Przy budowie nadajników, pracujacych na falach krótkich i ultrakrótkich, modulo¬ wanych bardzo wielkimi czestotliwosciami, wystepuje stale zagadnienie, polegajace na tym, aby niektóre punkty ukladu dobrze uziemic dynamicznie dla nosnych fali ul¬ trakrótkich, doprowadzajac jednak do tych punktów modulacje wielkiej czestotliwosci tak, aby narzady uziemiajace fale nosna nie powodowaly .niedopuszczalnego obciazenia obwodów modulacyjnych, a przeto tez i strat energii drgan modulacyjnych. Zagad¬ nienie to mozna rozwiazac w sposób bardzo niedoskonaly przy pomocy zwyklych kon¬ densatorów blokujacych. Z jednej strony jednak maksymalna wielkosc tych konden¬ satorów jest ograniczona ich opornoscia po- jemnosciowa, która dziala zwierajaco na wyzsze czestotliwosci modulacyjne, a wy¬ równanie strat, spowodowanych przez to zwierajce dzialanie wymaga duzej mocy modulacyjnej, z drugiej zas strony stwier¬ dzono w praktyce, ze zagadnienie uziemie¬ nia pradu zmiennego o danej czestotliwosci moze byc skutecznie rozwiazane -jedynie przy zastosowaniu pewnej krytycznej war¬ tosci pojemnosci kondensatora, zaleznej od indukcyjnosci obwodu uziemianego, przy czym zarówno wieksze, jak i mniejsze po¬ jemnosci sa zupelnie nieskuteczne, a nawet wskutek tworzenia sie obwodów rezonanso¬ wych moga prowadzic do wystepowania wiekszych napiec zmiennych.w punkcie u- ziemienia, a wiec do wyniku wrecz przeciw¬ nego niz zamierzony.Gelem wynalazku jest przeto poprawnerozwiazanie zagadnienia uziemienia pradów wielkiej czestotliwosci w obwodach modu¬ latora, co osiaga sie wedlug wynalazku dzieki zastosowaniu odpowiednich szerego¬ wych obwodów rezonansowych, zlozonych z dlawików i kondensatorów strojonych.Na fig. 1 przedstawiono schemat nadaj¬ nika wedlug wynalazku, w którym rozwia¬ zano zagadnienie uziemienia czestotliwosci nosnej bez strat pradów modulacyjnych wielkiej czestotliwosci. Nadajnik zawiera pentode 1, której katoda 2 jest dolaczona' do uziemienia, np. do masy metalowej 3 oslony nadajnika. Siatka rozrzadcza 4 tej lampy jest sprzezona za pomoca cewki 5 z obwodem wzbudzajacym 6, którego czes¬ totliwosc drgan jest równa polowie czesto¬ tliwosci drgan obwodu anodowego 7 pento¬ dy. Obwód wzbudzajacy 6 jest polaczony z generatorem, stabilizowanym krysztalem kwarcu* pracujacym np. na fali o dlugosci 14 m. Dzieki dostrojeniu obwodu ,7 do fali o dlugosci 7 m zmniejsza sie przede wszyst¬ kim szkodliwe sprzezenia, powstajace po¬ przez pojemnosci wewnetrzne miedzyelek- trodowe lampy 1 i poprzez pojemnosci prze¬ wodów. Dwie inne siatki pentody /, a mia¬ nowicie siatka ekranowa 6 i siatka przeciw- emisyjna 9 sa przylaczone do dwóch obwo¬ dów modulacyjnych. .Siatka ekranowa 8 jest przylaczona do wzmacniacza 10 pra¬ dów obrazu, a siatka przeciwemisyjna 9—* do generatora impulsów 11, który wytwa¬ rza przy koncu kazdego wiersza i kazdego cbrazu ostre ujemne impulsy synchroniza¬ cyjne. Trudnosc, jaka powstaje podczas