Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie, pozwalajace rejestrowac krzywa czestotliwosci takich obwodów fil¬ trujacych zwlaszcza w zakresie fal krót¬ kich i ultrakrótkich na ekranie lampy Brauna dzieki temu, iz jeden oscylator, którego czestotliwosc wlasna zmienia sie okresowio, pracuje przez badany filtr na jedna pare plytek lampy Brauna, a okre¬ sowe napiecie rozrzadcze oscylatora — na. druga pare plytek.Znape jest powszechnie, iz indukcyj- nosc cewki z rdzeniem zelaznym o malej stratiiosci przy wysokich czestotliwo- sciaich mozna zmieniac w sposób ciagly w szerokim zakresie przez wstepne magne¬ sowanie. Mozna równiez to wstepne ma¬ gnesowanie przeprowadzac okresowo pra¬ dem zmiennym o przepisanej czestotliwo¬ sci, przy czym w celu unikniecia zjawisk histerezy magnesuje sie stale tylko w tym samym kierunku, to znaczy jaiko prad ma¬ gnesujacy stosuje sie prad relaksacyjny.Znane jest ponadto wytwarzanie magne-tycznego zelaza o malej stratnosci w po¬ staci masy i umieszczanie takiego rdzenia z osadzonym na nim uzwojeniem oscylato¬ ra w rozszerzonej szczelinie powietrznej dlawika malych czestotliwosci.Znane sa równiez urzadzenia pozwala¬ jace uwidoczniac krzywe rezonansowe fil¬ trów na ekranie lampy Brauna dzieki te¬ mu, iz drgania z nadajnika o czestotliwo¬ sci proporcjonalnej do danego napiecia re¬ laksacyjnego doprowadza sie poprzez ba¬ dany filtr do jednej pary plytek lampy Brauna, a rozrzadoze napiecie relaksacyj¬ ne do drugiej pary plytek.Wada tego zdanego urzadzenia do rejestrowania krzywych przenoszenia po¬ lega tym, ze urzadzenia takie daja do¬ bre wyniki tylko w zakresie fal srednich i dlugich, oraz ze zmieniana okresowfO' przez. drgania relaksacyjne czestotliwosc wlasna oscylatora pozwala przebiegac maksymalnie zakres wynoszacy tylko 50% 'czestotliwosci zasadniczej, co jest powo¬ dowane uzyciem do okresowego przestra- jania obwodu oscylatora dynamicznych pojemniosci lamp wzmacniajacych. Do ba¬ dania filtrów wysokiej czestotliwosci i cze¬ stotliwosci posredniej, zwlaszcza w tele¬ wizji, potrzebne sa stosunkowo duze (okre¬ sowe zmiany czestotliwosci zwalszeza w zakresie fal ultrakrótkich. Zmiana czesto¬ tliwosci jest przy tym równiez polaczfoma z odczuwalna szkodliwa dla pomiarów modulacja amplitud w nadajniku.Wynalazek polega na tym, ze zamiast przestrajania dynamicznych pojemnosci lalmp, nie nadajacego' sie do tego celu wskutek zbyt duzego tlumienia obwodu oscylatora, zmienia sie w pewnym zakre¬ sie okresowo czestotliwosc oscylatora fal krótkich przez magnesowanie wstepne cewki z rdzeniem zelaznym, oraz przez nakladanie drgan ze zmiennego oscyla¬ tora przy stale jednakowej wartosci bez¬ wzglednej okresowych izmian czestotliwo¬ sci przechodzi sie okresowo przez caly za¬ kres czestotliwosci wchodzacych w rachu¬ be, przy czym w celu unikniecia szkodli¬ wych modulacji amplitud mozna utrzymy¬ wac wypadkowe napiecie wyjsciowe na stalym poziomie za pomoca ozlona regula¬ cyjnego. Stopien bezwzglednego przestro¬ jenia oscylatora jest przy tym nastawny i pozostaje staly niezaleznie od nastawio¬ nych czestotliwoisci oscylatora.Rysunki uwidoczniaja przyklad wyko¬ nania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 przed¬ stawia zasadniczy uklad polaczen urza¬ dzenia wedlug wynalazku. Oscylator gló¬ wny 1 sklada sie ze zmiennego kondensa¬ tora 2 i cewki 3 na rdzeniu zelaznym umieszczonej w szczelinie dlawika 4 o rdze¬ niu pierscieniowym, na którym znajduje sie uzwojenie magnesujace 5. Poprzez lam¬ pe 8 mozna przylaczyc do oscylatora gló¬ wnego nakladacz 6, regulowany w pew¬ nym zakresie czestotliwosci za pomoca kondensatora 7. Jezeli oscylator 6 wyla¬ czy