W4, W Mfrh, 44/02/ Hydrauliczne pednie strumieniowe sa czesto uzywane do przenoszenia mocy, zwlaszcza silników spalinowych, z powodu korzystnego samoczynnego przystosowy¬ wania sie momentu obrotu w pewnych gra¬ nicach; sa one równiez stosowane w pola¬ czeniu z mechanicznymi zmiennymi prze¬ kladniami wtedy, gdy sila ma byc przeno¬ szona przy bardzo duzym zakresie ilosci obrotów.Glówna strone ujemna pedni strumie¬ niowych, skojarzonych z mechanicznymi przekladniami, stanowi koniecznosc wla¬ czania i wylaczania przekladni powoli albo tylko za pomoca dodatkowych urzadzen i przy powstawaniu uderzen. Poniewaz opróznianie i napelnianie ciecza drogi kra¬ zenia mimo wszystkich srodków, stosowa¬ nych w celu przyspieszenia (duze zwiek¬ szenie przekrojów wyplywowych i pomp napelniajacych), zajmuje przynajmniej kil¬ kanascie sekund, a przerwanie przeniesie¬ nia mocy na taki czas jest niedopuszczalne, musiano zastosowac prócz krazenia cieczy jeszcze specjalne sprzegla cierne, tak ze ciecz mozna wprowadzac przy wylaczonym sprzegle. Wymiary i ciezar takich sprze¬ giel staja sie niezwykle duze przy wiekszej mocy napedu, utrudniaja wbudowanie i wymagaja odpowiednio duzych urzadzen do ich uruchamiania. Najbardziej ujemna strona tych sprzegiel ciernych, polaczonych z pedniami strumieniowymi, jest to, ze dzia¬ lanie mas czesci wirujacych sprzegla cier-iiego i krazacej cieczy utrudnia wlaczanie sprzegla, Przy puszczaniu w ruch (wlacza¬ nie sprzegla) i przy przelaczaniu powoduje ono silne uderzenia, nie tylko przykre przy rudhu pojazdów, ale i wywolujace duze zu¬ zycie, zwlaszcza wtedy, jezeli pojazdy mu¬ sza byc uruchamiane z wielka moca nape¬ dowa przy malej chyzosci, np. przy holo¬ waniu i przetaczaniu. Jezeli np. rusza wóz silnikowy na szynach, posiadajacy przenie¬ sienie mocy za pomoca sprzegla ciernego, polozonego np, w kierunku napedu za hy¬ drauliczna pednia strumieniowa, powstaje silne uderzenie przy laczeniu czesci sprze¬ gla ciernego, polaczonej z wirujaca nape¬ dzana czescia pedni strumieniowej, przy jeszcze nieuruchomionyeh walach. Te same trudnosci powstaja podczas przelaczania z jednego biegu na inny przy napedach z kilku drogami krazenia cieczy albo przy takich, które oprócz tego sa polaczone z przekladniami zebatymi. Wynalazek usu¬ wa te wady i umozliwia tylko krótko trwa¬ jaca przerwe i szybkie oraz bez uderzen wznowienie przeniesienia mocy, a to w ten sposób, ze kolo turbinowe daje sie wyla¬ czyc z drogi krazenia w celu odlaczenia go od napedu przy zachowaniu mocy, prze¬ noszonej na zmiennik momentu obrotu.Znane sa hydrauliczne pednie strumie¬ niowe, w których poszczególne wience lo¬ patkowe czesci turbinowej daja sie usu¬ nac z drogi krazenia w tym celu, aby przy pewnych stanach ruchu poprawic spraw¬ nosc krazenia, albo tez w których usuwa sie dodatkowo czesci wienca lopatkowego w tym celu, azeby po usunieciu z drogi kra¬ zenia wienca lopatkowego kofo kierownicze pedni strumieniowej moglo dzialac jako sprzeglo. I w tym ostatnim przypadku na¬ stepuje przesuniecie kola turbinowego w celu zwiekszenia sprawnosci. Znane sa rów¬ niez pednie i sprzegla, posiadajace regu¬ lacje za pomoca zasuwy pierscieniowej, w których przy mniej