Pierwszenstwo: 30 lipca 1!3S (W. ks. Luksemhur;) Wynalazek niniejszy dotyczy miotaczy granatów lub mozdzierzy piechoty oraz po¬ cisków do tych dzial- Znane dziala tego rodzaju dziela sie na dwa typy: dziala o lu¬ fie gwintowanej oraz dziala o lufie glad¬ kiej. Pierwsze sluza zasadniczo do dawania strzalów na odleglosci stosunkowo znacz¬ ne; drugie, stanowiace przede wszystkim mozdzierze, strzelaja pod duzymi katami podniesienia na odleglosci mniejsze. Oba te rodzaje dzial uzupelniaja sie, a mianowi¬ cie mozdzierze o lufie gladkiej, dzieki du¬ zej krzywiznie toru pocisku, umozliwiaja trafianie celów ukrytych za przykryciem, czego nie moglyby dokonac dziala gwinto¬ wane, które strzelaja pod katem podniesie¬ nia zbyt malym, przy czym poza okreslo¬ nym katem podniesienia osie pocisków nie moga zachowac prawidlowego polozenia stycznego do ich toru, tak iz pociski ko¬ ziolkuja i uniemozliwiaja osiagniecie do¬ kladnosci strzalu.Druga zalete dzial o lufie gladkiej sta¬ nowi ich lekkosc. Poniewaz pociski nie po¬ winny byc wtlaczane w gwinty, mozna sto¬ sowac nieduze cisnienia napedowe, co po¬ zwala znacznie zmniejszyc ciezar lufy i lo¬ za. Wynika stad duza latwosc przenosze¬ nia dziala, dajaca znaczne korzysci tak¬ tyczne.Z drugiej strony dziala o lufie gladkiej posiadaja te niedogodnosc, ze strzelaja tyl¬ ko na male odleglosci. Stosowane w tych dzialach pociski, zaopatrzone w brzechwy, powinny posiadac srodek ciezkosci przed srodkiem parcia, tak aby stabilizujaca po-cisk para sit byla mozliwie najbardziej czynna, nie przedstawiajac jednak wielko¬ sci nadmiernej. Prowadzi to do stosowania dla tych pocisków obrysów zewnetrznych, uniemozliwiajacych ze wzgledów aerodyna¬ micznych uzyskanie duzych donioslosci strzalu.Wynalazek niniejszy podaje srodki, umozliwiajace strzelanie z tego samego dziala, bez róznicy, pociskami, stabilizowa¬ nymi dzieki wirowaniu lub pociskami stabili¬ zowanymi dzieki opierzeniu. Srodki te pole¬ gaja z jednej strony na specjalnym uksztal¬ towaniu gwintów i ewentualnie komory na¬ bojowej lufy. z drugiej zas — na specjalnej budowie pocisków obu powyzszych rodza¬ jów, powodujacej to, ze jedne z nich wcho¬ dza w gwinty, drugie zas sa wystrzeliwane jak ze zwyklych dzial o lufie gladkiej bez widocznego wyciekania gazów przez gwin¬ ty. Uzyskuje sie w ten sposób dzialo, slu¬ zace dwóm celom, a wiec ostrzeliwaniu je¬ dnoczesnie celów bardzo bliskich lub bar¬ dzo oddalonych od dziala bez potrzeby zmiany lufy, co jest konieczne w niektó¬ rych znanych dzialach, towarzyszacych piechocie.Dzialo wedlug wynalazku znamienne jest tym, ze jego lufa posiada gwinty bar¬ dzo plytkie (0.05 mm do 0,3 mm) i ze licz¬ ba tych gwintów jest co najmniej cztero¬ krotnie wiejksza od liczby zwykle stosowa¬ nej, a w kazdym razie wieksza o V* od licz¬ by, wyrazajacej w milimetrach dlugosc ob¬ wodu wewnetrznego lufy.W praktyce dzialo o kalibrze 100 mm moze posiadac kilka setek gwintów, tak iz wnetrze lufy bedzie mialo drobne rysy.Dzieki tym specjalnym gwintom, któ¬ rych liczba wyrównuje mala ich glebokosc, mojna za pomoca bardzo prostych pierscie¬ ni uszczelniajacych znacznie ograniczyc przerywanie sie gazów, latwo powstajace miedzy obracajacym