Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do jednoczesnego mierzenia na róznych odleglosciach kilku wartosci czasu lotu po¬ cisku, lecacego z szybkoscia wieksza od szybkosci glosu.Takie pomiary przeprowadzano dotych¬ czas za pomoca cewek indukcyjnych. Po¬ przednio magnesowany pocisk wytwarza podczas lotu przez cewke impuls napiecia indukowanego, które moze byc zapisywane oseylograficznie. Przy zastosowaniu kilku cewek otrzymuje sie w oscylogramie szereg impulsów, z których mozna przy jedno¬ czesnym zapisywaniu znaku czasowego ustalic czas lotu.Taki sposób moze byc zastosowany tyl¬ ko w przypadkach pocisków o dostatecz¬ nie duzej masie zelaza. Poniewaz sredni¬ ca cewek indukcyjnych nie moze miec do¬ wolnej wielkosci, ogranicza sie ten sposób do poczatku drogi lotu. Poniewaz jednak do ustalania tablic strzalowych potrzebne sa wlasnie wartosci czasu lotu na wiek¬ szych odleglosciach, trzeba celem uzupel¬ nienia tego sposobu dokonywac dodatkowo pomiarów punkt po punkcie za pomoca cza¬ somierza Hippa i plytki kontaktowej albo tez za pomoca recznego stoppera, przy czym moga powstawac grube bledy.Te duze wady usuwa sie w urzadzeniu pomiarowym wedlug wynalazku przez wy¬ korzystywanie znanego fizycznego efektupowstawania fali czolowej podczas lotu po¬ cisku z szybkoscia wieksza od szybkosci glosu. Wynalazek polega na zastosowaniu mikrofonów, za pomoca których sledzi sie, mierzac poprzez wzmacniacz, powstajaca fale czolowa pocisku na calej drodze w do¬ wolnych miejscach, Dla wzbudzenia bez opóznienia wskutek bezwladnosci najlepiej stosowac nastawne mikrofony dynamiczni. Odstep przepony od nabiegunników magnesu stalego mikro¬ fonów jest ustalony taki, ze przy uderze¬ niu fali czolowej pocisku na mikrofon po¬ wstaja dostatecznie duze impulsy, przy czym przepona nie przyczepia sie do na¬ biegunników. Odstep powiekszony w sta¬ nie spoczynku przepony powoduje pewne zmniejszenie czulosci na szmery o nateze¬ niu mniejszym niz fali czolowej pocisku.Przytlumianie mniejszych amplitud dzwieku jest jeszcze powiekszane w ukla¬ dzie wzmacniajacym przez . zastosowanie stopnia impulsowego. Przy odpowiednim nastawieniu wzmacniacza, najlepiej przez dobór ujemnego wstepnego napiecia siat¬ kowego narzadu impulsowego, zostaja cal¬ kowicie stlumione slabe dzwieki i tak juz oslabione przez wyregulowanie mikrofonu.Przy wyjsciu wzmacniacza, dzialajacego zatem jak filtr amplitud, wystepuja tylko stosunkowo silne impulsy fali czolowef po¬ cisku, natomiast wszystkie inne zjawiska dzwiekowe wyzwolone strzalem zostaja cilkowicie stlumione. W ten sposób mozna ze skomplikowanej akustycznej mieszaniny czestotliwosci, wyzwolonej strzalem, wy¬ odrebnic impulsy fali czolowej, jedynie przeznaczone do pomiaru.Celem umozliwienia pomiarów na wiek¬ szej czesci drogi lotu pocisku nalezy za¬ stosowac szereg impulsów, polaczonych najlepiej wszystkie równolegle, dzieki cze¬ mu zbedne staja sie srodki do wzajemnego wylaczania poszczególnych mikrofonów.Urzadzenie przy-wyjsciu wzmacniacza do ustalania czasów mierzonych moze; byc tak wykonane, ze kazdy impuls mikrofono¬ wy rozrzadza czasomierz do bezposrednie¬ go odczytywania, przy czym pierwszy dzia¬ lajacy czasomierz wlacza nastepny do po¬ miaru. Mozna takze odpowiednie impulsy zapisywac za pomoca oscylografu, przy¬ rzadu piszacego lub podobnego razem ze znakiem czasowym. Gdy posuw tasmy do zapisywania jest dostatecznie staly, zapi¬ sywanie znaku czasowego moze byc pomi¬ niete. Odstepy miedzy zapisanymi impul¬ sami znaku czasowego wzglednie szybkosc tasmy papierowej okresla poszczególne wartosci czasowe. Gdy odstep miedzy mi¬ krofonami wylaczajacymi jest wiadomy, mozna obliczyc dla kazdej wartosci czasu lotu w odpowiednim interwale srednia szybkosc pocisku.Rysunek przedstawia przyklad wyko¬ nania urzadzenia wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia urzadzenie na strzelnicy w schemacie; fig. 2 — uklad polaczen mikro¬ fonów, a fig. 3 — uklad wzmacniajacy urza¬ dzenia wedlug wynalazku.Na drodze lotu pocisku jest rozmiesz¬ czona , pewna liczba mikrofonów 1 — 10 w wymierzonych odstepach jeden od dru¬ giego. Po strzale powstajaca fala czolowa pocisku 2 powoduje pO' kolei w kazdym mikrofonie impuls napieciowy, sluzacy do uruchomienia mikrofonu. Poniewaz na mi¬ krofony dzialaja takze inne