Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do wskazywania przyblizonej mocy in¬ dykowanej silników spalinowych jako ilo¬ czynu wskazan przyrzadu pomiarowego, zaleznego od liczby obrotów i urzadzenia do pomiaru czynnika stanowiacego miare sredniego indykowanego cisnienia.Znane urzadzenia do wskazywania i pomiaru indykowanej mocy silnika spa¬ linowego sa oparte na ogól na pomiarach cisnien, panujacych w poszczególnych cy¬ lindrach. Wykonanie tych pomiarów jed¬ nak wymaga znacznych technicznych srod¬ ków pomocniczych, które zwlaszcza wtedy sa skomplikowane, gdy silnik posiada wiel¬ ka liczbe cylindrów, gdy liczba jego obro¬ tów jest wielka, a wahania cisnienia cy¬ lindra sa znaczne. Cisnienia i temperatu¬ ry w cylindrach silników spalinowych sa stosunkowo wysokie, tak iz nawet przy najbardziej starannym dogladaniu unieru¬ chomienie jednego urzadzenia pomiarowe¬ go tego lub innego cylindra jest nieunik¬ nione. Wielka liczba cylindrów, zwlaszcza w silnikach lotniczych, przyczynia sie jesz¬ cze wiecej do zwiekszenia tej niepewnosci.Dalsze trudnosci wynikaja z koniecznosci niezawodnego sposobu przenoszenia indy¬ kowanego cisnienia poszczególnych cylin¬ drów, zmierzonego przez poszczególne urzadzenia, na wspólne urzadzenie wskaz¬ nikowe.Na ogól do wielkiej liczby obrotów sil¬ ników spalinowych przystosowane sa mier¬ niki do pomiaru indykowanego cisnienia cylindra tylko przez krótki czas i w stop¬ niu niedostatecznym.Te trudnosci techniczne nie beda usu¬ niete nawet wtedy, gdy cisnienie tlokowe przekazuje sie sposobem elektrycznym na przyrzad wskaznikowy. W urzadzeniach tego rodzaju znana jest rzecza oddzialy¬ wanie na elektryczny prad pomiarowy nie tylko przez cisnienia tloków, lecz i przez szybkosc ruchu tloków tak, iz prad' po¬ miarowy w kazdej chwili jest proporcjo¬ nalny do iloczynu szybkosci ruchu tloka i nadcisnienia na tlok. Znane jest przy tym wytwarzanie napiecia pradu pomiarowego przez pradnice, napedzana silnikiem spali¬ nowym, przy czym napiecie zmienia sie za pomoca zmiany oporni, wlaczonego do ob¬ wodu opornika w zaleznosci od sredniego indykowanego cisnienia. Znane jest rów¬ niez odldizialywanie na prad pomiarowy nie tylko bezposrednio przez cisnienie na tlok, lecz i przez temperature komory spalania za posrednictwem ogniwa termoelektrycz¬ nego'. Równiez i wtedy opisane wady wy¬ stepuja w calej pelni.Aby uniknac szkodliwego oddzialywa¬ nia szybkich wahan cisnienia, stosowane sa w urzadzeniach pozostajacych pod wply¬ wem cisnienia na tlok znane specjalne urzadzenia tlumiace. Takie urzadzenia tlu¬ miace komplikuja urzadzenie pomiarowe w znacznym stopniu.Wynalazek niniejszy ma za zadanie unikniecie opisanych trudnosci i stworze¬ nie sposobu mierzenia i urzadzenia do wskazywania przyblizonej mocy indykowa- nej silników spalinowych, które to urza¬ dzenie bedzie prostsze, niz zwykle doklad¬ niejsze indykatory, i moze byc stosowane zwlaszcza do kontrolowania silników lot¬ niczych, jednak równiez z pozytkiem mo¬ ze byc zastosowane do silników innego ro¬ dzaju. Wynalazek opiera