Wynalazek dotyczy twornika maszyn wielonaipieciowych dla bezdrutowej tele¬ grafii i telefonii, nawinietego wieloma od¬ dzielonymi od siebie elektrycznie uzwojenia¬ mi, przy którym przewody jednego uzwo¬ jenia twornikowego, nawiniete na kadlub twornika, sa odekranowane od pola elektro¬ statycznego, powodowanego przewodami innego uzwojenia twornikowego wzglednie innych uzwojen twornikowych, przy pomo¬ cy oslony wykonanej z folii metalowej, ota¬ czajacej to uzwojenie i posiadajacej poten¬ cjal równy potencjalowi przewodu elek¬ trycznego, nip. przewodu uziemionego, jak równiez polaczonej z blachami twornika.Wykonanie oslony ekranujacej wedlug wynalazku polega na tym, ze ekranujaca folia metalowa sklada sie z kilku kawalków, polaczonych ze soba i ze wspólnym prze¬ wodem o stalym potencjale, oraz ze prze¬ wodzace polaczenie kawalków folij z prze¬ wodem o stalym potencjale sa krótkie i po¬ siadaja nieznaczna opornosc w porównaniu z przewodzacymi polaczeniami kawalków folij z blachami twornika, tak iz folia me¬ talowa dla*bardzo szybko zmieniajacych sie pól elektrostatycznych ekranuje otoczone uzwojenie równiez wzgledem blach twor¬ nika.Dzieki temu wykonaniu osiaga sie to, ze przy szybko zmieniajacym sie elektrosta¬ tycznym ladowaniu folij ochronnych poten¬ cjal blach twornika wskutek lezacych mie¬ dzy nimi a folia stosunkowo dlugich pola-tten przewodzacych, przedstawiajacych so¬ ba wieksza opornosc, nie zmienia sie dosta¬ tecznie szybko, aby mógl nadazyc za waha¬ niami potencjalu folij.Jest rzecza korzystna, gdy ekranujace kawalki folij beda polaczone elektrycznie z blachami twornika nie bezposrednio, lecz najwyzej za posrednictwem przewodu o stalym potencjale. Przynajmniej czesc ka¬ walków folij moze byc korzystnie oddzie¬ lona ihaterialem izolacyjnym od sasiednich kawalków folij w taki siposób, aby kazdy z nicli posiadal pojedyncze polaczenie przewodzace z przewodem o stalym po¬ tencjale.Podzial folii na wiele kawalków, nie¬ zbedny ze wzgledu na tworzenie sie pra¬ dów wirowych, wymaga, aby przerwy da¬ waly nieznaczna opornosc przejscia dla drgan wielkiej czestotliwoscL Tak wiec w mysl dalszego wykonania twornika wedlug wynalazku przerwy sa wykonane tak, ze czesci folij, znajdujace sie na wprost sie¬ bie, zachodza za siebie duzymi powierzch¬ niami, przy czym nieznaczny odstep mie¬ dzy nimi jest wypelniony izolacja. Dzieki temu pojemnosc miejsc przejscia staje sie tak duza, ze nie stanowi znacznej przesz¬ kody dla przechodzenia drgan wielkiej cze¬ stotliwosci, podczas gdy stosunkowo male czestotliwosci, indukowane strumieniami magnetycznymi, sa tlumione wystarczajaco, tak iz prady wirowe nie moga przyjmowac wielkosci zaklócajacej.Wskutek wielokrotnego równoleglego polaczenia ekranu z blachami twornika i z przewodem elektrycznym, posiadajacym stala wartosc potencjalu, powstaja nie da¬ jace sie uniknac pewne zamkniete obwody pradowe, w których wystepowalyby prady wirowe, gdyby obwody te byly przecinane magnetycznymi liniami sil. Temu przeciw¬ dziala sie w mysl dalszego wykonania twor¬ nika wedlug wynalazku w ten sposób, ze polaczenia równolegle sa rozmieszczone tak, aby otoczone nimi powierzchnie posia^ daly tylko mala wielkosc i lezaly w talciin kierunku, aby udzial zmiennego strumienia magnetycznego, który przechodzi przez te powierzchnie, byl mozliwie maly.