadzenia do odwazania moga slu¬ zyc rozmaite srodki. Wiec np. lejek k, któ¬ rego otwór przelotowy mozna regulowac za pomoca klapy, mozna zaopatrzyc w elek¬ tromagnetyczne urzadzenie wstrzasaj acer rozrzadzane np. sama waga; z belka / wa¬ gi mozna np. polaczyc kontakt pomocniczy, wylaczajacy urzadzenie wstrzasajace przy poziomym polozeniu belki /. Zamiast daw¬ kowania wagowego mozna stosowac tez — 4 —dawkowanie objetosciowe masy za po¬ moca odpowiedniego urzadzenia rozrza¬ dzanego np. tlokiem c elektrycznie albo tez np. pneumatycznie.Masa praso\vana, która oczywiscie za¬ wiera prócz sztucznej zywicy srodek wy¬ pelniajacy i srodek wiazacy, moze byc wprowadzana do zbiornika zasobnikowego / badz w postaci proszku, badz w postaci tabletek. Okazalo sie rzecza bardzo ko¬ rzystna prasowac mase najpierw na zupel¬ nie male tabletki, np. na krazki o srednicy okolo 5 mm i grubosci okolo 4 mm. Takie male tabletki mozna sporzadzac w bardzo wielkich jlosciach, przy czym daja sie one zastosowac, w przeciwienstwie do znanych dotychczas urzadzen prasowniczych, do wytwarzania wszystkich wchodzacych w rachube w praktyce ksztaltek prasowanych, niezaleznie od ich wielkosci. Zmiane cie¬ zaru poszczególnych porcji mozna prze¬ prowadzac w sposób bardzo prosty kladac na talerzyku g belki wagowej / mniejsza lub wieksza liczbe odpowiednich odwazników.Urzadzenie do odwazania pracuje w kaz¬ dym razie calkowicie samoczynnie. Nasta¬ wianie samoczynnej pracy na wiekszy lub mniejszy ciezar ilosci masy przerabianej podczas jednego zabiegu mozna zatem uskuteczniac za pomoca bardzo niewielu czynnosci.Duza zalete przedmiotu wynalazku sta¬ nowi okolicznosc, ze przymusowa zgodnosc rytmu pracy poszczególnych czesci urza¬ dzenia jest zapewniona bezwarunkowo.Jezeli zmienia sie nastawienie przekazni¬ ków czasowych, rozrzadzajacych urucha¬ mianie silnika d, to tym samym zmienia sie natychmiast i rytm pracy urzadzenia od¬ wazajacego oraz urzadzenia podgrzewaja¬ cego. Oba te urzadzenia sa rozrzadzane tlokiem c uruchamianym silnikiem d. Nie ma przeto potrzeby nastawiac osobno ryt¬ mu pracy urzadzenia odwazajacego i urza¬ dzenia podgrzewajacego'. Pomimo to moz¬ na jednak osadzic kontakty poslizgowe 3, 4 na tloku c przesuwnie, zmieniajac w ten sposób poczatek i koniec cyklu pracy urzadzenia odwazajacego i urzadzenia pod¬ grzewajacego, a takze dostosowujac trwa¬ nie jednego cyklu pracy kazdego z tych urzadzen w sposób dowolny do chwilowych warunków.Wedlug znanej dawniejszej propozycji mozna rozrzadzac z jednego miejsca cen¬ tralnego kilku prasami z samoczynnym otwieraniem i zamykaniem sie tloka na raz.Jako narzad rozrzadczy sluzy tu wal roz¬ rzadzaj acy, uruchamiany równomiernie i wytwarzajacy za posrednictwem przekla¬ dni o róznych stosunkach oraz kontaktów wlaczajacych impulsy pradu o róznym cza¬ sie trwania i róznej czestotliwosci, sluza¬ cych do rozrzadów silników, cewek grzej¬ nych itd. Polaczenie poiszczególnych pras, których liczba moze byc dowolna, oraz wspólnego urzadzenia rozrzadczego odby¬ wa sie z zastosowaniem zwyklych sprzegiel wtyczkowych. Przelaczajac przewody pro¬ wadzace do silników napedowych mozna zmieniac rytm pracy kazdej prasy nieza¬ leznie od innych wspólnie rozrzadzanych pras. Zmiana rytmu pracy prasy daje wówczas wedlug wynalazku w wyniku bez stosowania dalszych srodków tech¬ nicznych, zmiane rytmu pracy urzadzenia dawkujacego i podgrzewajacego', a miano¬ wicie tak, ze kontakty robocze urzadzen pomocniczych dzialaja zawsze zgodnie z kontaktami roboczymi tloka, Oczywiscie tlok c moze byc zaopatrzo¬ ny nie tylko w kontakty poslizgowe obslu¬ gujace elektromagnesy m lub x, ale tez w kontakty, które w taki sam sposób, to jest elektromagnetycznie, rozrzadzaja wy¬ rzucaniem gotowej ksztaltki z formy oraz czyszczeniem opróznionej matrycy za po¬ moca powietrza sprezonego. Prase taka wystarczy po prostu wlaczyc i nastepnie dozorowac jej prace tylko o tyle, iz kontro¬ luje sie zawartosc masy w zbiorniku zasob¬ nikowym /. Caly przebieg pracy poczyna- — 5 —jac od przygotowania masy, przeznaczonej do prasowania, az do wyrzucenia gotowe¬ go wyrobu odbywa sie wówczas zupelnie samoczynnie.Dzieki duzej dokladnosci czasu trwa¬ nia poszczególnych zabiegów roboczych oraz dzieki silnemu ewentualnie podgrze¬ waniu masy do prasowania, a takze dzieki dokladnemu dawkowaniu osiaga sie zupel¬ nie niezawodne i szybkie dzialanie urza¬ dzenia. Podczas gdy przy obsludze recz¬ nej wahania przy odwazaniu, podgrzewa¬ niu i wlasciwym prasowaniu sa nie do uni¬ kniecia, to prasa samoczynna wedlug wy¬ nalazku zapewnia znacznie wieksza wydaj¬ nosc, a przeto tez i znaczne potanienie wy¬ robów i zarazem tez wieksza równomier¬ nosc ich jakosci. PL