sie na znanych urzadzeniach, wedlug których przyblizona moc indykowana wynika z pomiarów jako iloczyn wskazania przyrzadu pomiarowe¬ go, zaleznego od liczby obrotów silnika i pomiaru czynnika sluzacego za miare sredniego indykowanego cisnienia. Zada¬ nie to rozwiazuje sie wedlug wynalazku w ten sposób, ze miare sredniego indyko¬ wanego cisnienia stanowi nie wypadkowe cisnienie we wszystkich cylindrach, lecz bezwzgledne cisnienie w przewodzie zbior¬ czym ssacym lub wylotowym silnika. W ten sposób unika sie wszystkich opisanych nie¬ dogodnosci. A zatem mierzy sie nie indy¬ kowana moc poszczególnych cylindrów sil¬ nika, lecz srednia indykowana moc calego silnika. Wahania mocy w przewodzie zbiorczym ssacym lub wylotowym przy kazdym obrocie silnika sa mniejsze niz w cylindrach. Temperatury sa równiez niz¬ sze, tak iz osiaga sie korzystniejsze wa¬ runki pracy urzadzenia pomiarowego.Najlepiej, gdy urzadzenie pomiarowe, zalezne od liczby obrotów, sklada sie w znany sposób z przyrzadu do pomiaru mo¬ cy pradu elektrycznego, którego napiecie wytwarzane przez pradnice, napedzana przez silnik spalinowy, jest proporcjonal¬ ne do liczby obrotów, i z opornika, wla¬ czonego do obwodu, a zmieniajacego swój opór w zaleznosci od bezwzglednego cisnie¬ nia w przewodzie zbiorczym ssacym lub wylotowym silnika.Bezwzgledne cisnienie w przewodzie zbiorczym ssacym lub wylotowym mozna okreslic z róznicy cisnien wzgledem cisnie¬ nia powietrza atmosferycznego. Przy tym okreslenie cisnienia powietrza atmosferycz¬ nego moze byc zbyteczne, gdy nie waha sie ono w zbyt duzych granicach. W tym przypadku urzadzenie wrazliwe na cisnie¬ nie (np. urzadzenie membranowe), na któ¬ re oddzialywa cisnienie powietrza ze¬ wnetrznego i cisnienie, panujace w prze¬ wodzie zbiorczym ssacym lub wylotowym silnika w kierunkach przeciwnych, oddzia- — 2 —lywa na wskazanie urzadzenia pomiarowe¬ go, zaleznego od liczby obrotów, a wiec najlepiej na wskazania pradu pradnicy, na¬ pedzanej przez silnik spalinowy, i to w od¬ wrotnym kierunku, niz zmienia sie róznica cisnien pomiedzy cisnieniem powietrza ze¬ wnetrznego i cisnieniem w przewodzie zbiorczym ssacym lub wylotowym. Opornik, wlaczony w obwód pradnicy, musi wiec zmieniac swój opór w zaleznosci od róznicy cisnien pomiedzy cisnieniem powietrza ze¬ wnetrznego i cisnieniem w przewodzie zbiorczym ssacym lub wylotowym.Gdy natomiast w silnikach lotniczych trzeba sie liczyc z tym, ze cisnienie bez¬ wzgledne powietrza atmosferycznego wsku¬ tek zmiany wydajnosci lotu waha sie w wiekszym stopniu, urzadzenie, mierzace cisnienie powietrza zewnetrznego, oddzia¬ lywa prócz tego na wskazania urzadzenia pomiarowego, zaleznego od liczby obrotów, w zaleznosci od zmian cisnienia atmosfe¬ rycznego. Gdy jako urzadzenie pomiarowe zalezne od liczby obrotów stosuje sie przy¬ rzad db pomiaru mocy pradu elektryczne¬ go, którego napiecie, wytwarzane przez pradnice, napedzana przez silnik spalino¬ wy, jest proporcjonalne do liczby obrotów tej pradnicy, to opór opornika, wlaczonego do obwodu, jest zmieniany w zaleznosci