Wynalazek dotyczy sprzegajacego ukla¬ du polaczen, w którym dwa odlegle od siebie obwody oscylacyjne, strojone na cze¬ stotliwosc wieksza od 500 kc/sek, sa pola¬ czone kablem, który jest krótki w stosun¬ ku do dlugosci fali roboczej, oraz w któ¬ rym pojemnosc miedzy poszczególnymi zy¬ lami mozna uwazac w przyblizeniu za sku¬ piona.Wynalazek mozna stosowac np. w od¬ biornikach radiowych, które z powodu ograniczonej ilosci miejsca (np. w samolo¬ tach) musza byc podzielone na kilka cze¬ sci, lub w odbiornikach, w których jedna czesc zawierajaca przyrzady strojeniowe powinna byc ruchoma, podczas gdy pozo¬ stala czesc odbiornika, skladajaca sie ze wzmacniaczy, prostowników i transforma¬ torów oraz doprowadzen antenowych i sie¬ ciowych, jest umieszczona nieruchomo.Glównym celem wynalazku jest popra¬ wienie elektrycznych wlasciwosci sprzeze¬ nia za posrednictwem kabli. Wedlug wy¬ nalazku osiaga sie to w ten sposób, ze po¬ jemnosc istniejaca pomiedzy jedna z od¬ dzielnych zyl kabla a ziemia wzglednie po¬ miedzy dwiema oddzielnymi zylami wyzy¬ skuje sie do pojemnosciowego sprzezenia obu czesci odbiornika, przy czym pojem¬ nosc wlasna zyly jest uzupelniona co naj¬ mniej na jednym koncu zyly przylaczonym równolegle kondensatorem.Wynalazek jest zastosowany w danym przypadku do odbiornika superheterody- nowego, podzielonego na kilka oddzielo¬ nych od siebie przestrzennie czesci, pola-czonych ze soba kablem wielkiej czestotli¬ wosci, przy czym odleglosc pomiedzy an¬ tena a ta czescia odbiornika, która jest po¬ laczona z nia kablem wielkiej czestotliwo¬ sci, jest znacznie mniejsza, niz dlugosc fali odbieranych drgan. Czesc odbiornika, po¬ laczona z antena kablem wielkiej czesto¬ tliwosci, zawiera strojony wzmacniacz wielkiej czestotliwosci oraz oscylator-mo- dulator, pozostala zas glówna czesc odbior¬ nika zawiera stopnie wzmocnienia czesto¬ tliwosci posredniej, detektor oraz stopnie czestotliwosci malej. W danym przykla¬ dzie odbiornika superheterodynowego an¬ tena oraz uziemienie znajduja sie w glów¬ nej czesci odbiornika, przy czym sygnaly odbierane przez antene sa doprowadzane kablem najpierw do odleglej strojonej cze¬ sci odbiornika, a nastepnie z wyjsciowego obwodu tej czesci sa doprowadzane rów¬ niez kablem do glównej czesci odbiornika.W zwiazku z tym powstaje zagadnie¬ nie, zwlaszcza przy odbiornikach wieloza- krescwych, zaprojektowania urzadzenia sprzegajacego antene z odlegla czescia strojona odbiornika, które byloby proste w konstrukcji i w obsludze oraz dzialalo sku¬ tecznie we wszystkich zakresach fal od¬ bieranych przez odbiornik. W tym celu proponowano juz laczyc antene i uziemie¬ nie ze strojonym obwodem odleglej czesci odbiornika kablem w zwykly sposób, np. poprzez transformator. Przy tym jednak sposobie kabel staje sie przedluzeniem przewodów antenowych i uziemiajacych i powoduje znaczne straty, oslabiajac dzia¬ lanie odbiornika. Jedna z przyczyn tych strat jest okolicznosc, ze prawie cale na¬ piecie sygnalów antenowych jest przeka¬ zywane przewodami kablowymi o wzgled¬ nie duzej pojemnosci; poprzez te pojem¬ nosc znaczna czesc pradów sygnalowych uplywa do ziemi przed dojsciem do wej¬ sciowego obwodu strojonego.Aby usunac te wade proponowano juz sprzegac obwód antenowy z kablem poprzez transformator, obnizajacy napiecie, a na wyjsciu kabla stosowac znowu transforma¬ tor podwyzszajacy napiecie. W takim ukla¬ dzie skutecznosc sprzezenia waha sie znacznie w zaleznosci od czestotliwosci, nawet wówczas, gdy w celu zmniejszenia tych wahan zastosuje sie kosztowne i skom¬ plikowane uklady wyrównawcze. Wspom¬ niane zmiany skutecznosci sprzezenia, wy¬ stepujace szczególnie wyraznie w kolej¬ nych zakresach odbioru odbiorników wie- lozakresowych, wynikaja z niedopasowa¬ nia transformatora sprzegajacego antene do opornosci anteny.Opornosc anteny posiada na ogól w za¬ kresie lub zakresach czestotliwosci robo¬ czych charakter pojemnosciowy, a opor¬ nosc transformatora — indukcyjny. Obwód antenowy stanowi przeto obwód rezonan¬ sowy dla pewnej okreslonej czestotliwo¬ sci, przy której reaguje on najsilniej. Za¬ leznie od wartosci czestotliwosci fali od¬ bieranej, w stosunku do stalej czestotliwo¬ sci rezonansowej obwodu antenowego, zmienia sie równiez i skutecznosc przeka¬ zywania sygnalów strojonemu obwodowi wejsciowemu.Jakkolwiek te zmiany skutecznosci sprzezenia wraz ze zmiana odbieranej cze¬ stotliwosci moga byc zmniejszone do pew¬ nego stopnia przy pomocy odpowiedniego ukladu, np. przy pomocy oporników tlu¬ miacych, oraz dzieki odpowiedniemu do¬ braniu czestotliwosci rezonansowej obwo¬ du antenowego, to jednak uklady takie stanowia powazne zródlo strat, zwlaszcza w zakresach czestotliwosci lezacych powy¬ zej czestotliwosci rezonansowej obwodu antenowego.Straty, spowodowane stosowaniem transformatorów sprzegajacych, sa w isto¬ cie tak znaczne, ze dla zmniejszenia tych strat w odbiornikach wielozakresowych staje sie rzecza konieczna stosowanie, w strojonym obwodzie wejsciowym odleglej czesci odbiornika, dla kazdego zakresuczestotliwosci osobnych transformatorów, podwyzszajacych napiecie. Prócz tego, ze uklad taki jest kosztowny, wprowadza on jeszcze komplikacje konstrukcyjne, wyni¬ kajace z koniecznosci zaopatrzenia odle¬ glej, strojonej czesci odbiornika w odpo¬ wiedni przelacznik.W celu zwiekszenia skutecznosci sprze¬ zenia nalezaloby zastosowac podobne transformatory sprzegajace i przelaczniki równiez w glównej czesci odbiornika. Po¬ niewaz jednak takie dodatkowe uklady w glównej czesci odbiornika zniweczylyby zasadnicza ceche odbiornika, a mianowicie nastawianie z odleglosci, przeto w prakty¬ ce stosuje sie obwód antenowy sprzezony na stale przy pomocy jednej cewki sprze¬ gajacej, pomimo wynikajacych stad strat w zakresach wiekszych czestotliwosci.Wedlug wynalazku wspomniane wyzej wady usuwa sie dzieki pojemnosciowemu sprzezeniu obwodu antenowego z odleglym strojonym obwodem wejsciowym odbiorni¬ ka za pomoca kabla, laczacego te obwody.W tym celu wlacza sie stale kondensatory