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania twornika wedlug wynalazku; wykonanie to nie jest ograniczone do przed¬ stawionego ukladu, lecz moze byc rozwia¬ zane równiez w innej postaci, mieszczacej sie w ramach wynalazku.Fig. 1 przedstawia czesciowy przekrój podluzny przez zlóbek twornika nie .przed¬ stawionej blizej na rysunku pradnicy o dwóch róznych napieciach; fig. 2 — prze¬ krój wedlug linii A—A na fig. 1 przez zlo¬ bek twornika w wieksze) podzialce.Wal 1 wirnika jest podparty w lozy¬ skach 2 i 3 oslony pradnicy nie przedsta¬ wionej na rysunku i jest napedzany przy swym koncu 4. Komutatory 5 i 6 wspól¬ pracuja ze szczotkam do pobierania pradu, nie przedstawionymi na rysunku, i sa umo¬ cowane na wale 1. Miedzy nimi znajduje sie walcowy twornik 7, osadzony równiez na wale 1; twornik ten jest zbudowany z pro¬ stopadlych do osi wirnika blach zelaznych; konce tego twornika sa zamkniete plytka 8 wzglednie 9 z materialu izolacyjnego. Mie¬ dzy plytkami 8 wzglednie 9 oraz komuta¬ torami 5 wzglednie 6 na wale 1 osadzony jest jeszcze metalowy, beben 10 wzglednie 11. Beben 10 wzglednie 11 oraz blachy twornika 7 sa polaczone przewodzaco poprzez waly 1 i przynajmniej jedno z lozysk 2 i 3 z masa metalowa oslony pradnicy, nie przedstawionej na rysun¬ ku, z ziemia lu!b inna masa o mniej wiecej stalym potencjale. W tworniku 7 równolegle do jego osi wykonane sa zlobki o trapezowym przekroju poprzecznym, za¬ konczone podluznymi szczelinami na po- bocznicy twornika.Kazdy z tych zlobków jest wylozony na calej powierzchni swych scianek paskiem preszpanowym 12. Przy koncu kazdego- zlobka, zwróconym do* komutatora 5, na — 2 —pewnej dlugosci zlobka lezy na fego dnie na preszpanie waski pasek staniolowy 13.Konce tych pasków wystaja we wszystkich zlobkach poza konce zlobków i sa docis¬ niete do bebna 10 za pomoca przykrywa¬ jacej tasmy 15 z preszpanu, owinietej oko¬ lo tego bebna poprzecznie wzgledem pa¬ sków 13; w ten sposób paski te sa przewo- dzaco polaczone z bebnem. Na dnie zlob¬ ków na paskach preszpanowych 12 wzgled¬ nie przewodzaco na wewnetrznych koncach pasków staniolowych 13 umieszczone sa paski staniolowe 16, ulozone jprzed nawi¬ nieciem przewodów tak, ze posiadaja U-owy przekrój poprzeczny; paski te sa ze swej strony wylozone odpowiednimi paska¬ mi 17 z tkaniny jedwabnej. Paski 16 i 17 wystaja nieco z obu stron poza konce zlob¬ ków twornika. W wylozonych w ten spo¬ sób zlobkach nawiniete sa przewody 18 jed¬ nego obwodu pradu. Kazdy z izolowanych drutów miedzianych, tworzacych te prze¬ wody, wychodzi z jednego wycinka komu¬ tatora 5, przechodzi przez zlobek twornika do glowicy 19 uzwojenia i przez drugi zlo¬ bek oraz glowice 20 powraca do poczatku pierwszego zlobka. Po kilku takich zwojach drut jest przylaczony do innego wycinka komutatora 5. W kazdym zlobku na prze¬ wody zagiete sa brzegi paska jedwabnego 17, "a na nie — brzegi paska staniolowego 16, po czym calosc zostaje przykryta przy¬ krywka preszpanowa 21, która tylko przy glowicy 19 wystaje poza koniec zlobka.Na pobocznicy bebna // lezy czescia swej szerokosci tasma staniolowa 22, bie¬ gnaca naokolo, której wystajaca czesc jest podzielona na lapki 23 za pomoca wyciec, przechodzacych poludnikowo; miedzy ta tasma staniolu i glowica 19 uzwojenia lezy tasma 24 tkaniny jedwabnej. Lapki 23 i od¬ powiednia czesc tkaniny 24 sa zagiete z powrotem ponad glowica 19. Krawedzie ich leza naokolo glowicy na wystajacych kon¬ cach pasków preszpanowych 21, tak ze lap¬ ki 23 tasmy staniolowej 22 sa odizolowane