od cisnienia powietrza atmosferycznego tak, iz przy spadajacym cisnieniu atmosferycz¬ nym opornosc staje sie wieksza i odwrot¬ nie. Szczególnie korzystne jest zastosowa¬ nie takiego urzadzenia wedlug wynalazku w silniku lotniczym ze smiglem o zmien¬ nym skoku, gdyz w tym przypadku liczba obrotów silnika nie jest rzeczywista miara mocy silnika.Gdy urzadzenie pomiarowe, zalezne od liczby obrotów, stanowi pradnica pradu zmiennego, to regulowany opornik stano¬ wi najlepiej cewka indukcyjna i przesuwa¬ ny wzdluz niej miekki rdzen zelazny, obro¬ towy okolo tej samej osi co i cewka. Przy tym czesc polaczona z cewka jest poru¬ szana przez jedno urzadzenie reagujace na cisnienie, natomiast czesc polaczona z miek¬ kim rdzeniem zelaznym jest poruszana przez drugie reagujace na cisnienie urza¬ dzenie. Gdy natomiast jako urzadzenie pomiarowe, zalezne od liczby obrotów, sto¬ suje sie pradnice pradu stalego, to regulo¬ wany opornik sklada sie najlepiej ze zwo¬ jów oporowych i kontaktu slizgowego, któ¬ re sa osadzono na wspólnej osi tak, ze pod* czas wychylania obu czesci wzgledem sie¬ bie koncówka kontaktowa posuwa sie po zwojach. Przy tym czesc polaczona ze zwo¬ jami jest poruszana przez jedno urzadze¬ nie wrazliwe na cisnienie, a.czesc polaczo¬ na z kontaktem slizgowym jest poruszana przez drugie wrazliwe na cisnienie urza¬ dzenie.Aby zwiekszyc dokladnosc pomiaru urzadzenia wedlug wynalazku, poleca sie przy tym uwzglednic posrednio lub bez¬ posrednio wplyw temperatury powietrza zewnetrznego. Od temperatury powietrza zewnetrznego jest zalezna temperatura wessanej ilosci powietrza i tym samym sama wessana ilosc, która z kolei stanowi miare indykowanej mocy silnika. Wedlug wynalazku urzadzenie wrazliwe na tempe¬ ratury oddzialywa poza tym na wskazania urzadzenia pomiarowego, zaleznego od licz¬ by obrotów. Takie urzadzenie, wrazliwe na temperatury przy zastosowaniu pradu elek¬ trycznego doi urzadzenia pomiarowego, za¬ leznego od liczby obrotów, sklada sie naj¬ prosciej z opornika, wrazliwego na zmia¬ ny temperatury, który jest polaczony w szereg z opornikiem, regulowanym w za¬ leznosci od bezwzglednego cisnienia w prze¬ wodzie zbiorczym ssacym lub wylotowym.Gdy urzadzenie wrazliwe na zmiany tem¬ peratury pozostaje bezposrednio pod wply¬ wem temperatury powietrza zewnetrznego, powinno ono oddzialywac na wskazania urzadzenia pomiarowego, zaleznego c liczby obrotów, w kierunku przeciwnym do zmian temperatury. Urzadzenie wrazliwe na — 3 -zmiany temperatury moze natomiast pozo¬ stawac równiez pod wplywem temperatury zalezne') od obciazenia silnika. Im nizsza jest temperatura powietrza atmosferyczne¬ go, tym wieksze jest obciazenie silnika i tym wyzsza temperatura, zalezna od obciaze¬ nia silnika. W tym przypadku urzadzenie wrazliwe na temperatury powinno oddzia¬ lywac na wskazania urzadzenia pomiaro¬ wego, zaleznego od liczby obrotów w tym samym kierunku co i zmiany tempera¬ tury.Najlepiej, gdy stosuje sie przewód okrezny z wylacznikiem, za pomoca któ¬ rego moze byc wylaczone zarówno urza¬ dzenie do oddzialywania