o odpowiednio dobranych pojemnosciach w oba obwody, to jest w obwód antenowy i w strojony obwód wejsciowy. Mozna rów¬ niez wlaczyc te kondensatory miedzy kon¬ ce zyly kabla a jego oslone metalowa.W stosunku do dlugosci fal odbieranych kable przewaznie sa krótkie, tak iz ich po- jemnosc wlasna moze byc uwazana jako pojemnosc skupiona. Pojemnosci wspom¬ nianych kondensatorów sprzegajacych oraz kabla sa przeto razem równowazne pewne¬ mu kondensatorowi, którego pojemnosc stanowi suma pojemnosci kondensatorów sprzegajacych i kabla. W ten sposób ob¬ wód antenowy jest jak gdyby sprzezony ze strojonym obwodem wejsciowym za po¬ srednictwem jednego tylko kondensatora sprzegajacego o odpowiednio dobranej po¬ jemnosci.Przy takim ukladzie polaczen charak¬ ter opornosci sprzegajacej jest taki sam, jak opornosci anteny, to znaczy obie opor¬ nosci sa pojemnosciowe w obszarze odbie¬ ranego zakresu czestotliwosci. Dzieki temu czesc calego napiecia sygnalów odbiera¬ nych przez antene, która dziala na opor¬ nosc sprzegajaca, utrzymuje sie prawie na stalej wartosci, niezaleznej od czestotli¬ wosci i wyrazajacej sie stosunkiem pojem¬ nosci sprzegajacej do sumy pojemnosci an¬ teny i pojemnosci sprzegajacej.Poza tym poniewaz w strojonym obwo¬ dzie wejsciowym kondensator strojeniowy jest polaczony szeregowo z pojemnoscia sprzegajaca, przeto sprzezenie obwodu antenowego i strojonego obwodu wejscio¬ wego pozostaje na stalej wartosci przy pewnym okreslonym polozeniu kondensa¬ tora strojeniowego we wszystkich zakre¬ sach odbioru odbiornika wielozakresowego.Wynika to z faktu, ze sprzezenie zalezy wylacznie od pojemnosci anteny, pojem¬ nosci sprzegajacej i od pojemnosci kon- densatora strój eniowego.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie wielozakresowy odbiornik superhete- rodynowy, w którym zastosowano pojem¬ nosciowe sprzezenie (przy pomocy kabla) obwodu antenowego ze strojonym obwodem wejsciowym odleglej czesci odbiornika oraz takie samo sprzezenie pojemnosciowe obwodu wyjsciowego posredniej czestotli¬ wosci tej czesci odbiornika z glówna jego czescia.Odbiornik sklada sie z dwóch czesci 1, 2, oddalonych od siebie i polaczonych ka¬ blem ekranowanym 3, zawierajacym zyly 4 i 5, otoczone oslona metalowa 6.Antena odbiorcza 7, uziemiona w punk¬ cie 8, jest sprzezona za posrednictwem zy¬ ly 4 kabla 3 ze strojonym obwodem wej¬ sciowym 9 elektronowej lampy wzmacnia¬ jacej wielkiej czestotliwosci 10. Obwód wyjsciowy lampy 10 jest sprzezony za po¬ moca strojonego obwodu 11 z wejsciowym obwodem wielowatkowej lampy elektrono¬ wej 12, pracujacej jako oseylator-modula- - 3 —tor. Strojony obwód oscylacyjny tej lam¬ py oznaczono liczba 13. Obwód wyjscio¬ wy lampy 12 jest sprzezony za posrednic¬ twem zyly 5 kabla 3 z obwodem wejscio¬ wym lampy elektronowej 14, pracujacej jako wzmacniacz posredniej czestotliwosci, przy czym lampa ta nalezy juz do glównej czesci odbiornika, zawierajacej poza tym stopnie wzmacniajace posredniej czestotli¬ wosci 15, detektor 16 oraz