pracy takiego ukladu, polega na tym, ze na¬ wet przy zastosowaniu lamp, w których roz¬ rzad siatkowy dziala bez zarzutu, nie uda¬ je sie doprowadzic do zaniku drgan w ob¬ wodzie anodowym pentody nawet przy po¬ mocy najsilniejszych impulsów ujemnych, dostarczanych z ukladów 10 i 11. Przeciw¬ nie, nawet przy zupelnym zablokowaniu lampy 1, w obwodzie anodowym 7 pozosta¬ je jeszcze zawsze znaczna czesc napiecia .wielkiej czestotliwosci, która przedostaje sie poprzez kondensator sprzegajacy 12 do nastepnych stopni wzmocnienia nadajnika.Tej wadzie ukladu nie moze zaradzic rów¬ niez oslona 13, która ustawia sie miedzy obwodem siatki i anody pentody 1. Z po¬ wyzszego wynika, ze przyczyna tego sa sprzezenia pojemnosciowe wewnatrz pen¬ tody.W istocie stwierdzono, ze nie mozna usu¬ nac sprzezen za pomoca zwyklych konden¬ satorów blokujacych, przedstawionych na fig. 1 jako kondensatory 14 wzglednie 15 i przylaczonych do siatki ekranowej i prze- ciwemisyjne j. Opornosc poj emnosciowa (zwierajaca) tych kondensatorów fest zbyt duza, nawet gdy kondensatory te beda po¬ siadac minimalne straty. W celu zmniejsze¬ nia tej opornosci zwierajacej, nalezaloby stosowac kondensatory o pojemnosci kilku¬ set centymefów, co stanowiloby znów zbyt wielkie obciazenie dla pradów modulacyj¬ nych o wiekszej czestotliwosci, pochodza¬ cych z ukladów 10 i 11. Wedlug wynalazku w szereg z kondensatorami uziemiajacymi 14 i 15 wlacza sie cewki indukcyjne 16 i 17.Kondensatory 14 i 15 sa wykonane jako kondensatory zmienne p maksymalnej po^ jemnosci mniejszej od 50 cm. Indukcyjnosc kazdej z cewek 16 i 17 jest ddbrana tak, iz cewki te przy sredniej wartosci pojemnosci kondensatorów 14 i 15 maja czestotliwosc drgan równa nosnej czestotliwosci. Jezeli straty w tych cewkach i kondensatorach be¬ da sprowadzone do minimum, wówczas w przypadku rezonansu opornosci rzeczywiste (zwierajace) tych galezi beda równiez nie¬ duze. Stwierdzono, iz takie galezie rezo¬ nansowe lepiej spelniaja swe zadanie nii same tylko kondensatory i ze stwarzaja one mniejsze obciazenie pojemnosciowe ukla¬ dów 10 i 11 niz same kondensatory. Jest rzecza celowa zaopatrzyc kondensatory 14 i 15 w skale, aby mozna bylo nastawiac po- - 2 —jemnosci tych kondensatorów przy zmianie dlugosci fali nosnej.Aby zapobiec przechodzeniu pradów wielkiej czestotliwosci do ukladów 10 i 11 i oddzialywaniu tych ukladów na galezie rezonansowe 14, 15 i 16, 17, nalezy wlaczyc dlawiki 18 i 19 w przewody laczace te uklady z lampa 1. Zamiast dlawików moz¬ na zastosowac równiez oporniki o opornos¬ ci nie wiekszej od 500 Q, przy czym nale¬ zy zwrócic uwage, aby rozdzial napiecia modulacyjnego na oporniku i na odpowied¬ nim kondensatorze 14 wzglednie 15 nie po¬ wodowal zbyt wielkiego oslabienia napiec modulacyjnych o wiekszej czestotliwosci/ Napiecia poczatkowe siatek 8 i 9 sa do- powadzone poprzez oporniki 20, 21, u- mieszczone za dlawikami 18 i 19. W pen- todzie siatka