Wynalazek dotyczy przekladni hydrau¬ licznej, której kolo turbinowe w celu od¬ laczenia od napedu daje sie wysuwac z krazenia. Takie wykonania stosuje sie Zwlaszcza w przeniesieniach mocy, w któ¬ rych jest w uzyciu hydrauliczna przeklad¬ nia w polaczeniu z mechaniczna przeklad¬ nia zmienna. Stosuje sie je przede wszyst¬ kim w pojazdach silnikowych, zwlaszcza W szynowych wozach silnikowych, nape¬ dzanych szybko obracajacymi sie silnikami Spalinowymi.Tourzadzenie z wylaczanym kolem tur¬ binowym powoduje trudnosci zwlaszcza przy wiekszej liczbie obrotów, przede wszystkim z powodu duzego cisnienia cie¬ czy, dzialajacego na "boczne powierzchnie kok turbinowego i 2 powodu znacznych strat, spowodowanych tarciem i strataimi szczelinowymi.Wynalazek usuwa te trudnosci i daje szczególnie korzystny uklad ojaz zwieksze¬ nie stopnia sprawnosci przekladni hydrau¬ licznej w ten sposób, ze kojo turbinowe jest tak wykonane, iz przy wylaczeniu z krazenia wsuwa sie w przestrzen, obej¬ mujaca je i znajdujaca sie w czesci rdze¬ niowej przekladni hydraulicznej, polozo¬ nej pomiedzy obu polowami oslony wzgle¬ dnie kadluba. Wedlug wynalazku oprócz tego z kolem turbinowym jest polaczona tarcza, wchodzaca do przestrzeni rdzenio¬ wej, za pomoca której uszczelnienie odby¬ wa sie na mozliwie malym promieniu.Osiagniete wskutek tego sposobu budowy szczególnie korzystne uszczelnienie powo¬ duje zmniejszenie strat hydraulicznych.Dalsze zmniejszenie tych strat osiaga sie wedlug wynalazku przez to, ze z ko¬ lem turbinowym jest polaczony wspólobro- towy, ale z nim razem nfe przesuwajacy sie pierscien, przykrywajacy w stanie wlaczo¬ nym kola turbinowego jego najwieksze srednice. Korzystnie jest wykonac z boku na pierscieniu powierzchnie uszczelniaja¬ ca, do której przylega kolo turbinowe w stanie wlaczonym, tak ze w tym miej¬ scu w normalnym ruchu nie wystepuja straty szczelinowe.Pierscien, przewidziany pomiedzy ko^ lem turbinowym i wspornikiem kola tur¬ binowego, moze byc wykonany w ksztalcie wienca lopatkowego, tak ze w stanie wy¬ laczonym kola turbinowego daje pewien moment jalowego obrotu.Przez wskazane ¦wykonanie wedlug wy¬ nalazku zwieksza sie znacznie stopien spra¬ wnosci przekladni hydraulicznej z powodu bardzo znacznego zmniejszenia sie, strat szczelinowych i spowodowanych tarciem w porównaniu z dotychczasowymi posta- ciamrwykonania kól turbinowych, dajacych sie wylaczac z krazenia, a równoczesnie umozliwia latwe, bez zarzutu i szybkie przesuwanie kola turbinowego z krazenia i w krazenie.Na rysunku przedstawiono schema¬ tycznie przyklad wykonania wynalazku w przekroju osiowym przez przekladnie hydrauliczna do przenoszenia mocy.Na rysunku cyfra / oznacza wal pier¬ wotny, 2 — wal wtórny przekladni, 3 — lozysko, za pomoca którego wal wtórny 2 jest ulozyskowany na wale pierwotnym 1.Cyfra 4 oznacza kolo pompowe, 5 — kolo turbinowe, 7 — druga polowe kadluba przekladni hydraulicznej, 8 — lopatki kie¬ rownicze, 9 — czesc rdzeniowa przekladni, tQ — czesc cylindryczna, przylegajaca do czesci 7 kadluba. Liczba 11 oznacza zabie- iak, umocowany na wale 2 z zazebieniem 12, zazebiajacym sie z zazebieniem 13 na zewnetrznej stronie cylindra 14, polaczo¬ nego za pomoca tarczy 15 z wiencem kola turbinowego 5. Z zabierakiem 11 jest pola¬ czona .tarcza 16, a na jej zewnetrznym ob¬ wodzie znajduje sie pierscien 17. Liczba f8 oznacza boczna powierzchnie uszczelniaja¬ ca na pierscieniu17, liczba 20 — zewnetrz¬ na scianke wienca lopatkowego kola turbi¬ nowego 5. Liczba 19 oznacza lozysko, za posrednictwem którego wal / jest osadzo¬ ny w kadlubie 6.Cylinder 14 jest umieszczony przesuw¬ nie, ale nie obrotowo na