wzmacniae^ma- lej czestotliwosci 17. Glosnik 18 moze byc zmontowany badz na kadlubie odbiornika, badz moze byc umieszczony w innym miej¬ scu i polaczony z nim tylko przewodami.Odbiornik jest zasilany ze zwyklego pro¬ stownika sieciowego 19.Strojony obwód wejsciowy 9 czesci strojonej 2 - odbiornika, jest zlozony z kon¬ densatora zmiennego 24 i dolaczonego do niego równolegle kondensatora sprzegaja¬ cego Ci oraz z ukladu szeregowego dwóch cewek 20*, 21', z których kazda jest za- bocznikowana kondensatorem wyrównaw¬ czym 22 wzglednie 23. Aby obwód 9 mógl byc strojony kondensatorem 24 w dwóch róznych zakresach fal, odbiornik posiada przelacznik 27, zwierajacy cewke dlugofa¬ lowa 2V przy odbiorze w zakresie fal sred¬ nich.Strojone obwody 11 i 13 sa podobne do obwodu 9. Przelaczniki zakresów fal oraz rotory -kondensatorów zmiennych sa osadzone na wspólnych osiach 28, 29. Wy¬ równawczy kondensator szeregowy 55, któ¬ rego pojemnosc jest równa mniej wiecej sumie pojemnosci kondensatora Ci i po¬ jemnosci wlasnej C kabla 3, umozliwia ze¬ strojenie obwodów 11 i 9.Obwód wyjsciowy lampy 10 jest sprze¬ zony pojemnosciowo za posrednictwem kondensatora 30 oraz indukcyjnie za po¬ srednictwem transformatora 31 z obwo¬ dem wejsciowym 11 lampy 12.Obwód oscylacyjny 13, wlaczony mie¬ dzy pierwsza siatke lampy 12 a uziemio¬ ny przewód 32, jest sprzezony pojemno-- sciowo-indukcyjnie (kondensator 34 i cew¬ ka 33) z druga siatka tej lampy, przy czym cewka 56 dziala jako dlawik czestotliwo¬ sci oscylatora. Celem sprzezenia pojem- nosciowo-indukcyjnego jest uzyskanie jed¬ nakowych amplitud drgan oscylatora nie¬ zaleznie od zakresu czestotliwosci. Obwód pierwszej siatki lampy 12 zawiera kon¬ densator blokowy 35 i uplywowy opornik siatkowy 36.Wspólny przewód uziemiajacy 32 jest polaczony z metalowa oslona 6 kabla 3, polaczona z kolei z uziemieniem. Kabel 6 prócz zyl 4 i 5 zawiera jeszcze przewody zarzeniowe lamp 10 i 12, a takze prze¬ wody, sluzace do wlaczania, odlaczania, re¬ gulowania wzmocnienia itd, (przewodów tych nie uwidoczniono na rysunku).Antena 7 jest polaczona z uziemieniem poprzez opornik 45, a z zyla 4 kabla 3 poprzez kondensator 46, który ma na celu zapobiec uziemieniu ujemnego napiecia re¬ gulacyjnego, doprowadzonego do siatek lamp 10 i 12 przewodem 47 i zyla 4.Zyla 4 jest uziemiona w glównej cze¬ sci odbiornika poprzez kondensator Ci o pojemnosci równej pojemnosci kondensa¬ tora Ci. Oba te kondensatory Ci, Ci oraz pojemnosc zyly 4 wzgledem uziemionej oslony 6 oznaczona w postaci kondensato¬ rów C, sluza wedlug wynalazku do pojem¬ nosciowego sprzegania obwodu antenowe¬ go 7, 8 ze strojonym obwodem 9.Poniewaz zazwyczaj kabel 3 jest krótki w stosunku do dlugosci odbieranych fal, przeto pojemnosc wlasna C tego kabla moze byc uwazana jako pojemnosc skupio¬ na i przylaczona równolegle do pojemno¬ sci kondensatorów Ci, Ci, tak iz pojem¬ nosc sprzegajaca antene 7, 8 z obwodem 9 moze byc uwazana jako suma pojemnosci kondensatorów Ci, C'i i pojemnosci wlasnej