sie, lampa 8 stanowi wprost lampe wzmacniajaca oscylatora 7, który za po¬ moca kondensatora 2 pozwala piokryc sze¬ roki zakres czestotliwosci. Kondensatory 2 i 7 sa sprzezone wspólna osia. Gdy na¬ kladacz 6 wlaczy sie, lampa 8 dziala jako mieszacz, wskutek czego na anodzie iotrzy- muje sie czestotliwosc posrednia. W celu wycechowania jej zastepuje sie przy prze¬ laczaniu na czestotliwosc posrednia kon¬ densator 2 oscylatora glównego kondensa¬ torem stalym. Za piomoca obu tych oscy¬ latorów mozna caly zakres czestotliwosci az do czestotliwosci wlasnej oscylatora 1 pokryc przez jedno przelaczenie Drgania o czestotliwosci wielkiei i po¬ sredniej dochodza nastepnie poprzez re¬ gulowany wzmacniak mocy 9 do pojemno¬ sciowego dzielnika napiecia 10A który czesc napiecia drgan wielkiej wzglednie posredniej czestotliwosci doprowadza po¬ przez badany filtr 13 do jednej pary ply¬ tek 14 lampy Brauna 15. Inna czesc te napiecia wyjsciowego wzmacniaka 9 do- - 2 —prowadza sie poprzez dzieiiraifk napiecia 11 do prostownika 12, doprowadzajacego do wejscia wizmacniaka napiecie stale re¬ gulacyjne, proporcjonalne do wartosci ab¬ solutnej napiecia wyjsciowego wzimacnia- ka 9. Dzieki temu wartosc bezwzgledna napiecia drgan wielkiej czestotliwtO'soLjest zawsze stala, niezaleznie od zewnetrzne¬ go obciazenia albo wahania napiecia wskutek przelaczenia oscylatorów wzgle¬ dnie okresowej zmiany czestotliwosci oscylatora 1 przy pózniejszym magneso¬ waniu.Doi drugiej pary plytek 20 lampy Brali¬ na 15 doprowadza sie napiecie relaksa¬ cyjne z przyrzadu relaksacyjnego 16.Czersc tego napiecia odgalezia sie i do¬ prowadza do dzielnika napiec 17. Za pomoca przelacznika 18 pobiera sie z nie¬ go napiecie czastkowe, nadajace sie do cechowania i jako napiecie rozrzadcze doprowadza sie do lampy wzmacniakowej 19, pracujacej na uzwojenie magnesujace 5 dlawika o rdzeniu pierscieniowym 4 pierwszego scylatora; Otrzymuje sie przez to w uzwojeniu 5 dlawika prad relaksa¬ cyjny, proporcjonalny do napiecia, które¬ go wartosc absolutna mozna regulowac za pomoca dzielnika napiecia 17, 18, Rów¬ niez przesuniecie czestotliwosci oscylato¬ ra 1 wskutek wstepnego namagnesowania przebiega proporcjonalnie do rozrzadcze- go napiecia relaksacyjnego. Mozna prze¬ to dzielnik napiecia 17, 18 cechowac w jednostkach przesuniecia czestotliwosci pierwszego oscylatora, t. zn. w jednost¬ kach szerokosci pasma.W celu uzyskania liniowej zmiany pra¬ du magnesujacego lampy 19 w zaleznosci od rozrzadezego napiecia relaksacyjnego mozna lampe 19 (fig. 2) rozrzadzac napie¬ ciem relaksacyjnym 24 tylko na czesci li¬ niowej 22—23 charakterystyki. Za punkt pracy lampy 19 obiera sie punkt 22. Prad relaksacyjny zmienia sie przeto maksy¬ malnie miedzy wartosciami 25 oraz4" 25-\-26. Prad spoczynkowy ma wartosc 25. Aby z drugiej strony wystarczyla jak* najmniejsza moc magnesujaca i aby prze¬ suniecie czestotliwosci oscylatora 1 bylo proporcjonalne do pradu magnesujacego, nalezy pracowac na czesci liniowej krzy* wej charakterystyki magnesowania, tó znaczy przy mozliwie malych pradach po¬ czatkowych. Poniewaz lampa i9 dopiero powyzej wartosci 25 ma liniowa krywA relaksacyjna, mozna postapic -w taki sp<^ sób, iz niezaleznie od rozrzadu lampy 19 przez dlawik pierscieniowy 5 przewodzi sie skladowa stala pradu anodowego so wartosci 25 oraz kompensuje sie ja pra¬ dem kierunku przeciwnego. Fig. 3 przed¬ stawia normalny prostownik sieciowy 27, dostarczajacy potrzebnych napiec, zaopa¬ trzony w filtr 28 i opornik obciazeniowy 29, na którym powstaje uzyteczne napie¬ cie stale. Aby fotrzymac przesuniecie cze¬ stotliwosci oscylatora 1 proporcjonalne do napiecia relaksacyjnego