albo wiecej iglebokim wprowadzeniu zasuwy na droge krazenia przyslania sie kolo turbinowe tak, ze prze¬ kroje drogi krazenia zmieniaja sie - mniej lub wiecej. Równiez stosuje sie przesuw¬ nie kilka rozmaitych kól turbinowych na¬ przeciwko jednego kola pompowego, tak ze jest mozliwy ruch przy pomocy, jednego lub drugiego kola turbinowego.W przeciwienstwie do tych wszystkich wykonan, majacych na celu zwiekszenie sprawnosci pedni, przy wykonaniu wedlug wynalazku przesuwanie kola turbinowego sluzy jedynie do wylaczania czesci nape¬ dzanej z drogi krazenia cieczy w pedni. Po¬ niewaz, to wylaczenie nastepuje tylko w krótkim czasie, wiec nie daje sie odczuc to, ze doprowadzona moc pierwotna, nawet w^ tym przypadku, gdy jest to najwieksza móc napedowa, zuzywa cie wewnatrz pedni na wiry, uderzenia i tarcie. Wynalazek sluzy w przeciwienstwie do znanych wykonan nie dla stanu normalnego przeniesienia, tyl¬ ko dla tego' stanu, przy którym przenosze¬ nie mocy jest przerywane.Krazenie w pedni odbywa sie w ten sam sposób dalej po wylaczeniu kola tur¬ binowego, a moc' sluzy, tak jak poprze¬ dnio, do podtrzymania krazenia cieczy.Po ponownyni wlaczeniu kola turbinowe¬ go moc napedowa przenosi sie natych¬ miast przez pednie strumieniowa. Przy wlaczaniu nie moga powstac zadne ude¬ rzenia z powodu róznic ilosci obrotów, poniewaz sa one calkowicie znoszone dzialaniem hydraulicznym krazenia.Wynalazek moze byc zastosowany przy przenoszeniu mocy wylacznie na drodze hydraulicznej przy zastosowaniu krazenia i przy przenoszeniu zmiennym albo tez przy takich przenoszeniach, przy których hydrauliczne krazenie strumieniowe daje sie wylaczyc przy bezposrednim sprze¬ zeniu.W pedni wedlug wynalazku wieniec lo¬ patkowy kola turbinowego jest zespolony z walem napedzanym przez odpowiedni lacznik, przez którego otwarcie powstaje — 2 -"wyrównanie cisnienia w .przestrzeni za fprzed lacznikiem-, tak ze w tych przestrze¬ niach nie powstaja znaczniejsze przeciw- cisnienia, opierajace sie przesuwaniu kola turbinowego. Dobrze jest polaczyc -kolo tur¬ binowe z cylindrem albo tlokiem, bedacym pod dizialaniem czynnika cisnacego, przy pomocy którego kolo turbinowe mozna albo Wylaczyc z drogi krazenia cieczy, albo tez W polozeniu normalnego ruchu wprowadzic W droge krazenia.W pedni wedlug wynalazku umieszcza sie na wale kola turbinowego tarcze albo podobna czesc, uszczelniajaca przestrzen krazenia o wysokim cisnieniu, w której kolo turbinowe moze byc przesuwane w obu kie¬ runkach. Przy takim wykonaniu najwyzsze cisnienie kola pompowego nie moze prze¬ ciwdzialac przesuwaniu kola turbinowego.Dobrze jest umiescic i uksztaltowac kolo turbinowe tak, azeby bylo ono odpowiednio przyciskane czynnikiem cisnacym do po¬ wierzchni bocznych wymienionej tarczy.Przy przesuwaniu kola turbinowego za pomoca czynnika cisnacego jako dalsze udoskonalenie pedni stosuje sie tlok schod¬ kowy, którego powierzchnia, dzialajaca w kierunku wlaczania, jest znacznie wieksza, np. podwójna, anizeli powierzchnia, dziala¬ jaca w kierunku wylaczania. Jezeli wiec nie ma doplywu czynnika cisnacego do przestrzeni, odpowiadajacej wylaczaniu, kolo turbinowe pozostaje wlaczone samo¬ czynnie przy kazdej ilosci