sie pociskiem a lufa, i zmniejszyc ta droga objawy wyzarcia luf, powodowanego przez przerywanie sie ga¬ zów; wyzarcia zas te stanowia jedna z glównych przyczyn zuzycia dzial.Te niegleibokie gwinty umozliwiaja rów¬ niez latwe uszczelnienie pocisków, które w tym celu zaopatrzone sa w ruchome pier¬ scienie uszczelniajace.Dalsza cecha znamienna wynalazku po¬ lega na stosowaniu specjalnych pierscieni wiodacych w pociskach stabilizowanych przez ruch obrotowy.Proponowano juz poprzednio stosowa¬ nie rozciagalnych pierscieni wiodacych do pocisków, uzywanych w gwintowanych moz¬ dzierzach typu Stokes, nabijanych przez wylot. Mozdzierze te posiadaja lufe moc¬ no nachylona do horyzontu; w dnie tej lufy jest umieszczona stale wystajaca iglica. La¬ dunek, miotajacy pocisk, jest umieszczony w jego ogonie i na obwodzie ogona. Pocisk zaopatrzony jest w pierscien, który przed wystrzalem nie wystaje poza obwód poci¬ sku. Pierscien ten w czasie nabijania nie utrudnia wiec w niczym opadania pocisku w lufe.Gdy pocisk osiaga dno lufy, iglica zbija kapiszon zaplonnika. * Wrzynanie sie pierscienia wiodacego w gwinty lufy jest zapewnione, poniewaz pierscien ten pod cisnieniem gazów zwiek¬ sza swoja srednice.Znane pierscienie wiodace, odrzucane — lub nie odrzucane przy wylocie pocisku z lufy, nie daja pewnych rezultatów.Pierscienie wiodace wedlug wynalazku niniejszego, odrzucane w znany sposób pod cisnieniem gazów prochowych, przesuwaja sie na pocisku z tylu na przód.Wedlug wynalazku pocisk posiada w miejscu pod pierscieniem powierzacie chropowata, prazkowana lub utworzona w inny sposób z wkleslosciami i wystepami w celu polaczenia pierscienia z pociskiem w chwili wgniatania jego materialu pod cis¬ nieniem gazów prochowych.W jednej postaci wykonania pierscien lub pierscienie wiodace zostaja niezawod- — 2 —nie polaczone z pociskiem przez wtloczenie ich pod cisnieniem gazów prochowych na czesc chropowata powierzchni pocisku, przeznaczona do tego celu, przy czym pier¬ scien lub pierscienie wiodace przez odpo¬ wiednio wykonana przednia powierzchnie pierscieniowego wyzlobienia w kamorze na¬ bojowej zostaja dociskane po strzale do po¬ cisku, tak iz polaczenie pierscieni tych z po¬ ciskiem i nadanie mu ruchu obrotowego jest zapewnione.Wedlug innej zasady wynalazku pier¬ scienie wiodace moga posiadac rdzen z do¬ wolnego materialu, np. z metalu, i plaszcz calkowity ltfb czesciowy z innego materia¬ lu, z metalu lub nie metalu, np. z grafi¬ towanego azbestu.W innej postaci wykonania, uwzgled¬ niajacej uzycie wiekszej liczby pierscieni, jedne z nich, sluzace glównie do nadania pociskowi ruchu obrotowego, sa metalowe, inne zas, sluzace przede wszystkim do za¬ bezpieczenia szczelnosci, zrobione sa z ma¬ terialu bardziej plastycznego.W innej odmianie konstrukcyjnej, sto¬ sowanej do pocisków o mniejszym kalibrze niz lufa, pierscienie wiodace i uszczelniaja¬ ce umieszczone sa na obwodzie pierscie¬ nia, osadzonego na skorupie pocisku o ka¬ librze mniejszym niz lufa, którego profil zewnetrzny posiada budowe, dostosowana do wlasciwej pracy obu powyzszych pier¬ scieni (pochyle powierzchnie, wyzlobienia itd).Pociski, stabilizowane ruchem obroto¬ wym i wystrzeliwane z dzial wedlug wy¬ nalazku, moga z korzyscia posiadac z tylu ogon, zawierajacy ladunek miotajacy i wy¬ konany tak, ze oddziela sie od pocisku przy strzale.Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia, zabezpieczajacego to oddzielanie sie ogona od pocisku. Polega ono na laczeniu ogona z pociskiem za pomoca np. sworznia, umieszczonego tak, ze zostaje on rozciety w chwili strzalu. Na ogonie wykonane sa wystepy lub kolnierze w celu zabezpiecze¬ nia wyrzucenia go z lufy przez gazy pro¬ chowe niezwlocznie po wylocie pocisku.W jednej odmianie wykonania lufa gwintowana dziala wedlug wynalazku wsta¬ wiona jest w przewód lufy gladkiej, w któ¬ rym jest unieruchomiona za pomoca urza¬ dzenia unieruchomiajacego. Grubosc lufy gwintowanej jest w szczególnosci obliczo¬ na tak, ze przy wystrzale, pod dzialaniem cisnienia i goraca, wytwarzanego przez ga¬ zy prochowe, rozszerza sie ona w taki spo¬ sób, ze zostaje scisle docisnieta do lufy gladkiej, a to w celu unikniecia wszelkich ruchów jednej lufy wzgledem drugiej. Luz, pozostawiony miedzy dwiema lufami i cha¬ rakterystyka lufy wewnetrznej sa takie, ze rozszerzanie sie tej ostatniej, doprowadza¬ jace ja do scislego styku ze scianka lufy zewnetrznej, nie moze przekroczyc grani¬ cy elastycznosci.Inne zalety i szczególy wynalazku wy¬ nikaja z opisu, podanego nizej.Na zalaczonych rysunkach przedsta¬ wiono przyklad wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia widok z boku dziala we¬ dlug wynalazku na pozycji, fig. 2 — cze¬ sciowy przekrój poprzeczny lufy o gwin¬ tach zwyklych, fig. 3 — przekrój poprzecz¬ ny lufy, w której bruzdy sa duzo szersze, niz wystepy je przedzielajace, fig. 4 — przekrój poprzeczny lufy wedlug wynalaz¬ ku, fig. 5 — widok znanego pocisku, za¬ opatrzonego w brzechwy, umieszczonego w lufie, fig. 6 — widok pocisku wedlug wy¬ nalazku, umieszczonego w gwintowanym przewodzie lufy, fig. 7—13 — widoki po¬ cisków wedlug wynalazku, zaopatrzonych w ruchome pierscienie wiodace w zaloze¬ niu, ze pociski te znajduja sie na dnie lufy wedlug fig. 1, przy czym pierscienie rucho¬ me przed wystrzalem pokazane sa jako nie- zakreskowane, w czasie zas pracy — jako zakreskowane, fig. 14 — przekrój podluzny odmiany pocisku, fig. 15—18 — widoki in¬ nych odmian, fig. 19 — przekrój poprzecz-ny lufy, fig. 20 — czesciowy widok i boku pocisku wedlug fig 5, którego pierscien uszczelniajacy zajmuje polozenie przed wy¬ strzalem, fig, 21 — widok podobny do fig. 20, przy czym pierscien uszczelniajacy, przedstawiany w czasie pracy, jest umie¬ szczony w wyzlobieniu innego ksztaltu, fig. 22 — przekrój poprzeczny lufy, fig. 23 — odmiane wykonania pocisku, zaopatrzo¬ nego w odpadajacy ogon, fig. 24 — widok odmienny dziala wedlug wynalazku, posia¬ dajacego lufe gwintowana, wstawiona w sposób umozliwiajacy jej usuniecie z lufy gladkiej, fig. 25 — widok z przodu konca lufy wedlug fig. 24, fig. 26 — przekrój po¬ dluzny odmiany lufy. Dzialo wedlug fig. 1 posiada lufe 1, której tylna czesc 2 spoczy¬ wa na plycie podstawowej 3, umieszczonej na gruncie, i której wylot opiera sie na dwunoznym lozu kolowym 4, którego kola 6 osadzone sa na osi 5. Korbki 7 i 8 sluza odpowiednio do nastawiania