ekranowa nie bedzie pobiera¬ la prawie zupelnie pradu, gdy jej poczat¬ kowe napiecie dodatnie bedzie mniejsze od napiecia siatki przeciwemisyjnej. W ukla¬ dzie wedlug fig. 1 do siatki ekranowej 8 doprowadzane jest napiecie z baterii 22 o wartosci mniejszej niz napiecie doprowa¬ dzane do siatki przeciwemisyjnej 9. Dzieki temu mozna rozrzadzac obwodem siatki ekranowej 8 bez pobierania przez te siatke pradu, a wiec i energii. Nadanie siatce przeciwemisyjnej 9 poczatkowego napiecia dodatniego wymaga jednak duzych ujem¬ nych amplitud z generatora impulsów 11.W celu unikniecia tej niedogodnosci obwód rozrzadczy mozna przylaczyc do osobnej siatki, umieszczonej miedzy siatka przeciw- emisyjna 9 a anoda 7 i posiadajacej, napie¬ cie poczatkowe wzgledem katody równe ze¬ ru. Siatka ta jest rozrzadzana równiez bez pobierania energii. Siatka przeciwemisyjna 9, nie majaca wówczas napiec wielkiej czestotliwosci, sluzy jedynie do uniemozli¬ wienia przeplywu pradu elektronowego ku siatce ekranowej 8, który obciazalby wzma¬ cniacz 10 pradów obrazu.Na fig. 2 przedstawiono zastosowanie szeregowych galezi rezonansowych w obwo¬ dzie katody bezposrednio zarzonej lampy koncowego stopnia nadajnika. Uklad przed¬ stawiony na fig. 2 moze byc stosowany w polaczeniu z ukladem przedstawionym na fig. 1. Jezeli miedzy siatka rozrzadcza a ka¬ toda lampy uwidocznionej na fig. 2 pragnie sie wyzyskac cala wartosc napiecia zmien¬ nego, pochodzacego z obwodu wejsciowego 24, wówczas katode nalezy polaczyc moz¬ liwie bezoporowo z masa metalowa oslony nadajnika. Stwierdzono, ze zadanie to nie daje sie latwo rozwiazac za pomoca kon¬ densatorów blokujacych. Calkowite roz¬ wiazanie zagadnienia mozna osiagnac jed¬ nak dzieki zastosowaniu dwóch cewek dla¬ wikowych 26 z zaczepem srodkowym i dwóch kondensatorów strojonych 27. Czes¬ ci tych cewek, lezace przy katodzie, posia¬ dajac dla czestotliwosci nosnej rezonans szeregowy z kondensatorami uziemionymi 27, zwieraja dla tej czestotliwosci z ziemia biegun katody lampy, do którego sa przy¬ laczone. Pozostale czesci cewek 26 tlumia drgania rezonansowe, które ewentualnie moglyby sie przedostac do baterii zarzenia* Obie cewki 26 moga byc nawiniete na wspól¬ nym rdzeniu, jednak w tym przypadku mu¬ sza Jbyc nawiniete w tych samych kierun¬ kach. Celowo jest przesunac zaczepy srod¬ kowe cewek 26 nieco w kierunku katody, a to ze wzgledu na indukcyjnosc przewo¬ dów katody wewnatrz lampy, która przy falach ultrakrótkich, musi byc brana w ra¬ chube. Rozdzial napiecia na obie czesci ce¬ wek 26 j est zaznaczony schematycznie krzy¬ wa kreskowana 28* na fig. 2. Wzdluz cew¬ ki dlawikowej 26 rozklada sie zatem polo¬ wa fali napiecia 28', której brzusiec przy¬ pada w miejscu zaczepu, a wezly na kon¬ cach tej cewki. Jedna okladzina kondensa¬ tora obrotowego 27 przypada w brzuscu napiecia, druga zas okladzina jest uziemio¬ na. Konce katody K znajduja sie w wezlach napiecia. — 3 — PL