Wynalazek niniejszy dotyczy frezarki kopiowej z dodatkowym urzadzeniem fre¬ zujacym dla wiekszych wydajnosci skrawa¬ nia, pozwalajacej na pelne wyzyskanie wy¬ dajnosci obrabiarki. Przy pomocy znanych frezarek kopiowych tak wielkie skrawanie nie jest mozliwe, gdyz wystepujace przy frezowaniu znaczne cisnienia nie moga byc przenoszone przez zwykle urzadzenia do kopiowania, nawet przy sterowaniu wymu¬ szonym. Niezbedna przy tym silna budowa czesci' obrabiarki, odpowiadajaca tak zna¬ cznym obciazeniom, jest niewykonalna, gdyz waga tych czesci powinna byc mala ze wzgledu na ich latwa ruchliwosc przy lzejszych obróbkach.Przedmiotem niniejszego wynalazku ?jest frezarka kopiowa, przy pomocy której oprócz malych i srednich wydajnosci skra¬ wania przy kopiowaniu mozna uzyskac rów¬ niez duze sprawnosci skrawania, odpowia¬ dajace pelnej wydajnosci obrabiarki (np. przy wstepnym frezowaniu wiekszych przedmiotów, jak matryc itd.). Osiaga sie to dzieki temu, ze na frezarce kopiowej znajduje sie jedno lub kilka wrzecion fre¬ zowych do lekkiej obróbki i przynajmniej jedno specjalne wrzeciono frezowe do ciez¬ kiej obróbki.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie przyklad wykonania wynalazku, a mia¬ nowicie fig. 1 przedstawia frezarke kopio¬ wa w widoku z boku, fig. 2 — to samo w widoku z góry, fig. 3 — widok z boku prze¬ kladni do sprzezonego i samoczynnego po¬ suwu i przestawiania pionowego stolu ro-boczegó i stolu itfzórcówego we frezarce i fig. 4 — szczególy tej przekladni.Na ostoi 1 obrabiarki jest osadzony w punkcie 3 znany uklad pantografowy 2.Punkt piszacy 4 ukladu pantografowego jest sprzezony z plyta 5, która moze byc przesuwana we wszystkich kierunkach za pomoca prowadzenia równoleglego, Plyta 5 posiada wrzeciono narzedziowe 6, a do spe¬ cjalnej obróbki równiez i trzpien kopiowy 7 (fig. 1 i 2), Trzpien kopiowy 7 jest osa¬ dzony w obsadzie 8, która za pomoca ka¬ townika 9 jest przymocowana do plyty 5 przesuwnie w bok oraz w przód i w tyl.W ten sposób polozenie trzpienia kopiowe¬ go wzgledem narzedzia moze byc zmienior jie. Wrzeciono narzedziowe 6 jest osadzo¬ ne w obsadzie 10, umocowanej równiez na plycie 5. Wrzeciono 6 moze byc nastawia¬ ne pionówo.za pomoca sruby 11. Naped wrzeciona narzedziowego 6 odbywa sie za pomoca silnika 12 za posrednictwem prze¬ kladni kól pasowych. Kola pasowe sa umo¬ cowane na osce 13, która jest osadzona w oslonie ochronne/ 14, wspólosiowej z sil¬ nikiem 12 i daje sie przesuwac w celu do¬ stosowania do róznych dlugosci pasa. Oslo¬ na ochronna 15, otaczajaca pas prowadza¬ cy do wrzeciona narzedziowego 6, jest osa¬ dzona na osce 13 i na obsadzie wrzeciona 10, tak iz przy ruchach pionowych tej obsa¬ dy i wrzeciona moze ustawiac sie ukosnie.Oprócz takiego normalnego urzadzenia do kopiowania przewidziane jest wedlug wynalazku jezscze jedno wrzeciono frezo¬ we 20, przeznaczone dla szczególnie wiel¬ kich sprawnosci skrawania. To wrzeciono frezowe, podtrzymujace najlepiej frez wie- lonozowy 21, jest osadzone w glowicy 22, która jest przechylna dokola osi 23 i za. pomoca oslony 24 jest umocowana na ra¬ mieniu 25 ostoi 1 maszyny w sposób umo¬ zliwiajacy latwe zdjecie. Przez przestawia¬ nie oslony 24 dokola osi 24a (fig. 2) moze byc zmieniane nachylenie wrzeciona frezo¬ wego 20. Naped