pionowego i poziomego. Loze polaczone jest z lufa / za pomoca elastycznego lacznika 9 i pierscie¬ nia 10.Lufa / posiada gwinty 11 bardzo plyt¬ kie (0,05 mm do 0,3 mm), których liczba jest co najmniej czterokrotnie wieksza niz liczba gwintów normalnie stosowanych (fig. 1 i 4). Liczba gwintów w kazdym razie jest wieksza o jedna trzecia od liczby, wyraza¬ jacej w milimetrach dlugosc obwodu we¬ wnetrznego lufy.W praktyce dla dziala o kalibrze 100 mm glebokosc gwintów moze wynosic 1/10 mm, przy czym wnetrze lufy posiada Wyglad prazkowany.W wiekszosci znanych dzial bruzdy L maja szerokosc mniej wiecej równa dzie¬ lacym je wystepom / (fig. 2). Z fig. 3 wi¬ dac, ze przy wszystkich innych czynnikach jednakowych, zwiekszenie szerokosci bruzd kosztem wystepów zmniejsza opór przeciw¬ ko tloczacemu naciskowi, poniewaz ilosc materialu pierscieni, scinanego przez wy¬ stepy gwintów, staje sie coraz mniejsza sto¬ sownie do zmniejszenia przekroju po¬ przecznego tych wystepów.Poza tym zmniejszenie szerokosci wy- stepów w stosunku do bruzd daje te ko~ rzysc, ze powierzchnia, poddana cisnieniu gazów, jest wieksza, jak to wynika z po¬ równania fig. 2 z fig. 3.Jezeli bedzie sie zmniejszac glebokosc bruzd, jednoczesnie zwiekszajac ich liczbe, w celu zapewnienia ruchu obrotowego po¬ cisku i uzyskania dobrej szczelnosci mie¬ dzy pociskiem a lufa, nalezy pocisk za¬ opatrzyc w ruchome pierscienie, posiadaja¬ ce potrzebna plastycznosc, przez co unika sie w duzym stopniu wyzarc lufy, powsta¬ jacych wskutek przerywania sie gazów pro¬ chowych o wysokiej temperaturze pomie¬ dzy sciankami lufy a pociskiem, co ma miejsce w gwintach zwyklych.Wedlug wynalazku niniejszego dazy sie jednoczesnie do zmniejszenia szerokosci / wystepów w stosunku do szerokosci bruzd L oraz do znacznego zmniejszenia ich glebo¬ kosci przy zwiekszeniu liczby gwintów.Dzieki lacznemu dzialaniu tych trzech czynników korzysta sie w calosci z zalet opisanych powyzej.Gwinty moga z korzyscia przybierac w przekroju postac zebów pily, jak pokazano na fig. 4, przy czym mniejszy bok kazdego zeba zwrócony jest w kierunku przeciw¬ nym kierunkowi ruchu obrotowego pocisku, wskazanego strzalka F Ze wzgledu na zmniejszenie zuzycia, wnetrze lufy moze byc poddane obróbce wedlug znanych me¬ tod, nadajacej wieksza twardosc i odpor¬ nosc na zuzycie: moze byc ono chromowa¬ ne i polerowane.Fig. 6 przedstawia pocisk, stabilizowa¬ ny przez ruch obrotowy i znajdujacy sie na dnie lufy wedlug fig. 1 w polozeniu do strzalu. Pocisk ten posiada glowice 12 o profilu wkleslym, który przechodzi w wy¬ smukly kadlub ksztaltu aerodynamicznego, którego srednica z poczatku wzrasta, na¬ stepnie zmniejsza sie az do dna pocisku. — 4 —Do dna 13 pocisku przymocowany jest ogon 14, zawierajacy ladunek miotajacy. W przykladzie wykonania wedlug fig. 6 ogon ten jest cylindryczny i posiada otwory boacne 15.Ogon ten moze byc pr2ymocowany na stale do dna pocisku, lepiej jednak przy¬ mocowac go tak, aby mógl sie odlaczyc od pociricu w chwili strzalu.Latwo rozlaczane przymocowanie ogo¬ na 14 mole byc wykonane np. w sposób pokazany na fig. 23. Ogon 14 przymocowa¬ ny jest za pomoca przetyczki 16, przecho¬ dzacej przez nadlew 17 dna