dzwieki (fale huku strzalu i inne), celem usuniecia tej przeszkody uzaleznia sie kilka miejsc po¬ miaru od zastosowania nastawnych mikro¬ fonów dynamicznych w polaczeniu z, wzmac¬ niaczem, stanowiacym filtr amplitudowy.Czulosc mikrofonów przy tym jest tak zdlawiona, ze fala czolowa wytwarza znacznie wyzsze napiecia, niz inne dzwieki o daleko mniejszym natezeniu.W ten sposób jest zapewnione skutecz¬ ne oddzielanie impulsów fali czolowej od reszty mieszaniny czestotliwosci.Osiaga sie to w wzmacniaczu V, wlaczo¬ nym miedzy przyrzad piszacy A i mikro- — 2 —Jony ./ —10. Taki tiklad polaczen jest uwidoczniony na fig. 2. Wzmacniacz moze byc zaopatrzony w uklad transformatoro¬ wy lub z kondensatorów oporowych a, b, c, d, e, f, jak przedstawiono na fig. 3, i po¬ siada np. w drugim stopniu narzad impul¬ sowy. Stopien impulsowy jest nastawiony przez odpowiedni dobór napiecia siatko¬ wego lampy tak, iz tylko wierzcholki na¬ piecia impulsów fali czolowej, które sa wyzsze niz reszta mieszaniny czestotliwo¬ sci, moga dzialac na nastepna lampe. W ten sposób zapobiega sie wszelkim zaklóce¬ niom.Opóznienie czasowe, powodowane przez wzmacniacz, nie wplywa na pomiar, gdy wzmacniacz jest staly, kazdy bowiem im¬ puls fali czolowej ma jednakowe opóznie¬ nie. Odstep czasowy wiec sie nie zmienia.Gdy narzady sprzegajace poszczególnych stopni sa tak okreslone, ze stala czasowa staje sie mniej wiecej równa dokladnosci wykorzystywania pomiaru czasu, osiaga sie prawie prostokatne wychylenie oscylografu z polozenia zerowego, które moze byc od¬ powiednio dokladnie wyzyskane.Zapisywanie impulsów moze sie odby¬ wac za pomoca oscylografu petlowego lub takze kazdego innego dowolnego przyrza¬ du zapisujacego. Urzadzenie rejestrujace moze byc równiez zastapione szeregiem liczników lub czasomierzy, wskazujacych natychmiast po strzale poszczególne cze¬ sciowe czasy lotu. Urzadzenie wykonane w taki sposób odpowiada wszystkim wy¬ maganiom, zachodzacym przy strzelaniu, pod wzgledem szybkosci i natychmiastowe¬ go wskazywania wartosci.Kazdy impuls mikrofonowy moze np. rozrzadzac czasomierz z bezposrednim od¬ czytywaniem, przy czym kazdy czasomierz wlacza nastepny do pomiaru. Osiaga sie to w ten sposób, ze kazdy mikrofon rozrza¬ dza wylacznik przechylny, wykonany tak, iz po przechyleniu uruchamia czasomierz jak równiez powoduje przelaczenie na na¬ stepny czasomierz lub przyrzad wskazuja¬ cy. Oczywiscie ten efekt moze byc równiez wykorzystany takze w inny sposób. Opi¬ sane urzadzenie jest tylko przykladem wy¬ konania.Opisane urzadzenie pomiarowe ma w porównaniu z urzadzeniem cewkowym na¬ stepujace zalety. 1. Mierzenie moze byc przeprowadza¬ ne z niezmierna dokladnoscia na calej drodze lotu pocisku, dopóki powstaje fala czolowa. 2. Liczba miejsc pomiaru moze byc do¬ wolna, takze na wiekszych odleglosciach. 3. Urzadzenie pomiarowe jest niezalez¬ ne od materialu uzywanych pocisków. 4. Przed strzelaniem nie potrzeba po¬ cisków przygotowywac, np, magnesowac. 5. Urzadzenie wyzwalajace, dzialajace calkowicie bez opóznienia powodowanego bezwladnoscia, nie dopuszcza do wystepo¬ wania wszelkich bledów powodowanych przez inne mechaniczne urzadzenia wyzwa¬ lajace, np. tarcze lacznikowe. Nie wyste¬ puje takze oddzialywanie urzadzenia po¬ miarowego na pocisk. 6. Na podstawie jednego strzalu moze byc ustalona cala krzywa lotu. 7. Urzadzenie zapewnia duza oszczed¬ nosc amunicji i czasu trwania pomiaru.Wskutek zmiennosci szybkosci pocisku na drodze lotu zmienia sie takze kat Macha a i tym samym odleglosc pocisku od mikro¬ fonu w chwili dzialania fali czolowej. Dla tej odleglosci miarodajna jest takze droga lotu pocisku, wobec czego z tych dwóch da¬ nych, zapisany czas lotu musi byc rachun¬ kowo poprawiany.Gdy droga lotu nie jest znana, mozna ja okreslic eksperymentalnie takze w ten sposób, ze przeprowadza sie kilka pomia¬ rów czasu lotu na róznych odleglosciach.Z róznicy wartosci czasów lotu na tych sa¬ mych odleglosciach mozna ustalic rachun¬ kowo droge lotu. Droge lotu mozna ustalic takze z strzelania tylko na jednej odleglo- — 3 —sci, gdy prócz wlasciwego mikrofonu wy¬ zwalajacego na srodku strzelnicy umiesci sie z boku drugi mikrofon. Z odstepów im¬ pulsów tych dwóch mikrofonów mozna ustalic wysokosc lotu pocisku, z kilku zas takich zapisów — droge lotu. PL