wskazan przyrza¬ du pomiarowego zaleznego od liczby obro¬ tów w zaleznosci od bezwzglednego cisnie¬ nia w przewodzie zbiorczym ssacym silni¬ ka, jak i urzadzenie do oddzialywania na Wskazania w zaleznosci od temperatury po¬ wietrza atmosferycznego albo temperatury, zaleznej od obciazenia silnika. W ten spo¬ sób urzadzenie pomiarowe, zalezne od licz¬ by obrotów, moze sluzyc nie tylko do wska¬ zywania przyblizonej indykowanej mocy silnika spalinowego, lecz i do wskazywania liczby obrotów.Na zalaczonym rysunku przedstawiono schematycznie dwa przyklady wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia jedna postac wykonania wynalazku w uje¬ ciu schematycznymr a fig. 2 — odmiane wynalazku równiez w ujeciu schematycz¬ nym.W przedstawionych na rysunku przy¬ kladach wykonania zastosowana jest prad¬ nica pradu zmiennego wzglednie stalego, napedzana silnikiem, którego moc ma byc wykazana i rozrzadzana. W przypadku silnika lotniczego moze on byc zaopatrzo¬ ny w doladowywacz, aby wyrównywac strate mocy silnika na duzych wysokosciach lotu.Liczba obrotów silnika lotniczego moze byc równiez utrzymana na jednakowym pozio¬ mie dzieki temu, ze silnik jest zaopatrzo¬ ny w smiglo, którego skok moze byc zmie¬ niany recznie !ub samoczynnie.Chociaz wynalazek nadaje sie w szcze¬ gólnosci do silników lotniczych, zaopatrzo¬ nych w smiglo o zmiennym skoku i dolado¬ wywacz, to jednak nadaje sie on równiez do dowolnego silnika spalinowego wzgled¬ nie silnika lotniczego ze smiglem o stalym, skoku.Fig. 1 przedstawia np. silnik lotniczy 3 ze smiglem 4, którego skok moze byc zmieniany samoczynnie odpowiednio do zmian mocy silnika podczas lotu w góre lub w dól, aby utrzymac stala liczbe obro¬ tów silnika na tym samym poziomie przy zmiennych obciazeniach. Silnik jest poza tym zaopatrzony w doladowywacz 5 o re¬ gulacji recznej 6, dzieki czemu mieszan¬ ka powietrzno-paliwowa moze byc na wiek¬ szych wysokosciach lotu sprezana i dopro¬ wadzana do silnika, aby silnik pracowal z takim samym wspólczynnikiem spraiwno- sci co i na ziemi. Doprowadzanie paliwa do silnika moze byc rozrzadzane za pomo¬ ca nie przedstawionej na rysunku prze- pustnicy, polaczonej z gaznikiem 3a. Prad¬ nica 7 jest polaczona z silnikiem 3, gdyz moze byc napedzana silnikiem. W przy¬ kladzie wykonania wedlug fig. 1 pradni¬ ca ta jest dwufazowa pradnica pradu zmiennego. Z pradnica 7 jest polaczony przewodami 8, 9 i 10 wskaznik pradu zmiennego //, na który oddzialywa sila elektromotoryczna pradu dwufazowego, wytworzonego przez pradnice 7. Gdy licz¬ ba obrotów silnika 3 jest utrzymywana nie¬ zmienna na tym samym poziomie dzieki zastosowaniu smigla o zmiennym skoku, gdy samolot leci w góre lub w dól, to i sila elektromotoryczna wzglednie prad, wy¬ tworzony przez pradnice 7, pozostaja jed¬ nakowe, a wiec i wskazania wskaznika 11 pozostaja bez zmiany. Jest jednak oczy¬ wiste, ze gdy samolot leci wyzej, to silnik na skutek rozrzedzenia powietrza na du¬ zych wysokosciach równiez i wtedy traci - 4 —moc, gdy liczba obrotów walu silnika pozo¬ staje