pocisku. W ogonie 14 znajduje sie ladunek miotajacy 18, którego czesc przednia posiada krazek 19, zaopatrzony w kolnierz 20, rozcinaja¬ cy w chwili strzalu przetyczke 16, a miano¬ wicie wtedy, gdy pod cisnieniem gazów pro¬ chowych ladunku miotajacego 18 krazek 19 zostaje rzucony naprzód.Na obwodzie ogona 14 mozna umiesz¬ czac w znany sposób dodatkowe ladunki miotajace 21 (fig. 6) w ksztalcie pierscie¬ ni, umieszczone w oslonach palnych. Ogon 14 zaopatrzony jets na swym obwodzie ze¬ wnetrznym w uzebienie 22 (fig. 23) lub po¬ nadto w wystepy i kolnierze, w celu utwo¬ rzenia powierzchni, wystarczajacych do te¬ go, aby gazy prochowe, rozprezajac sie gwaltownie w lufie i cisnac na te powierzch¬ nie, mgoly wyrzucic z lufy ogon niezwlocz¬ nie po wylocie pocisku, tak jak to zostanie wyjasnione nizej, przy opisie dzialania.W celu zapewnienia ruchu obrotowego pocisku i jednoczesnie szczelnosci miedzy lufa a pociskiem, posiada on poza obrebem najwiekszej swej srednicy jeden lub wie¬ cej ruchomych pierscieni wiodacych, spel¬ niajacych te dwa zadania.Wedlug przykladu wykonania, przed¬ stawionego na fig. 7, na tyle 13 pocisku, posiadajacym zmniejszajaca sie srednice, wykonane jest wyzlobienie obwodowe 23, w którym znajduje sie przed wystrzalem pierscien elastyczny 24. Przed wyzlobie¬ niem 23 na obwodzie pocisku na pewnej szerokosci 25 wykonane sa prazki lub wgle¬ bienia i wystepy. Przy wystrzale, pod dzia¬ laniem cisnienia gazów na tylna czesc pier¬ scienia wiodacego, przechodzi on w polo¬ zenie 24at wtlaczajac sie jednoczesnie w gwinty (fig. 19) i na wystepy 25 pocisku, wskutek czego zapewnia nadanie ruchu obrotowego oraz szczelnosc. Pierscien 24 najlepiej wykonac jako obraczke metalowa, rozcieta, która po wyjsciu z lufy, wskutek dzialania sily odsrodkowej, rozchyla sie i odpada.Wobec bardzo malej masy pierscienia wiodacego w stosunku do pocisku przejscie pierscienia z polozenia spoczynku w polo¬ zenie robocze nastepuje z bardzo duza szybkoscia, przedtem niz pocisk ruszy z miejsca.Najlepiej miedzy lufa a najgrubsza cze¬ scia pocisku pozostawic pewien luz (fig, 7), pozwalajacy pociskowi slizgac sie latwo wewnatrz lufy w przypadku, jezeli nabija¬ nie dziala odbywa sie przez wylot lufy i na¬ stepuje samoczynne odpalenie wskutek te¬ go, ze splonka ladunku miotajacego ude¬ rza w nieruchoma iglice 26 (fig. 1 i 6), umieszczona w dnie lufy. Po strzale zosta¬ je automatycznie docisniety na miejsce pierscien wiodacy 24.Gazy prochowe po strzale rzucaja kra¬ zek 19 na przetyczke 16, która zostaje prze¬ cieta (fig. 23), przy czym po opuszczeniu lufy przez pocisk gazy prochowe wyrzuca¬ ja jego ogon 14.Pocisk, pozbawiony pierscienia wiodace¬ go 24, odrzuconego na skutek dzialania sily odsrodkowej przy wylocie z lufy, oraz ogo¬ na 14, posiada najbardziej korzystny profil aerodynamiczny i umozliwia osiaganie naj¬ wiekszych donosnosci. Jego doskonaly wspólczynnik balistyczny umozliwia strze¬ lanie na znaczne odleglosci przy stosunko¬ wo malym cisnieniu gazów, a zatem dzialo (fig. 2) moze byc bardzo lekkie, tej samej wielkosci, jaku dzialo zwykle o lufie glad- - 5 -kiej, strzelajace tylko pociskami opierzo¬ nymi.Przekrój gwintów // umozliwia rucho¬ memu