od panków staiiiolówycii 76; Konce tycli la¬ pek s^ owiniete inna tasma staniolowa 25 i lezaca na niej tasma preszpanowa 26.Zewnetrzna pobocznica glowicy 20 jest otoczona tasma jedwabna 27, tasma stanio¬ lowa 28, przylegajaca do wystajacych kon¬ ców oslony staniolowej 16, oraz przykry¬ wajaca ja tasma preszpanowa 29. Przebie* gajace tak samo przewody 30 drugiego ob¬ wodu pradu, przylaczone do wycinków ko* mutatora 6, sa nawiniete na opisanych oslo¬ nach uzwojenia 18. W przedstawionym na rysunku przykladzie wykonania przewody te nie sa osloniete i ze wzgledu na wieksza ilosc zwojów stanowia cewki, które przed umieszczeniem w zlóbkach twornika zosta¬ ja nawiniete, otoczone tkanina jedwabna i zabandazowane. Na przewodach tego uzwojenia polozony jest w kazdym zlobku pasek preszpanowy 31. Kliny drewniane 32 przytrzymuja w zlobkach uzwojenia wraz z ich oslonami.Glowice uzwojenia 30 sa przykryte od zewnarz za pomoca tasm 34 z przesyconej tkaniny, zamocowanych przez owiniecie sznurkami 35. Na tasmach przykrywajacych 34 leza jeszcze bandaze druciane 36, za pomoca których wszystkie glowice uzwojen i polozone miedzy nimi tasmy tkaniny,- sta¬ niolu i preszpanu sa silnie dociskane do siebie i zabezpieczone przed dzialaniem si¬ ly odsrodkowej.Dzieki opisanej oslonie osiaga sie to, ze przy wahaniach napiecia w przewodach 30, wywolanych przebiegami w przylaczonym do nich obwodzie pradu, np. wskutek iskrzenia na komutatorze 6, i przy odpo¬ wiednich zmianach pola elektrostatycznego, znajdujacego sie pod wplywem tych prze¬ wodów, napiecie w przewodach 18 nie zmienia sie lub prawie nie zmienia sie, gdyz przewody te leza w polu elektrycznym uziemionych lub przylaczonych do masy pradnicy kawalków staniolu 76, 22, 23, 25, 28 i 13.Przy obracaniu twornika w polu magne** - 3 -tycznym, prostopadlym do walu 1 i wytwa¬ rzanym w znany sposób przez nie przed¬ stawione na rysunku* uzwojenie wzbudnicy lub magnesy trwale umieszczone w oslonie pradnicy, w okladzinach staniolowych nie moga powstac zadne znaczniejsze prady zwarcia, gdyz okladziny te i ich polacze¬ nia nie tworza z walem 1 zadnych wiek¬ szych petli, dla których strumien magnetycz¬ ny objety nimi zmienia sie przy obracaniu twornika okolo swej osi. W tym celu pa¬ ski staniolowe 22, 23 i 16 sa równolegle do siebie polaczone przewodzaco z walem 1 przez beben 11 wzglednie przez paski 13 i beben 10, lecz sa odizolowane od siebie.Tasma staniolowa 25 jest polaczona z ma¬ sa tylko przez tasmy 22, 23. Natomiast ta¬ sma 28 posiada wiele polaczen z bebnem 10, przy czym kazde polaczenie przedhodzi poprzecznie przez koniec danego paska 16 i dalej'wzdluz paska 13 do bebna 10; kaz¬ de dwa takie polaczenia tworza z lezacymi miedzy nimi odcinkami tasmy 28 i bebnem 10 zamknieta przewodzaca petle. Petle te maja nieznaczna tylko szerokosc w kierun¬ ku obwodu i osi twornika, tak ze objety ni¬ mi strumien magnetyczny zmienia sie przy obrocie twornika w stopniu nieznacznym w stosunku do calego strumienia przechodza¬ cego przez twornik.Oba zlozone ze soba podluzne brzegi kazdego paska 16 stykaja sie przewodzaco ze soba, tak ze kazdy z tych pasków two¬ rzy w swym kierunku poprzecznym zam¬ knieta przewodzaca petle. Poniewaz petle te leza prostopadle do osi obrotu twornika, to przy ich obrocie objety nimi strumien magnetyczny nie zmienia sie.Opisana oslone mozna stosowac nie tyl¬ ko do pradnic, ale takze np. do przetwor¬ nic jednotwornikowych. PL