jednakowa wskutek regulowania przez smiglo o zmiennym skoku. Aby podac te strate mocy na wskazniku 11 stosuje sie w niniejszym przykladzie wykonania urza¬ dzenie, które zmniejsza napiecie wzgled¬ nie natezenie pradu w obwodzie pomiedzy pradnica i wskaznikiem. Urzadzenie to sklada sie z cewki indukcyjnej 12, która jest polaczona w szereg ze wspólnym prze¬ wodem 9 obwodu dwufazowego i której im¬ pedancja moze byc zwiekszona przez wza¬ jemne teleskopowe przesuniecie cewki in¬ dukcyjnej 12 i umieszczonego w niej i ru¬ chomego wzgledem niej rdzenia z miek¬ kiego zelaza, co odpowiada zmniejszeniu napiecia wzglednie natezenia pradu.Wzajemne teleskopowe przesuniecie po¬ miedzy cewka indukcyjna 12 i rdzeniem miekkiego zelaza. 13 wytwarza sie przez tof ze cewka indukcyjna 12 przy zwiekszeniu wysokosci lotu porusza sie wzgledem sto¬ sunkowo nieruchomago rdzenia. Ruch ten wytwarza sie za pomoca urzadzenia ane- roidowego 14, na który dziala cisnienie ba- rometryczne, przy czym jeden koniec urza¬ dzenia jest umocowany na nieruchomej czesci 15, natomiast drugi koniec jest po¬ laczony za pomoca preta 17 z wycinkiem 16, osadzonym obrotowo w miejscu 18. Jak wiadomo, puszka barometryczna 14 przy spadku cisnienia barometrycznego na wiek¬ szych wysokosciach lotu rozszerza sie i przez to wycinek 16 zostaje obrócony pretem 17 na czopie 18, dzieki czemu rdzen miekkiego zelaza 13 zmienia swoje poloze¬ nie i wywiera wieksze dzialanie na cewke indukcyjna 12, tak iz jej impedancja wzra¬ sta. Zwiekszenie impedancji obwodu po^ miedzy pradnica 7 i wskaznikiem 11 po¬ woduje zmniejszenie napiecia wzglednie natezenia pradu we wspomnianym obwo¬ dzie tak, iz mozna rozpoznac na podstawie wskazan wskaznika, ze indykowana moc silnika zmniejszyla sie wskutek rozrzedze¬ nia powietrza na wiekszych wysokosciach lotu. Lotnik spostrzega wówczas, ze silnik na skutek wiekszej wysokosci lotu stracil na mocy i ze zachodzi potrzeba doladowy¬ wania silnika wzglednie szerszego otwar¬ cia przepustnicy, aby wyrównac strate mo¬ cy i sprowadzic moc silnika do wartosci, odpowiadajacej okreslonej z góry szybko¬ sci lotu. Mozna to osiagnac przez urucho¬ mienie reczne drazka nastawczego 6 do- ladowywacza 5, przy czym ten drazek na- stawczy jest umieszczony w zasiegu reki lotnika i sluzy jako narzad nastawiajacy z odleglosci.Gdy silnik jest doladowywany wzgled¬ nie przepustnica jest otwarta szerzej, to moc silnika wzrasta, poniewaz do gazni- ka jest doprowadzana wieksza ilosc mie¬ szanki powietrza i paliwa. Dzieki zwiekszo¬ nemu doprowadzeniu mieszanki wzrasta równiez cisnienie wzglednie zmniejsza sie podcisnienie w przewodzie zbiorczym ssa¬ cym. Aby wzrost mocy byl wykazywany na przyrzadzie 11, jest przewidziane wraz¬ liwe na cisnienie rozciagliwe urzadzenie przeponowe 19, którego komora wewnetrz¬ na jest polaczona przewodem rurowym 21 ze zbiorczym przewodem ssacym 20 silni¬ ka. Jeden koniec urzadzenia wrazliwego na cisnienie jest sztywnoi polaczony z nie¬ ruchoma czescia 22, natomiast swobodny koniec jest polaczony przegubowo za po¬ moca drazka 23 