obrotów, ponie¬ waz sila odsrodkowa cieczy, bedacej w przestrzeni wlaczania,' stale wytwarza cis¬ nienie w kierunku wlaczania.W pedni wedlug wynalazku dobrze jest zastosowac urzadzenie, które hamuje kolo turbinowe w polozeniu wylaczonym. W ten sposób mozna szybko zmniejszyc ilosc obrotów kola turbinowego i czesci, obraca¬ jacych sie razem z nim, np. mozna w ten sposób opóznic do ilosci obrotów, odpowia¬ dajacej wlaczeniu, sprzeglo, umieszczone przy zmiennej przekladni zebatej, znajdu¬ jacej sie za pednia strumieniowa. Ukoncze¬ nie laczenia znacznie sie' w ten sposób przyspiesza. Zespól, skladajacy sfe z pedni strumieniowej i mechanicznej przekladni zmiennej, daje moznosc- przechodzenia z mozliwie malymi róznicami momentów obrotów przy przelaczaniu, wobec czego zbedne sa inne specjalne urzadzenia po¬ mocnicze, wymagajace duzo miejsca, a slu¬ zace do opózniania ruchu czesci, napedza¬ nych poza przekladnia, jak tez i kola tur¬ binowego.Dobrze jest przesuwac kolo turbinowe na tak mala odleglosc od scianki Oslony, azeby kolo turbinowe bylo hamowane tar¬ ciem i dzialaniem wirów zabieranej z nim cieczy. W tym celu mozna na sciankach, do których przylega kolo turbinowe w stanie wylaczonym, umiescic lopatki do hamowa¬ nia cieczy, poruszajacej sie z kolem turbi¬ nowym.Przez znane otwory, zastosowane w tar¬ czy kola turbinowego'dla wyrównania cis¬ nienia, ciecz, uchodzaca na zewnetrznym obwodzie kola turbinowego, znowu dopro¬ wadza sie do niego, a wskutek powstajace¬ go w ten sposób dzialania pompowania po¬ wstaje dzialanie hamujace kola turbino¬ wego.Do wzmocnienia tego dzialania pompo¬ wania mozna oprócz tego wedlug wynalaz¬ ku zastosowac w scianie oslony, otaczaja¬ cej kolo turbinowe w stanie wylaczonym, kanaly albo wytoczenia do przewodzenia doprowadzanej cieczy.Dalsze korzystne wykonanie wynalaz¬ ku polega na tym, ze powierzchnia boczna kola turbinowego i naprzeciwlegla scianka oslony sa wykonane jako powierzchnie cierne, w celu hamowania kola turbino¬ wego.Na fig. 1, rysunku jest przedstawiona schematycznie w przekroju podluznym hy¬ drauliczna pednia strumieniowa wedlug wynalazku, przy czym jest zaznaczone po¬ lozenie kola turbinowego, przesunietego za - 3 —pomoca recznej dzwigni. Na fig. 2 i 3 po¬ kazano dalsze przyklady wykonania, w których kolo turbinowe przesuwa sie za pomoca czynnika cisnacego. Fig. 4 przed¬ stawia przekrój podluzny prze? pednie strumieniowa odmiennie wykonana, pod¬ czas gdy fig. 5 — czesciowy przekrój je¬ szcze jednej odmiany wykonania.Na fig. 1 drazony wal napedzajacy oznaczony jest cyfra /, wal zas napedza¬ ny — 2; wal 2 jest osadzony w lozysku rol¬ kowym 3. Cyfra 4 oznacza kolo pompowe, cyfra 5 — kolo turbinowe, cyfra 6 — kolo kierownicze pedni z lopatkami kierujacy¬ mi 7. Cyfra 8 oznacza rozwarcie oslony, w której piascie 10 jest umieszczona piasta fi kola turbinowego 5. Liczba 12 oznacza tarcze, laczaca wieniec lopatkowy 15 kola turbinowego 5 z piasta lii zaopatrzona w otwory 17. Liczby 13 oznaczaja kliny na' wale 2, na których kolo turbinowe 5 jest przesuwane za pomoca wrebów i zebów 19 w piascie 11. Liczba 20 oznacza nasadke na wale 2, do której normalnie przylega piasta U. Liczba 14 oznacza