kabla C.Przy zastosowaniu sprzezenia pojem¬ nosciowego, takiego, jak w opisanym wy¬ zej przykladzie, wartosc sprzezenia zale- — 4 —±Y jedynie od pojemnosci, istniejacych w obu sprzezonych obwodach, oraz od po* jemnosci wspólnej tym obwodom wzgled¬ nie istniejacej pomiedzy tymi obwodami, W przedstawionym na rysunku ukladzie wszystkie te pojemnosci sa stale, z wyjat¬ kiem pojemnosci zmiennego kondensatora strojeniowego 24. Ten kondensator stroje¬ niowy posiada jednak dla kazdego nasta¬ wienia pewna zupelnie okreslona pojem¬ nosc, taka sama dla nizszego jak i dla wyz¬ szego zakresu odbieranych czestotliwosci.Sprzezenie zalezy jedynie od nastawienia kondensatora 24, poniewaz zas jego pojem¬ nosc przebiega przez te same wartosci w obu odbieranych zakresach, przeto zmiany sprzezenia sa jednakowe w obu tych za¬ kresach, tak iz w zakresie wyzszym panu- ja mniej wiecej takie same warunki prze¬ noszenia energii, jak i w zakresie nizszym.Opornik 45, lezacy w przewodzie uzie¬ miajacym antene 7 i bocznikujacy pojem¬ nosci sprzegajace, zapobiega rozstrojeniu obwodu 9 wzgledem obwodów 11 i 13, ja¬ kie mogloby powstac z powodu zmian po¬ jemnosci anteny w pewnym zakresie cze¬ stotliwosci. Opornik ten zmniejsza prócz tego jeszcze zmiany sprzezenia, powodo¬ wane przestawianiem kondensatora 24, a takze uziemia zaklócajace prady malej czestotliwosci, które moga byc odbierane przez antene.Obwód wyjsciowy 48 (posredniej cze¬ stotliwosci) lampy oscylacyjno-modulacyj- nej 12 jest równiez sprzezony za posred¬ nictwem kabla z obwodem wejsciowym lampy wzmacniajacej posredniej czestotli¬ wosci 14. W jednej galezi strojonego ob¬ wodu 48 znajduje sie kondensator 49, a w drugiej cewka 50, polaczona szeregowo ze stalym kondensatorem C2, przy czym kon¬ densator C2 jest wlaczony miedzy zyle 5 kabla a uziemiona oslone metalowa 6. Po¬ dobny kondensator C2 jest wlaczony mie¬ dzy zyle 5 a uziemienie w czesci glównej odbiornika, przy czym kondensator ten le¬ zy w jednej galezi obwodu rezonansowe* go 51, sprzezonego indukcyjnie z drugim obwodem rezonansowym 52, stanowiacym obwód siatkowy lampy elektronowej 14.Obwody^ 48, 51 i 52, sprzegajace lam¬ pe 12 z lampa 14, sa dostrojone konden¬ satorami 49, 53 i 54 do czestotliwosci po¬ sredniej. Poniewaz kabel 3 jest krótki w stosunku do dlugosci przesylanych fal, przeto pojemnosc sprzezenia obwodów 48 i 51 jest równowazna sumie pojemnosci dwóch kondensatorów C2 i C2 oraz po¬ jemnosci C miedzy zyla 5 a oslona 6, przy czym te pojemnosc, rozlozona, wzdluz ka¬ bla, mozna uwazac za pojemnosc skupiona.Wartosc pojemnosci kondensatorów Ci, ¦Ci, C2, C2 jest zalezna oczywiscie od po¬ jemnosci kabla, od typu obwodów, które maja byc sprzezone ze soba i od wyma¬ ganego sprzezenia. Tak np. stwierdzono, ze najlepiej jest, aby w ukladzie przed¬ stawionym na rysunku pojemnosc kazde¬ go z kondensatorów Ci, Ci, C2, C2 wy¬ nosila 500 pF. Z powyzszego wynika, ze calkowita pojemnosc sprzegajaca jest rów¬ na pojemnosci przewodów kablowych plus 1000 pF. PL