z rdzeniem zelaznym 13, który jest osadzony obrotowo w podobny sposób, jak wycinek 16 na czopie 18. Gdy bezwzgledne cisnienie w zbiorczym prze¬ wodzie ssacym wzrasta, to urzadzenie 19 czule na cisnienie rozszerza sie, wskutek czego drazek 23 przesuwa sie w lewo na fig. 1, a rdzen zelazny 13 wysuwa sie z cewki indukcyjnej 12. Dzieki temu wy¬ sunieciu rdzenia 13 impedancja cewki in¬ dukcyjnej 12 zmniejsza sie i wskutek tego napiecie wzglednie prad w obwodzie mie¬ dzy pradnica 7 i wskaznikiem 11 wzrasta tak, iz wskaznik . wskazuje odpowiedni wzrost mocy. W ten sposób sa wykazane — 5 —na przyrzadzie 11 zmiany indykowanej mocy silnika 3, wywolane przez zmiany wysokosci lotu/ Fig. 2 przedstawia inna odmiane wy¬ nalazku. W tym przypadku pradnica pra¬ du zmiennego 7 wedlug fig. 1 jest zasta¬ piona pradnica pradu stalego 24. Z prad¬ nica 24 jest polaczony w szereg ampero¬ mierz 25 na prad staly i opornik 27, któ¬ rego zwoje oporowe sa umieszczone na wy¬ cinkowym narzadzie 28, który jest osadzo¬ ny obrotowo w miejscu 29 i moze wykony¬ wac ruchy katowe. Z opornikiem 27 wspól¬ dziala slizgowe ramie kontaktowe 30, osa¬ dzone równiez obrotowo w miejscu 29. Prad pradnicy 24 przeplywa przez amperomierz 25, ramie kontaktowe 30 i wlaczona czesc zwojów opornika 27, który jest wykonany tak, ze prad moze byc zwiekszany wzgled¬ nie zmniejszany w taki sam sposób, jak na¬ piecie zmienne wzglednie natezenie pradu zmiennego w obwodzie przykladu wedlug fig. 1. Inaczej mówiac, ramie kontaktowe moze byc za pomoca preta 17 przesuwane w prawo pod dzialaniem puszki aneroido- wej 14, reagujacej na cisnienie barome- tryczne, gdy puszka ta rozpreza sie wsku¬ tek zwiekszenia wysokosci lotu. Przy zwiekszeniu oporu opornika 27 zmniejsza sie ilosc plynacego .przez amperomierz pradu tak, iz amperomierz 25 wskazuje spadek mocy. Skoro tylko lotnik wlaczy doladowywacz, moc silnika wzrasta. Dzie¬ ki temu zwieksza sie cisnienie w zbiorczym przewodzie ssacym, tak iz urzadzenie 19, czule na cisnienie, rozpreza sie i przesuwa opornik 27 w prawo, co odbywa sie za po¬ srednictwem preta 23, polaczonego z jed¬ nym ramieniem dzwigni podwójnej 31, osa¬ dzonej obrotowo na czopie 32, przy czym ta dzwignia jest polaczona z drugiej stro¬ ny z wycinkowa czescia 28 poprzez pret 33.Dzieki ruchowi opornika 27 w prawo pod wplywem urzadzenia 19, czulego na cisnie¬ nie, wlaczona czesc oporu wspomnianego opornika staje sie mniejsza, przez co zwieksza sie ilosc pradu, plynacego przez amperomierz 25. W ten sposób jest wska¬ zywana zmiana indykowanej mocy silnika przez amperomierz 25.Oprócz rozrzadu urzadzenia wskazni¬ kowego wedlug wynalazku za pomoca cisnienia baromietrycznego wzglednie za¬ miast tego rozrzadu moze byc z korzyscia zastosowany rozrzad za pomoca tempera¬ tury. W tym celu moze byc wlaczony w przewód 9 opornik 34 w szereg z cewka indukcyjna 12 wedlug fig. 1 lub w szereg z pradnica 24 i amperomierzem 25 wedlug fig. 2, umieszczony badz na silniku lub po¬ zostawiony pod wplywem powietrza atmo¬ sferycznego, aby na opornik ten oddzialy¬ wala