przestrzen po¬ miedzy kolem pompowym 4 i tarcza 12, liczba 16 — przestrzen pomiedzy nia i scianka oslony 9* Liczba 18 oznacza prze¬ strzen wydrazona wewnatrz kola kierow¬ niczego. Liczba 21 oznacza zlobek piers¬ cieniowy w piascie 11, który^chwyta w zwy¬ kly sposób dzwignia reczna 22 za pomoca widelek 23.Za pomoca dzwigni recznej 22 mozna kolo turbinowe 5 z normalnego polozenia, które na fig. 1 jest pokazane liniami pel¬ nymi, przesunac w polozenie, oznaczone li¬ niami przerywanymi, przy czym kolo tur¬ binowe pozostaje w polaczeniu z walem 2 poprzez kliny 13 i zeby 19. Z przestrzeni 16 moze zawarta w niej ciecz podczas prze¬ suwania przelewac sie otwcrami 17 do przestrzeni 14. Gdy kolo turbinowe 5 prze¬ sunie sie w polozenie, oznaczone przery¬ wanymi liniami, krazacy strumien nie przenosi juz momentu obrotu na kolo tur¬ binowe, podczas gdy krazenie odbywa sie nadal bez przeszkody, poniewaz ciecz ro¬ bocza nadal pozostaje, tak jak poprzednio, w stanie krazenia od kola pompowego 4 przez kolo kierownicze 6, 7. Jezeli nie zmieniono sily napedowej, kolo pompowe bedzie przetwarzac przejeta moc, tak jak przedtem, odpowiednio do jego wlasciwo* sci konstrukcyjnych na przetlaczania cie¬ czy i cisnienie. Przejmuje ono te sama moc jak poprzednio, przy czym ewentualnie ilosc obrotów tego kola pompowego moze sie nieco zmienic. Moc ta zuzywa sie na wiry, uderzenia i tarcie. Powiekszenie dro¬ gi krazenia przez przestrzen 18 jest na- ogól nieszkodliwe; przestrzen te mozna uksztaltowac odpowiednio do warunków pracy.Przed uruchomieniem pedni wedlug fig. 1, np. przed ruszeniem pojazdu, uruchamia sie najpierw przy wylaczonym kole turbi¬ nowym 5 (polozenie kreskowane) wal / z kolem pompowym 4 i nastawia sie do¬ plyw paliwa odpowiednio do mocy, po¬ trzebnej do ruszenia. Kolo pompowe 4 wprowadza ciecz w krazenie odpowiednio do doprowadzonej mocy. Kolo turbinowe 5 jest na razie nieruchome i dopiero, gdy pojazd ma ruszyc, przesuwa sie je w po¬ lozenie, wskazane liniami ciaglymi. Wsku¬ tek tego przenosi sie na kolo turbinowe moment obrotu odpowiednio do wymiarów pedni strumieniowej i pojazd rusza bez uderzen, przy czym ilosc obrotów walu 2, a wiec i szybkosc pojazdu mozna zmieniac w zaleznosci od oporu.Jezeli z pokazana na fig. 1 pednia stru¬ mieniowa sa zespolone dajace sie przela¬ czac przekladnie zebate, mozna przy prze¬ laczaniu z jednego stopnia na drugi wyla¬ czyc w ten sam sposób kolo turbinowe 5 z drogi krazenia cieczy, po czym w zwykly sposób uskutecznia sie przelaczenie. Po przelaczeniu wprowadza sie znowu kolo turbinowe 5 na droge krazenia cieczy. Pod¬ czas przelaczania nie potrzeba zmniejszac — 4 —mocy napedowej, jednak zwykle zmniejsza sie ja na czas przelaczania. Przelaczanie odbywa sie bez uderzen i sprawnie.Na fig. 2 liczba 31 oznacza wal nape¬ dzajacy, liczba 32 — wal napedzany hy¬ draulicznej pedni strumieniowej, zawiera¬ jacej kolo pompowe 34, kolo turbinowe 35 i kolo kierownicze 36 z lopatkami kieruja¬ cymi 37 i rozwarciem 38 oslony 39, we¬ wnatrz której daje sie przesuwac kolo tur¬ binowe 35. Przylega ono za posrednictwem tarczy 42 do cylindra 43, do którego wpro¬ wadza sie czynnik cisnacy i który jest utworzony przez dno 44, scianke