wrzeciona frezowego przez silnik 12 odbywa sie np. poprzez przeklad¬ nie zebata, osadzona w czesci 25 ostoi i w oslonie 24. Sprzezenie tych dwóch czesci jest przy tym latwo rozlaczalne wobec mo¬ znosci zdjecia oslony 24 z ramienia 25 ostoi.Nastawianie na rózne liczby obrotów wrze¬ ciona frezowego 20 odbywa sie przez prze¬ krecanie galki 26, która nastawia nie przed¬ stawiona na rysunku przekladnie. Nasta- wiamie szybkosci mozna sprawdzic bezpo¬ srednio patrzac na liczbe, ukazujaca sie za okienkiem 27.Na ramieniu 25 ostoi jest umieszczona poza tym para sanek krzyzowych 28, 29, sprzezona z lozyskiem wrzeciona narze¬ dziowego 6 za pomoca wystepu 30 tak, iz plyta 5, a tym samym i wrzeciono frezo¬ we 6 oraz trzpien do kopiowania 7 moga byc nastawiane za pomoca kólek recznych 31 i 32 w kierunku poziomym, natomiast w kierunku pionowym sa przesuwane swo¬ bodnie, tak iz wymagany nacisk przy skra¬ waniu moze byc wytworzony przez zmniej¬ szenie nie przedstawionej na rysunku prze¬ ciwwagi, odciazajacej plyte 5. Ruchy po¬ suwowe pary sanek 28, 29 moga byó usku¬ tecznione nie tylko za pomoca kólek recz¬ nych 31, 32, lecz i samoczynnie za pomo¬ ca silnika 12. Wlaczenie i wylaczenie ru¬ chu, potrzdbnego w danej chwili, odbywa sie przy tym dla obu sanek za pomoca ukla¬ du dzwigni 33. Nastawianie szybkosci posu¬ wania odbywa sie przez przekrecenie galki 26. Samoczynna praca sanek 28, 29 moze byc uzyskana za pomoca polaczenia dzwig¬ ni przelaczajacych, które podczas ruchu sa¬ nek sa nastawiane przez nastawne zde¬ rzaki.W ostoi 1 obrabiarki jest osadzony poza tym stól roboczy 34 dla obrabianego przed¬ miotu, osadzony na suporcie krzyzowym, który moze byc nastawiany za pomoca korb 35, 36 w plaszczyznie poziomej. Prócz nastawiania recznego stól 34 moze byc rów- — 2 —niez nastawiany samoczynnie za pomoca drugiego silnika. Rózne kierunki posuwu sa przy tym sterowane przez dzwignie 37, natomiast rózne szybkosci posuwu stolu na¬ stawia sie równiez przez pokrecanie galka reczna (na rysunku nieuwidoczniona). Przy calkowicie samoczynnej pracy stolu rów¬ niez i tu sa przewidziane nastawne zderza¬ ki 38, które uruchomiaja dzwignie przela¬ czajaca 39. Dla pionowego nastawiania sto¬ lu roboczego sluzy kólko reczne 40.Aby mozna bylo kopiowac wedlug mo¬ delu w podzialce 1:1 równiez przy nieru¬ chomym frezie i trzpieniu kopiowym 7, ze stolem 34 jest polaczony stól 41, sluzacy do zaciskania modelu. Polaczenie obu sto¬ lów za pomoca katowników 43, wyposazo¬ nych w otwory podluzne na sruby 42, umo¬ zliwia wzajemne przestawianie zarówno w plaszczyznie pionowej, jak i poziomej.Takie mozliwosci przestawiania sa potrzeb¬ ne do tego aby przedmot obrabiany i mo¬ del po zamocowaniu mozna bylo ustawic w nalezyte polozenie wzgledem siebie. Stól 41 opiera sie na innym stole 44 (o ksztal¬ cie suportu krzyzowego) i moze slizgac sie na nim przy przestawianiu stolu 34. Stól 44 moze byc nastawiany za pomoca korb 45, 46 w kierunku poziomym i za pomoca kól¬ ka recznego 47 w kierunku pionowym. Pra¬ ca przy pomocy tego stolu 41 jest ulatwio¬ na, gdyz jego polaczenie ze stolem robo¬ czym w kierunku pionowym jest swobod¬ nie ruchome. Po zdjeciu stolu 41 mozna wykorzystac sam stól 44 do zamocowania modelu.Dzieki opisanemu poprzednio urzadze¬ niu, a zwlaszcza dzieki zastosowaniu