wale 2. Wewnatrz niego znajduje sie polaczony z walem tlok 21. Na lewo od tloka ii wykonane sa otwory 22, prowadzace do lewej przestrze¬ ni cylindra, a iia prawo od tloka 21 — otwory 23. Wal 2 posiada w lewej czesci wydrazenie podluzne 24 w którym jest umocowana rura 25. Do przestrzeni piers¬ cieniowej 26 pomiedzy wydrazeniem 24 i rura 25 prowadza otwory 22. Otwory 23 prowadza do wnetrza rury 25. W tarczy 15 kola turbinowego 5 sa otwory 27, w tar¬ czy 16 zabieraka — otwory 28, przez któ¬ re ciecz moze sie przedostawac, 29 ozna¬ cza otwory w czesci 7 kadluba.Przez przestrzen 26 i otwory 22 z jed¬ nej strony, jak tez przez wnetrze rury 25 i otwory 23 z drugiej ctrony doprowadza sie czynnik cisnacy do jednej lub drugiej przestrzeni cylindra 14 urzadzenia do przesuwania kola turbjnoweigo 5 za pomo¬ ca nie pokazanego osobnego urzadzenia rozrzadczego, mogacego byc dowolnej zna¬ nej budowy ii rozrzadzanego dowolnie przez kierowce albo narzad regulujacy.Liczba 31 oznacza pierscien z otworami przepustowymi, przewidziany pomiedzy tar¬ cza 15 i kolem turbinowym, który moze byc tez np. wykonany jako wieniec lopatkowy, polaczony z kolem turbinowym, dajacy po - 2 -wprowadzeniu w krazenie przekladni okre¬ slany ipoment biegu jalowego. Kierunek i ksztalt lopatek tego wienca moze byc ta¬ ki* zeby za pomoca nich mógl byc wywie¬ rany na kolo turbinowe stosunkowo maly moment obrotu wstecz.Wal pierwotny / jest napedzany ko¬ lem zebatym 42. W górnej polowie rysun¬ ku pokazano kolo turbinowe 5 w poloze¬ niu wlaczenia w krazenie, a -wiec przy normalnym przeniesieniu mocy.Pierscien 17 pokrywa otwory przepun stowe pierscienia 31 w normalnym ruchu, a wiec przy wlaczonym kole turbinowym, przy czym równoczesnie przylegaja do siebie powierzchnie 18i 20, uniemozliwiajac przeplyw cieczy w tym miejscu i straty.W czesci rdzeniowej 9 przekladni jest wykonana przestrzen 51. Z kolem turbino¬ wym 5 jest polaczona tarcza 52, przesuw¬ na w przestrzeni 51 przy wlaczaniu i wy¬ laczaniu kola turbinowego i w tej prze¬ strzeni tworzy miejsce uszczelniajace 53 w odniesieniu do przestrzeni 54 pomiedzy kolem pompowym 4 i tarcza 52. Liczba 55 oznacza przestrzen pomiedzy kolem pom¬ powym i tarcza 15 wzglednie z polaczo¬ nym z nia cylindrem 14. Liczba 56 ozna¬ cza przestrzen pomiedzy .tarczami 15 ii 16.Liczby 57 i 58 oznaczaja powierzchnie uszczelniajace na tych czesciach. Liczba 59 oznacza przestrzen pomiedzy tarcza 16 i kadlubem 7, liczba 60 — przestrzen pomie¬ dzy powierzchnia zewnetrzna prawego dna cylindra 14 i zabierakiem 11.Na rysunku zaznaczono powierzchnie cy¬ lindryczne o rozmaitej srednicy. I odpo¬ wiada zewnetrznemu obwodowi kola tur¬ binowego 5, II — przejsciu pomiedzy ko¬ lem pompowym 4 i kolem turbinowym 5, IH — miejscu uszczelnien 53 jak rów¬ niez 57 i 58.Podczas wylaczania kola turbinowego jak równiez w polozeniu jego zupelnego wylaczenia, pokazanym w dolnej czesci ry¬ sunku, do narzadu przesuwajacego (cylin¬ dra 14) doprowadza sie olej pod cisnie¬ niem do przestrzeni w cylhftlrze 14 na le¬ wo od tloka 21 za pomoca urzadzenia roz- rzajdczego, nie przedstawionego na rysun¬ ku. W tym czasie do przestrzeni na pra¬ wo od tloka 21 w cylindrze 14 nie dostaje sie olej pod cisnieniem, poniewaz odnosny narzad rózrzadczy narzadu przesuwajace¬ go laczy te przestrzen poprzez otwory 23 i rure 25 z otaczajaca atmosfera.Gdy kojo turbinowe 5 ma byc wlaczo¬ ne, przestrzen cylindra 14 na lewo od tlo¬ ka 21 laczy sie za pomoca nie pokazanego na rysunku narzadu rozrzaidczego z ota¬ czajacym powietrzem. Równoczesnie ten sam narzad doprowadza nadcisnienie po¬ przez wnetrze rury 25 i otwory 23 do prze¬ strzeni