boczna 45 i pokrywe 46, a który z drugiej strony po¬ przez zeby i wreby 47 jest w lacznosci z zebarrii i wrebami 48, wykonanymi na prowadnicy 49 nieprzesuwnej i osadzonej nieobrotowo na wale 32. Otacza ja piasta 50 oslony 39.W wydrazeniu walu 31 jest umieszczo¬ ne przedluzenie 60 walu 32, wewnatrz któ¬ rego znajduje sie rura 61. Przestrzen piers¬ cieniowa 62 pomiedzy rura 61 i odcinkiem walu 60 jak równiez przestrzen 63 we¬ wnatrz rury 61 sluza do doprowadzania czynnika cisnacego do cylindra 43. W od¬ cinku walu 60 sa otwory 64 i 65, polaczone z przestrzenia 62 wzglednie 63 i uchodzace do wnetrza cylindra 43, a mianowicie otwór 64 na lewoi i otwory 65 na prawo od tloka tarczowego 51, polaczonego z odcinkiem walu 60. Liczba 66 oznacza umieszczona na wale 60 tarcze, na której zewnetrznej kra¬ wedzi jest wykonana plaszczyzna uszczel¬ niajaca 69. Taka sama plaszczyzna uszczel¬ niajaca 70 jest wykonana na tarczy 42 kola turbinowego 35.Przesuwanie kola turbinowego 35 usku¬ tecznia'sie przez doprowadzanie czynnika cisnacego, np. oleju pod cisnieniem, przez przestrzen 62 i 63 do cylindra 43. Gdy ko¬ lo turbinowe 35 znajduje sie w polozeniu wlaczenia, wskazanym w dolnej czesci fig. 2, moze byc ono przez doprowadzanie ole¬ ju pod cisnieniem przez wewnetrzne wydra¬ zenie 63, rury 61 fotwory 65 w przestrzeni na prawo od tloka 51, cylinder 43, a Wiec i kolo turbinowe 35 przesuniete w prawo, tak" ze znajdzie sie w polozeniu wylaczo¬ nym, wskazanym w górnej czesci fig. 2.Przeciwnie, przez doprowadzenie oleju pod cisnieniem przez przestrzen pierscieniowa 62, pomiedzy rura 61 i odcinkiem walu 60 oraz przez otwory 64 do przestrzeni na pra¬ wo od tloka tarczowego 51, moze byc kolo turbinowe 35 z polozenia wylaczonego wprowadzone ponownie na droge krazenia cieczy; wówczas nastepuje znowu przenie¬ sienie mocy na kolo turbinowe.W polozeniu wlaczenia kola turbinowe¬ go przylegaja obie powierzchnie 69 i 70 i sa utrzymywane w tym polozeniu przez olej pod cisnieniem, doprowadzony do prze¬ strzeni na lewo od tloka tarczowego 51.Szczelina pomiedzy kolem pompowym 34 i kolem turbinowym 35, w której panuje wysokie cisnienie, nie ma polaczenia na ze¬ wnatrz. Olej pod wysokim cisnieniem nie moze sie wiec przedostac do przestrzeni pomiedzy tarczami 42 i 66.Przesuwanie kola turbinowego 35 usku¬ tecznia sie tak samo', jak w przykladzie wy¬ konania wedlug fig. 1.Na fig. 2 sa oznaczone uszczelnienia po¬ miedzy poszczególnymi czesciami odpowie¬ dnio dla ukladu tych czesci.W przykladzie wykonania wedlug fig. 3 przylacza sie do kola turbinowego 105 pierscien 106, polaczony przez tarcze 112 z tlokiem schodkowym 111. Moze on prze¬ suwac sie w cylindrze 103, polaczonym z walem napedzanym nieprzesuwnie i nie¬ obrotowo. Liczba 101 oznacza wal napedza¬ jacy, liczba 104 — kolo pompowe. Czesc stanowiaca piaste 114 tloka schodkowego 111 jest przesuwna w otworze piasty 115 tarczy 116. Kolo turbinowe 105 posiada na zewnetrznym obwodzie zeby i wreby 123, przesuwne na odpowiednich zebach i wre¬ bach 124 cylindra 103. Liczby 125 i 126 oznaczaja podlegajace dzialaniu czynnJka — 5 —powierzchnie tloka schodkowego 111, liczby 127 i 728 oznaczaja ptrzestrzenie dla czyn¬ nika