we¬ dlug wynalazku dodatkowego wrzeciona frezowego 20 mozna przy pomocy obrabiar¬ ki wedlug wynalazu wykonywac wszelkie frezarskie prace kopiowe, potrzebne przy wytwarzaniu narzadzi i matryc, w sposób ekonomiczny i przy pelnym wyzyskaniu wydajnosci obrabiarki. Gdy chodzi o fre¬ zowanie wedlug modelu wiekszego przed¬ miotu, np. matrycy, to dla uzyskania naj¬ wiekszych mozliwych sprawnosci skrawa¬ nia wykonywa sie frezowanie wstepne przy pomocy frezu wielonozowego 21. W tym celu po przesunieciu plyty 5 w skrajne pra¬ we polozenie umocowywa sie glowice fre¬ zowa 22 na ramieniu 25, sprzegajac w ten sposób mocno wrzeciono 20 z silnikiem 12 przez przekladnie, umieszczona w ramie¬ niu. Przytem jest korzystne przerwanie polaczenia pasowego pomiedzy silnikiem 12 i wrzecionem 6. Nastepnie trzpien ko¬ piowy 7 sprowadza sie w odpowiednie po¬ lozenie wzgledem narzedzia i ustala sie w tym polozeniu. Po zamocowaniu narzedzia i modelu na stole roboczym 34 i stole 44 (wzglednie na stole 41 przy pracy w po¬ dzialce 1:1) ustawia sie przedmioty obra¬ biane w nalezytym wzajemnym polozeniu w kierunku poziomym i pionowym, a przy obróbce 1:1 sprzega sie ze soba* sztywno stoly 34 i 41 za pomoca 42. Przez obraca¬ nie korb recznych 35, 36 mozna teraz stól 34 i tym samym przesuwany przez niego stól 41 wraz z zamocowanym^ przedmiotem, wzglednie moddem, poruszac odpowiednio wzgledem sztywno osadzonego frezu 21 oraz trzpienia kopiowego 7 odpowiednio do ksztaltu modelu, przy czym, dobierajac od¬ powiedni trzpien kopiowy, mozna uzyskac dowolny naddatek na przedmiocie na dal¬ sze obrabianie. Ruch posuwu stolu moze od¬ bywac sie nie recznie, lecz samoczynnie za pomoca napedu mechanicznego, przy czym urzadzenia posuwowe moga byc sterowa¬ ne za pomoca drazka recznego 37 wzgled¬ nie drazka przelaczajacego 39. Gdy wy¬ magany jest specjalny ksztalt przedmiotu, to glowica frezowa 22 moze byc przechyl¬ na dokola osi 23 i poprzecznej do niej osi 24a. Nalezy zaznaczyc, ze wrzeciono fre¬ zowe 20 moze byc oczywiscie osadzone równiez ruchomo.Po tym pierwszym frezowaniu wstep- — 3 -nym glowica frezowa 22 zostaje zdjeta, a otwór w ramieniu 25 zamyka sie pokryw¬ ka/ Dalsza dbróbka przedmiotu odbywa sie teraz za pomoca frezu narzynajacego, osa¬ dzonego w ruchomym wrzecionie 6. Przed¬ miot i model moga nie 'byc przestawiane, lecz tylko przez przesuniecie trzpienia ko¬ piowego 7 mozna nastawic te sama odle¬ glosc pomiedzy trzpieniem kopiowym i wrzecionem 6, jaka byla pomiedzy frezem 21 i trzpieniem kopiowym 7. Sterowanie wrzeciona frezowego 6 i trzpienia kopiowe¬ go wzgledem nieruchomych stolów odby¬ wa sie teraz badz przymusowo za pomoca sanek 28, 29, badz tez przy frezowaniu wy¬ konczajacym wprost recznie w dowolnych kierunkach za posrednictwem ukladu pan¬ tografowego 2. W tym ostatnim przypad¬ ku nalezy zwolnic polaczenie 30 pomiedzy* plyta 5 i para sanek krzyzowych 28, 29.Konstrukcja obrabiarki wedlug wyna¬ lazku umozliwia zarówno pomniejszenie, jak i powiekszenie, jak równiez obróbke w podzialce 1:1 i to zarówno przy pomo¬ cy nieruchomego frezu 21, jak i wrzeciona frezowego 6, sterowanego wymuszenie albo recznie w dowolnych kierunkach. Do obró¬ bek pomniejszajacych i powiekszajacych przy nieruchomym frezie i trzpieniu ko¬ piowym stoly 34 i 44 sa napedzane