pierscieniowi wiodacemu 24 doklad¬ ne wypelnienie bruzd i uszczelnienie po¬ cisku.W wykonaniu wedlug fig. 8 stosuje sie trzy metalowe pierscienie wiodace 27, 28t 29 oraz czwarty pierscien 30 o wiekszej sred¬ nicy, przeznaczony do uszczelniania, który przy wystrzale przesuwa naprzód pierscie¬ nie wiodace. Pierscien 30 moze byc wyko¬ nany z bardziej plastycznego materialu niz inne pierscienie, na przyklad z grafitowa¬ nego azbestu. Po strzale pierscienie wioda¬ ce przesuwaja sie *w polozenie 27at 28a i 29a, gdzie zostaja wtloczone na prazko¬ wana czesc 25 pocisku, tak samo jak pier¬ scien pojedynczy wedlug fig. 7. Pierscien 30 zajmuje polozenie w miejscu 30a i do¬ ciska pierscienie wiodace.Pocisk wedlug fig. 9 posiada jeden ru¬ chomy pierscien wiodacy 24, umieszczony w wyzlobieniu 31, który jest przesuwany przez gazy prochowe wzdluz pochylej po¬ wierzchni 32, tak ze w miejscu 24a wcho¬ dzi miedzy pocisk a lufe.Fig. 10 przedstawia odmiane, posiada¬ jaca dwa pierscienie wiodace 24, 33, któ¬ re przed wystrzalem znajduja sie odpo¬ wiednio w glebi wyzlobien 31, 34, jak na fig. 9, lecz które po strzale zostaja we¬ pchniete w odpowiednie wyzlobienia 35 i 36.Komora nabojowa lufy jest polaczona z jej przewodem stozkiem przejsciowym 37, odpowiednio wykonanym, który ulat¬ wia wrzynanie sie pierscieni wiodacych w gwinty dziala i wtloczenie ich na prazki 25, wykonane na skorupie pocisku, wskutek czego nadanie ruchu obrotowego pocisko¬ wi jeist zapewnione.Pierscienie 24 i 33 moga posiadac róz¬ ny ciezar wlasciwy, aby gazy prochowe ko¬ lejno je przesuwaly. Najlepiej aby mate¬ rial, z którego jest wykonany pierscien tyl¬ ny 24 posiadal ciezar wlasciwy wiekszy anizeli material, z którego wykonany jest pierscien przedni 33.Fig. 11 przedstawia uklad analogiczny do fig. 10, lecz polegajacy na uzyciu jedne¬ go tylko pierscienia wiodacego 24, które¬ go przejscie z wyzlobienia 31, w którym znajduje sie przed strzalem, w wyzlobie¬ nie 35 ulatwia wkleskosc 38, odpowiednio wykonana w komorze nabojowej lufy. Czesc przednia 37 tej wkleslosci wykonana jest tak ze w polozeniu pracy 24a pierscien wchodzi dokladnie w wyzlobienie 35.W przykladzie wykonania wedlug fig. 12 budowa pocisku i lufy sa takie same, jak na fig. 11, przy czym zastosowano dwa pier¬ scienie wiodace 24, 39 zamiast jednego; sa one w miejscach 40, 41 nieco splaszczo¬ ne i przy mniejszym zgnieceniu daja wiek¬ sza powierzchnie obwodowa w celu otrzy¬ mania, nawet przy bardzo plytkich gwin¬ tach, w miejscach 24a, 39a wystarczajace¬ go do pracy przekroju metalu tych pier¬ scieni. Pierscien tylny 24 o wiekszym prze¬ kroju niz przedni 39 rygluje go do pewne¬ go stopnia w polozeniu czynnym.Zamiast dwóch pierscieni wiodacych mozna stosowac wieksza ich liczbe 42, 43, 44, 45, jak to przedstawiono na fig. 13, na której dwa pierscienie zewnetrzne 42 i 45 sa umieszczone w wyzlobieniach 46 i 47, przy czym pierscien tylny w czasie pracy wchodzi w wyzlobienie przednie 46, zajmu¬ jac polozenie 42a.Fig. 14 przedstawia wykonanie takie sa¬ mo, jak fig. 12, jedynie pierscienie wioda¬ ce 39, 24 umieszczone sa na tym pierscie¬ niu 48, odrzucanym po wylocie z lufy, przy czym kaliber pocisku jest znacznie mniej¬ szy od kalibru lufy.Na tym kolnierzu 48, a nie na kadlubie pocisku, zrobione sa wyzlobienia 31 i 35.W przykladzie wedlug fig. 15 tylny pier¬ scien posiada rzden 49, owiniety czescio¬ wo plaszczem 50.Fig. 16 przedstawia wykonanie podob-ne do fig- 15, lecz z uzyciem jednego tyl¬ ko pierscienia wiodacego o rdzeniu 49 i plaszczu 50.Pierscienie moga byc powleczone mate¬ rialami, powodujacymi odmiedzanie lufy lub zabezpieczajacymi przed jej zamiedza- niem. Moga one nawet na skutek swej bu¬ dowy specjalnej samoczynnie zapewniac powyzszy skutek.W przykladzie wedlug figz 17 pierscie¬ nie 24 i 39 sa sciete w miejscach 40, 41 w celu zwiekszenia powiferzchni uzytecznej, chwytajacej gwinty. W polozeniu czynnym pierscien tylny 24 zajmuje polozenie 24a w wyzlobieniu prazkowym 35, zajmowanym poprzednio przez pierscien 39.We wszystkich wyzej opisanych przy¬ kladach pierscienie mialy zasadniczo prze¬ krój okragly, ulatwiajacy ich przesuwanie.Ksztalt ten jednak nie jest wcale koniecz¬ ny i pierscienie moga byc dowolnego ksztal¬ tu, np. moga byc splaszczone z dwóch stron, jak przedstawiono w miejscach 51, 51a na fig. 18 W takim przypadku pocisk musi byc zaopatrzony w wyzlobienia 52 i 53, posia¬ dajace odpowiedni przekrój.Pociski opierzone, którymi takze moze strzelac dzialo wedlug wynalazku, przed¬ stawione sa na fig. 5. Sa to znane pociski, posiadajace skorupe jajowata, zakonczona ogonem dziurkowanym 55, na którym sa. umieszczone brzechwy 56, stabilizujace po¬ cisk. Ogon 55 stanowi calosc z pociskiem i posiada wewnatrz ladunek miotajacy 18, a z zewnatrz — ladunki dodatkowe, umie¬ szczone w oslonach 57.W miejscu najwiekszej srednicy pocisk posiada wyzlobienie 58, w którym umiesz¬ cza sie pierscien uszczelniajacy 59, rucho¬ my i odrzucany, znanego typu. Przy strza¬ le, pod dzialaniem cisnienia gazów, daza¬ cych do przerwania sie miedzy pierscieniem a lufa, pierscien ten przechodzi z poloze¬ nia, jak na fig. 20, w polozenie, jak na fig. 21. Fig. 20 i 21 przedstawiaja dwa róz¬ ne profile wyzlobienia, które moga byc sto¬ sowane do umieszczenia pierscienia 59.Dzeki specjalnemu ksztaltowi gwintów pierscien 59 zabezpiecza wystarczajaca szczelnosc miedzy lufa a pociskiem.Normujac odpowiednio kat pochylosci, na której w wyzlobieniu 59 (fig. 21) umie¬ szcza sie pierscien w czasie pracy i robiac powierzchnie tej pochylosci gladka lub po¬ lerowana, mozna osiagnac to, ze pierscien nie spowoduje w praktyce zadnego ruchu obrotowego opierzonego pocisku.Porównywujac pociski wedlug fig. 5 i 6, którymi mozna strzelac z dziala wedlug wynalazku, daje sie zauwazyc, ze wysmu¬ kly przód pocisku wedlug fig. 6 znacznie ulatwia jego lot w powietrzu, przy czym przestrzen 60 poza pociskiem jest duzo mniejsza niz przestrzen 61 wedlug fig. 5, dzieki czemu cisnienie poczatkowe gazów prochowych ladunku miotajacego jest wyz¬ sze, co powoduje nie tylko lepsze wykorzy¬ stanie ladunku miotajacego, lecz zapewnia dobre zapalanie ladunków dodatkowych 21, umozliwiajac uzywanie do nich prochów bardziej powolnych i spalajacych sie stop¬ niowo, które daja w lufie lepsza prace mio¬ tajaca.W szczególnosci przy tej samej dlugo¬ sci lufy / donosnosc strzalu bedzie wiek¬ sza przy