cisnacego w cylindrze 103. W wydra¬ zeniu walu 101 miesci sie odcinek walu 160, tworzacy przedluzenie walu 102 w lewym kierunku i osadzony za pomoca lozyska rolkowego w wale 101. W wydrazeniu od¬ cinka walu 160 miesci sie rura 161, której przedluzenie na prawo tworzy wydrazenie 166 w wale 102, a od niego wychodza otwo¬ ry 165 w kierunku promieniowym.. Prze¬ strzen 162 pomiedzy odcinkiem Walu 160 i rura 161 odpowiada przestrzeni 62, wy¬ drazenie 163 rury 161 — wydrazeniu 63 na fig. 2. Z przestrzeni pierscieniowej 162 wy¬ chodza otwory 164, uchodzace do wnetrza cylindra 103.W przykladzie wykonania, pokazanym na fig. 3, doplywa olej stale bez cisnienia lub pod slabym cisnieniem przez wydraze¬ nie 163, 166, 165 do przestrzeni 127. Prze¬ suwanie kola turbinowego 105 ku zewnatrz odbywa sie za pomoca doprowadzania ole¬ ju pod cisnieniem przez przestrzen 162 i otwory 164 do przestrzeni 128 przed po¬ wierzchnia 126 suwaka schodkowego 111.Jezeli przerwie sie ten doplyw oleju pod cisnieniem, wtedy kolo turbinowe wlacza sie, poniewaz na powierzchnie 125 suwaka schodkowego 111 w przestrzeni 127 dziala stale cisnienie z powodu sily odsrodkowej, znajdujacej sie tam cieczy. Wielkosc po¬ wierzchni 125 suwaka schodkowego 111 jest tak dobrana, iz zapewnia ona utrzymanie kola turbinowego 105 w polozeniu wlaczo¬ nym na droge krazenia przy kazdej ilosci obrotów.Na fig, 4 liczba 201 oznacza wal nape¬ dzajacy, liczba 202 — wal napedzany pe¬ dni. Liczba 203 oznacza lozysko rolkowe, przy pomocy którego oba waly jeden w drugim sa ulozyskowane. Liczba 204 ozna¬ cza kolo pompowe, liczba 205 — kolo tur¬ binowe, liczba 206 '— kolo' prowadnicze.Liczba 208 oznacza rozwarcie oslony 209, w której piascie 210 umieszczony jest cy¬ linder 211 na wale 202 nieprzesuwnie i nie- obracalnie. Liczba 213 oznacza tarcze, la¬ czaca wieniec kola turbinowego 205 z jego piasta 214. Cylinder 211 i cylinder 224, przylegajacy do tarczy 213, sa sprzezone za pomoca zebów i wrebów 215, 216, tak iz moga sie one wspólnie obracac i tak, iz ko¬ lo turbinowe moze sie przesuwac w kierun¬ ku osi. W tarczy 213 sa wykonane otwory 217. Liczba 218 oznacza szczeline pomiedzy scianka oslony 209 i tarcza 213.W wydrazeniu walu 201 znajduje sie przedluzenie 220 walu 202, a wewnatrz niej rura 221. Przestrzen pierscieniowa 222 po^ miedzy rura 221 i odcinkiem walu 220, jak równiez przestrzen 225 wewnatrz rury 221 sluzy do doprowadzania czynnika cisnace¬ go do cylindra 224. W odcinku walu 220 znajduja sie otwory 225 i 226, laczace sie z przestrzenia 222 i 223 i uchodzace do wnetrza cylindra 224, a mianowicie otwór 225 na lewo, a otwór 226 na prawo od tloka tarczowego 231, polaczonego z odcinkiem walu 220. Liczba 227 oznacza tarcze, umie¬ szczona na wale 220, na której przy ze¬ wnetrznej krawedzi znajduje sie po¬ wierzchnia uszczelniajaca 228. Odpowiada¬ jaca jej powierzchnia uszczelniajaca 229 jest wykonana na tarczy 213 kola turbino¬ wego 205.Przesuwanie kola turbinowego nastepu¬ je wskutek doprowadzenia czynnika cisna¬ cego, np. oleju pod cisnieniem, przez prze¬ strzenie 222 i 223 do cylindra 224. Jezeli kolo turbinowe 205 znajduje sie w poloze¬ niu wlaczonym, pokazanym na dolnej cze¬ sci fig. 