cylindra 14 na prawo od tloka 21.Cylinder 14, a tym samym i kolo turbino¬ we 5 przesuwaja sie w prawo z polozenia pokazanego w dolnej czesci rysunku w po¬ lozenie wlaczenia w krazenie, pokazane w górnej polowie.Rozrzadzanie ruchem wlaczania i wy¬ laczania kola turbinowego moze odbywac sie za pomoca samoczynnego narzadu re¬ gulujacego znanego rodzaju.W plaszczyznie II wyplywu cieczy z kola turbinowego panuje najwieksze cis¬ nienie cieczy. W przestrzeni 54 spada w ruchu to cisnienie w znany sposób od tej maksymalnej wartosci w kierunku mniej¬ szych promieni odpowiednio do dzialania sily odsrodkowej. Miejsce uszczelnienia 53 znajduje sie w miejscu najmniejszej sred¬ nicy przestrzeni jadra 51; straty szczelino¬ we i z powodu tarcia w tym miejscu sa z powodu panujacego tam niskiego cisnie¬ nia nieznaczne.Oprócz tego jest równiez wzgledna szybkosc obrotu kól 4 i 52 podczas glów¬ nego okresu ruchu bardzo mala.Wymienione najwieksze cisnienie prze¬ nosi sie w prawo do przestrzeni 55. W tej - 3 —przestrzeni spada równiez cisnienie odpo¬ wiednio od zewnetrznej kii wewnetrznej srednicy. Najwieksze cisnienie pompowe nie moze przedostawac sie poza pierscien 31, poniewaz zapobiegaja temu z jednej strony powierzchnie uszczelniajace 18, 20, a z drugiej strony pomiedzy pierscieniem 17 i pierscieniem 31 jest bardzo mala szczelina, co jest mozliwe z tego powodu, ze oibie te czesci obracaja sie razem. W tym miejscu nie ma strat z powodu tarcia.Otwory 28 zapobiegaja powstaniu nadciis- nienia pomiedzy tarczami 15 i 16. Cisnie¬ nie na przedniej i tylnej stronie tarczy 16 wyrównuje sie wskutek otworów 28.Pomiedzy. powierzchniami I i II jest wiec taki sam spowodowany sila odsrod¬ kowa rozdzial cisnienia na bocznych po¬ wierzchniach kola turbinowego 5 w jego stanie wlaczonym. Pomiedzy powierzchnia¬ mi II i III jest wywierane na boczne po¬ wierzchnie kola turbinowego 5 wzglednie na polaczone z nim tarcze 16 i 52 (w prze- strzelniach 54 i 56) takie samo cisnienie, rozmieszczone w zaleznosci od sily od¬ srodkowej. W miejscu wyplywu z kola tur¬ binowego cisnienie to jest zasilane i prze¬ nosi sie poprzez otwory 28 do przestrze¬ ni 56. Powierzchnie uszczelniajace 57 i 58 na tarczach 15 i 16 znajduja sie na równej albo prawie równej srednicy, jak miejsce uszczelniajace 53.W podobny sposób wyrównywa sie cis¬ nienie w czesci polozonej blizej walu w przestrzeni 55 z jednej strony i w prze¬ strzeni 59 z drugiej strony poprzez przer¬ wy w zazebianiu 13 i 12A tak ze na konco¬ we powierzchnie cylindra 14 dziala takie samo cisnienie i przesuwanie tej czesci nie jest hamowane przediwcisnieniem cieczy.Jak z tego wyiiika, cisnienia na prze¬ suwne kolo tuifoinowe, jak i na jego na¬ rzad uruchomiajacy sa zrównowazone, a poszczególne cisnienia sa takie, ze nie za¬ chodza istotne straty szczelinowe i wywo¬ lane tarciem.W celu latwiejszego przesuwania kota turbinowego przewidziano juz w znanych konstrukcjach srodki, zeby cisnienie w po¬ szczególnych przestrzeniach zanikalo przy wysuwaniu kola turbinowego. Wtedy spa¬ da tez cisnienie w innych przestrzeniach przekladni, a cisnienie przed kolem pom¬ powym z powodu tego staje sie tak male, ze krazenie ulega zaburzeniu z powodu tworzenia sie gazu i piany. Bylo to powo¬ dem, ze przy powtórnym wlaczaniu kola tuilbinowego powtórne przejscie-przeniesie¬ nia mocy bardzo bylo hamowane, a nawet niemozliwe. W przeciwienstwe do tego wy¬ konanie wedlug wynalazku daje przede wszystkim te korzysc, ze nie wystepuje zadne zaburzenie w krazeniu i ze przy ponownym wlaczeniu kola turbinowego pizekladnia dziala natychmiast i moc zno¬ wu przenosi sie samoczynnie bez zarzutu. PL