temperatura silnika lub powietrza ze¬ wnetrznego. Ody opornik jest umieszczony na silniku, to powinien byc wykonany z ta¬ kiego materialu, zeby opornosc jego ma¬ lala, gdy temperatura wzrasta, jesli jed¬ nak pozostaje pod wplywem powietrza atmosferycznego, to opornosc powinna wzrastac wraz z temperatura. Zasada tego pomiaJru jest to, ze w zimnym powietrzu, np. na duzych wysokosciach lotu, dopro¬ wadza sie do silnika wiecej tlenu, tak iz jegO' moc, a wiec i temperatura wzrasta.Napiecie wzglednie prad w przyrzadzie //' wzglednie 25 zostaje zwiekszony przez opornik 34 tak, iz przyrzady te wskazuja zwiekszenie mocy, wskutek czego lotnik moze zmienic nastawienie przepustnicy wzglednie doladowywacza tak, zeby moc silnika byla sprowadzona do wymaganej wartosci. Inaczej mówiac, gdy opornik 34 pozostaije pod wplywem powietrza ze¬ wnetrznego, a jego opornosc zmniejsza sie w powietrzu zimniej szym, to zwieksza sie napiecie wzglednie natezenie pradu w ob¬ wodzie generatora, przez co jest wskazy¬ wane zmniejszenie mocy silnika. Gdy na¬ tomiast opornik jest umieszczony na silni¬ ku, a jego opornosc przy zwiekszeniu tem¬ peratury silnika zmniejsza sie na skutek zwiejkszenia mocy, wywolanego ofbfitszym ^ 6 —doplywem tlenu przy nizszych temperatu¬ rach atmosfery, to napiecie wzglednie na¬ tezenie pradu w przyrzadach 11 i 25 wzra¬ sta tak, iz wskazuja one zwiekszenie mocy.Obsluga widzi, ze nastapila zmiana w mo¬ cy silnika i moze wykonac takie nastawie¬ nie, zeby uzyskac jednakowa moc na da¬ nym poziomie.Poza tym moga byc wykonane wskaz¬ niki 11 i 25 tak, ze wskazuja nie tylko in- dykowana moc silnika, lecz i jego liczbe obrotów. Jest to mozliwe dzieki temu, ze napiecie na wskazniku przedstawia pola¬ czona funkcje liczby obrotów silnika i mo¬ mentu obrotowego silnika, gdyz sila elek¬ tromotoryczna, wytworzona przez genera¬ tory, jest proporcjonalna do liczby obrotów silnika, poniewaz pradnice sa napedzane silnikiem i poniewaz moment obrotowy jest proporcjonalny do cisnienia w zbiorczym przewodzie ssacym, co jest uwzglednione przez urzadzenie 19 i cewke indukcyjna 12 wzglednie opornik 27. Gdy wiec rozrzad napiecia wskaznikowego przez cisnienie w przewodzie zbiorczym jest wylaczony, to napiecie to zalezy tylko od liczby obro- tów, a wiec przyrzad wskazuje liczbe obro¬ tów. Z tego wzgledu przewidziany jest przelacznik 35, umieszczony njp. na tablicy pokladowej, za pomoca którego moga byc zwierane urzadzenia, pozostajace pod wplywem cisnienia w zbiorczym przewo¬ dzie ssacym. Na fig. 1 wylacznik 35 jest umieszczony pomiedzy cewka indukcyjna 12 i opornikiem 34, a na fig. 2 pomiedzy opornikiem 27 i opornikiem 34. Aby za¬ równo liczbe obrotów, jak i moc mozna bylo wykazywac za pomoca jednego i tego samego przyrzadu, wskazniki 11 i 25 sa za¬ opatrzone w podzialke wewnetrzna 36 i podzialke zewnetrzna 37, a mianowicie jedna podzialka wskazuje liczbe obrotów na minute, druga zas moc w koniach me¬ chanicznych. Dzieki zastosowaniu wylacz¬ nika 35 wskazniki 11 i 25 moga sluzyc jako mierniki szybkosci i mierniki mocy. PL