4, mozna przez doprowadzenie ole¬ ju pod cisnieniem przez przestrzen 223 i otwory 226 do przestrzeni na prawo od tloka 231 przesunac cylinder 224, a wiec i kolo turbinowe 205 w prawo, tak ze znaj¬ dzie sie ono w polozeniu, pokazanym w górnej czesci fig. 4, w którym jest wylaczo¬ ne ono z drogi krazenia cieczy w pedni.Krazenie odbywa sie nadal jak poprzed¬ nio. Przez doprowadzenie oleju pod cisnie- — 6 —niem przez przestrzen pierscieniowa 222 i otwory 225 do lewej strony tloka 231 moz¬ na kolo turbinowe 205 z polozenia wyla¬ czonego znowu wprowadzic na droge kra¬ zenia. Liczba 233 oznacza szczeline przy zewnetrznym obwodzie kola turbinowego 205, liczba 234 — przejscie dla tego kola, liczba 235 — wytoczenia.W stanie wylaczenia z drogi krazenia kolo turbinowe 205 tak sie zbliza do scian¬ ki 209, ze pozostaje tylko szczelina 218 po¬ miedzy tarcza 213 i scianka 209. Ciecz, znajdujaca sie^w szczelinie 218, zmniejsza szybko ilosc oblotów kola turbinowego 205 z powodu tarcia i wirów. W podobny spo¬ sób dzialaja lopatki 219, powiekszajac tar¬ cie i wiry cieczy, znajdujacej sie w szczeli¬ nie 218, majacej daznosc do wirowania z tarcza 213, wobec czego powstaje równiez dzialanie hamujace na tarcze 213; lopatki te pokazano na dolnej czesci fig. 4. Lopatki 219 moga byc rozmieszczone w kierunku promienia na obwodzie, moga posiadac znaczna powierzchnie i siegac wewnatrz scianki 209, wobec czego osiaga sie poza¬ dane dzialanie hamujace na ciecz.Przez otwory 217 w tarczy 213 ciecz, uchodzaca przy zewnetrznym obwodzie kola turbinowego 205 w prawo przez szcze¬ line 233, moze przenikac przez szczeline 218 znowu w le\vo, równiez przed przejscie 234 dla kola turbinowego. Wskutek zasto¬ sowania otworów 217 nastepuje stale prze¬ pompowywanie plynu za pomoca kola tur¬ binowego 205.To dzialanie pompujace moze byc je¬ szcze wzmocnione, jezeli w sciance oslony 208 zastosowac wytoczenia 235, przez któ¬ re w stanie wylaczonym kola turbinowego 205 zwiekszy sie przeplyw cieczy pomiedzy przestrzenia lopatek kola turbinowego 205 i szczelina 218.Pednie wedlug wynalazku szczególnie dobrze jest polaczyc ze zmiennymi prze¬ kladniami, umieszczonymi za nia w tym ce¬ lu, aby majaca byc wlaczona przekladnie zmienna, polaczona z kolem turbinowym, zwolnic az dp ilosci obrotów wlaczania. Pe¬ dnia wedlug wynalazku moze miec zastoso¬ wanie i do przekladni hydraulicznych.W przykladzie wykonania wedlug fig. 5 na tarczy 213 jako tez na sciance oslony 209 zastosowano powierzchnie hamujace 241 i 242. W stanie wylaczonym kolo turbino¬ we ustawia sie we wskazanym polozeniu, tak ze plaszczyzny hamujace 241 i 242 sa wzajemnie dociskane, a przez to uzyskuje sie zmniejszenie obrotów kola turbinowego wzglednie czesci obracajacych sie, polaczo¬ nych z nim za pomoca walu 202.W pedni wedlug wynalazku unika sie niedogodnego i zabierajacego czas puszcza¬ nia w ruch cieczy roboczej, która daje sie równiez dobrze wykorzystac do celów ha¬ mowania.Przy zastosowaniu pedni wedlug^ wyna¬ lazku wraz ze zmiennymi przekladniami ze¬ batymi, szczególnie do pojazdów silniko¬ wych, zbyteczne jest osobne sprzeglo cier¬ ne, które inaczej byloby potrzebne do wla¬ czania zmiennej przekladni zebatej. PL