z róz¬ na szybkoscia i w tym celu sa sprzegane ze soba, jak to przedstawiono dla przy¬ kladu na fig. 3 i 4, Stól 41 jest w tym przy¬ padku zdjety.Wedlug fig. 3 silnik 55 napedza za po¬ srednictwem kól zebatych 56 i klina 57 wal zlobkowy 58, osadzony we wsporniku 54, przesuwnym w kierunku pionowym. Na przedluzeniu tego walu 58 sa umieszczone polaczone ze soba kola zebate 59, 59a i 60, 60a przekladni przelaczajacej. Wspóldzia¬ lajace z nim kola 61 i 62 tej przekladni sa osadzone na wale 63. Plrzez przesuwanie kól przelaczajacych 59, 59a i 62 w kierun¬ kach, zaznaczonych strzalkami, mozna na¬ stawiac szesc róznych szybkosci walu 63 przy pomocy danej przekladni. Wal ten za pomoca pary kól stozkowych 64 i przeklad¬ ni zwrotnej 66, przelaczanej za pomoca sprzegla 65, napedza wrzeciono srubowe 67. Na tym wrzecionie osadzona jest na¬ kretka ruchoma 68, wpuszczona do wysta¬ jacej w dól czesci suportu poprzecznego 70, podtrzymujacego stól 34. Przesuwanie sprzegla 65 w jednym z kierunków, zazna¬ czonych strzalkami, powoduje odwrócenie kierunku obrotu wrzeciona 67 i tym samym ruch suportu poprzecznego 70. W czesci suportu, siegajacej w dól, jest osadzone prócz tego kolo zebate 71, które jest osa¬ dzone przesuwnie na poziomym wale 72 przekladni stozkowej 64 i za pomoca kli¬ na 73 odbiera ruch tego walu. Z tego kola zebatego ruch zostaje przeniesiony na kolo stozkowe 74, które napedza w kierunkach przeciwnych dwa luzne kola stozkowe 76, 77, osadzone na poziomym wrzecionie 75 (fig. 4). Kola te moga byc sprzegane za pomoca sprzegiel 78 na przemian z wrze¬ cionem 75. W tym wrzecionie jest osadzona nakretka 79, polaczona ze stolem 34 przed¬ miotu tak, iz przy obracaniu wrzeciona 75 w jednym lub drugim kierunku, stól 34 po¬ suwa sie wprzód lub w tyl.Za posrednictwem przekladni zwrotnej 81, napedzanej przez sprzeglo 80, wal 63 napedza osadzony we wsporniku wal posu¬ wowy 82, który w dolnej czesci posiada gwint, z którym wspóldziala nakretka 83, wpuszczona do ostoi obrabiarki. Wskutek tego przy dbracaniu tego walu posuwowe¬ go 82 stól 34 porusza sie w góre i w dól.Do wykonania obróbek pomniejszaja¬ cych lub powiekszajacych stól 44 powinien byc sprzezony mocno ze stolem 34 przed¬ miotu. W tym celu wal 63 napedza za po¬ srednictwem kól zebatych 86 wal posred¬ ni 88, osadzony we wsporniku 85 stolu 44, a mianowicie odbywa sie to za pomoca klina 87, wpuszczonego do rowka tego wa- — 4 _lu, aby umozliwic wzajemne przesuniecie obu wsporników w kierunku pianowym.Wal zlobkowy posredni 88 jest polaczony za posrednictwem regulowanej bezstopnio- wej przekladni 89 z walem 90 tak, iz sto¬ sunek ruchów stolu mozna dokladnie do¬ stosowac do stosunku wielkosci wzorca i obrabianego przedmiotu. Poszczególne ru¬ chy posuwu stolu wzorcowego 44 w kie¬ runku pionowym i poziomym odbywaja sie za pomoca walu 90 poprzez prezkladnie, która odpowiada dokladnie przekladni po¬ suwu stolu z przedmiotem, a jego czesci sa oznaczone tymi samymi liczbami lecz ze wskaznikiem „b".Kólka reczne i zderzaki, sluzace tak sa¬ mo do sterowania stolów 34 i 44, sa pomi¬ niete na fig, 3 i 4.Przy obróbkach w podzialce 1:1 kopio¬ wanie odbywa sie przy pomocy stolu wlócz- nego 41 tak, jak opisano wyzej; zamiast tego szybkosci posuwów obu stolów 34 i 44 moga byc tej samej wielkosci. PL