strzelaniu pociskiem wedlug fig. 6 anizeli pociskiem wedlug fig. 5.Uzywajac dziala wedlug wynalazku dla strzalów pod duzymi katami na bliskie od¬ leglosci stosuje sie w praktyce pociski we¬ dlug fig. 5.Dla osiagniecia wiekszych donosnosci nalezy uzywac pocisków wedlug fig. 6, ograniczajac, oczywiscie, dla nich kat pod¬ niesienia dziala do wielkosci, odpowadaja¬ cych normalnym warunkom strzelania po¬ ciskami, obracajacymi sie dokola osi po¬ dluznej.Samoczynne zbijanie splonki dzieki sile ciezkosci moze miec miejsce przy wszyst¬ kich katach podniesienia lufy, zawartych — ¦ 7 —mniej wiecej miedzy 20° a 90°. Jezeli sie chce strzelac pod katami mniejszymi na¬ lezy uzywac dzial o innej konstrukcji.Nalezy równiez zauwazyc, ze dzialo 1 moze posiadac ruchomy zamek, a pociski wedlug fig. 5 i 6 moga byc równie dobrze ladowane od tylu jak i przez wylot lufy.W przypadku potrzeby zmniejszenia do minimum luzu miedzy pociskiem a lufa i je¬ zeliby przekrój wolny gwintów nie wystar¬ czal do uchodzenia powietrza do przodu bez zbytniego hamowania opadania pocisku w lufie w czasie nabijania lufy, mozna umiescic w tylnym koncu lufy zawór lub klapke, zapewniajace uchodzenie powietrza i urzadzone tak, zeby sie samoczynnie za¬ mykaly pod dzialaniem gazów prochowych.Znane pociski artyleryjskie, stabilizowa¬ ne przez ruch obrotbwy, moga byc uzywane do strzelania z dzial wedlug wynalazku; w tym celu wystarczy zaopatrzyc je w pier¬ scienie wiodace wedlug wynalazku i w ogon, zawierajacy ladunek miotajacy, przedsta¬ wiony na fig- 5.Fig. 24 i 26 przedstawiaja odmiane wy¬ konania dziala wedlug wynalazku. Lufa gwintowana 60 umieszczona jest wewnatrz lufy o przewodzie gladkim 61, w która wsta¬ wia sie ja w razie potrzeby strzelania po¬ ciskami, stabilizowanymi przez ruch obro¬ towy. Lufa gwintowana ma srednice ze¬ wnetrzna bardzo nieznacznie mniejsza od kalibru lufy gladkiej, tak aby mogla byc latwo z niej wyjeta.Mala grUbosc scianek lufy 60 powodu¬ je to, ze po rozszerzeniu sie jej w chwili strzalu, pod wplywem cisnienia gazów i wytwarzanego ciepla, przylega ona scisle do scianek lufy gladkiej 61. Na skutek przylegania tych dwu luf unika sie nadto wszelkiego niepozadanego obracania sie lufy gwintowanej wzgledem lufy gladkiej.U wylotu lufy 61 umocowany jest pier¬ scien 62, w którego przednim koncu 63 znajduja sie dwa wyciecia 64, w które wchodza czopy 65 odpowiedniego ksztaltu, przymocowane do lufy gwintowanej. Sruba do unieruchomiania 66, przechodzaca przez pierscien 62t wchodzi w wydrazenie, wyko¬ nane w jednym z czopów, i unieruchomia lufe wewnetrzna wzgledem lufy zewnetrz¬ nej.Lufa gwintowana moze posiadac dno 67 i iglice 68 (fig. 24) lub tez moze byc w swej czesci dolnej otwarta (fig. 25), przy czym ta sama iglica 26 sluzy wtedy do strzela¬ nia z obu luf.Dzialo takie moze strzelac trzema róz¬ nymi rodzajami pocisków; do lufy gwinto¬ wanej mozna uzywac pocisków, przedsta¬ wionych na fig. 5 i 6, do lufy zas gladkiej— pocisków wiekszego kalibru, zaopatrzonych w brzechwy.Oczywiscie, zostal przedstawiony i opi¬ sany tylko przyklad wykonania wynalazku i nie wychodzac poza jego ramy mozna wprowadzic do przedstawionych przykla¬ dów wykonania rózne zmiany. PL