prad spoczynko¬ wy, plynacy przez cewke 5, musi byc mo¬ zliwie maly. Mozna to osiagnac przez na¬ stawienie lampy 19 za pomoca zespolu katodowego 30 na normalny punkt pracy 22. Ten sam prad spoczynkowy 25 mozna przeprowadzic za pomoca opornika 31 przez 5 i 25 jako prad kompensujacy kie¬ runku przeciwnego, zmieniajacy sie przez to w cewce 5 podczas rozrzadu liniowo od poczatkowej wartosci ?pwnej zeru do wartosci maksymalnej 26.Decydujace znaczenie dla duzego i li¬ niowego przesuwania czestotliwosci po¬ siada równiez wielkosc szczeliny po¬ wietrznej 32 dlawika z rdzeniem zelaznym malej czestotliwoisjbi, a tym samym i ksztalt rdzenia zelaznego z masy 33 (fig. 4). Okazalo sie, ze najlepszym rdze¬ niem jest plaszczowy o srodkowym czlo¬ nie 34 dzwigajacym uzwojenie wielkiej czestotliwosci 3 oscylatora 1. Najlepiej gdy szerokosc szczeciny plowietrznej 32 równa sie prawie szerokosci 35 blach — 3 -rdzeni zelaznych. Aby uzyskac jak najlep¬ sze sprzezenie obu uzwojen, szerokosc rdzenia wielkiej czestotliwosci robi sie nieco mniejsza od szerokosci 35. Ewen¬ tualnie mozna to sprzezenie jeszcze polep¬ szyc za pomoca odpowiednich nabiegunni- ków Gdy oscylator 1 pracuje wprost na wzmacniak, bez nakladania, wówczas przy stalym relaksacyjnym napieciu roz- rzadczym przesuniecie czestotliwosci jest silnie zalezne od. stosunku indukcyjnosci 3 do pojemnosci 2. Poniewaz przy zmianie czestotliwosci przez nastawianie pojemno¬ sci 2 zmienia sie ten stosunek, a z drugiej strony zalezy na tym, aby w calym zakre¬ sie czestotliwosci przy tych samych roz- rzadczych napieciach relaksacyjnych prze¬ suniecia czestotliwosci byly bezwzglednie takie same, nalezy usunac te zaleznosc od czestotliwosci. Wedlug fig. 5 napiecie re- laksyjne, rozrzadzajace lampa 19 nasta¬ wia sie na oporniku 36. Aby bezwzgledne przesuniecie czestotliwosci utrzymac sta¬ lym, zmienia sie odpowiednio do zmiany stosunku L/Q, to znaczy absolutnego prze¬ suniecia czestotliwosci, rozrzadcze na¬ piecie relaksacyjne w taki sposób, by wy¬ padkowe absolutne przesuniecie czestotli¬ wosci pozostalo stale. W tym celu dzieli sie jeszcze raz napiecie relaksacyjne dziel¬ nikiem 37 i opornikiem 38. Os dzielnika jest przy tym sprzezona z osia obu kon¬ densatorów 2 i 7, to znaczy z regulatorem czestotliwosci. Przy maleniu wartosci po¬ jemnosci kondensatora 2 (przy rosnacych prziestonieciach czestotliwosci) kzmnieijsza sie relaksacyjne napiecie rozrzadcze, ^na¬ leje prad anodowy w lampie 19 i wyrów¬ nuje sie charakterystyka ^czestotliwosci.W ten^ sposób otrzymuje sie absolutnie stale przesuniecie czestotliwosci, dajace sie cechowac w szerokosciach pasma.Wynalazek umozliwia przeto za pomo¬ ca prostego urzadzenia rejestrowanie krzywych przenoszenia dowolnej szeroko¬ sci pasma czestotliwosci na ekranie lampy Brauna. Ponadto mozna wykonac urza¬ dzenie jako nadajnik pomiarowy, który prócz duzego zakresu czestotliwosci wla¬ sciwego innym nadajnikom oraz zdolnosci modulowania amplitud zdolny jest ponad¬ to do czystej modulacji czestotliwosci, przy czym zakres czestotliwosci, który przebiega okresowo modulowana czestot¬ liwosc, nadaje sie do cechowania i jest wiekszy od 80% wartosci czestotliwosci oscylatora glównego. Napiecie wielkiej czestotliwosci u wyjscia jest przv tvm ab¬ solutnie stale i mozna je cechowac regulo¬ wanym dzielnikiem napiecia. Wyjscie mo¬ zna wykonac jako antene lub przewód zamkniety opornikiem omowym. Za ponio¬ sa takiego urzadzenia mozna badac przy¬ rzady rezonansowe kazdego rodzaju, np. wzmacniak szerokopasmowy, anteny i urzadzenia antenowe, wejscia odbiorni¬ ków itd., i ich krzywe przenoszenia od¬ twarzac wprost na ekranie lampy Brauna. PL